De Dag

De coronapandemie betekent de grootste crisis in de geschiedenis van de luchtvaart. Zonder steun van overheden gaan zo goed als alle vliegmaatschappijen failliet. Achter de schermen wordt daarom nu druk gesproken over welke carriers gered moeten worden, op welke manier en tegen welke prijs. In De Dag zet NOS-verslaggever Wessel de Jong uiteen wat er voor nodig is om Air France-KLM en Schiphol overeind te houden en waarom dat door de Nederlandse regering zo belangrijk wordt gevonden. Economisch onderzoeker Rogier Lieshout spreekt over de gevolgen van de crisis voor de uitbreiding van Schiphol. En luchtvaarteconoom Floris de Haan kijkt over de grenzen heen. Voor de gezondheid van de vliegbranche zou het misschien beter zijn om sommige nationale maatschappijen te laten fuseren maar daar lijkt geen draagvlak voor, zegt hij. Het gevolg is volgens hem dat maatschappijen kleiner worden, vliegtickets duurder en dat we misschien wel teruggaan naar de tijd dat vliegen duur was en bijzonder en niet voor iedereen weggelegd.

Met alle schrijnende berichten die er de laatste tijd uit verpleeghuizen komen, vragen veel familieleden of naasten van verpleeghuispatiënten zich af of het niet beter is om hen mee naar huis te nemen. Er zijn al mensen die dat hebben gedaan. In De Dag vertellen twee van hen hoe ze dat hebben aangepakt en wat er bij komt kijken.  Ellen Verbeek woont samen met haar man Derk Sauer in Moskou, maar is tijdelijk terug naar Nederland gekomen om voor haar 88-jarige moeder te zorgen. Zij woonde sinds november in een kleinschalig verzorgingshuis in Enschede. Verbeek wilde het haar niet aandoen om mogelijk een halfjaar lang geen familie te kunnen zien en ze maakte zich ook zorgen over het besmettingsgevaar.  De moeder van Greet Scholte is 86 en woonde al tien jaar in een verzorgingshuis. Maar voor haar vier dochters was het zo klaar als een klontje dat ze daar niet kon blijven zonder dat haar familie haar kon bezoeken. Twee dochters hebben een achtergrond in de verpleging en kunnen daardoor de verzorging op zich nemen. Scholte en Verbeek vinden allebei dat de maatregel van het kabinet om de deuren van verpleeghuizen voor bezoek gesloten te houden teruggedraaid moet worden. De besmettingen zijn volgens hen vooral een gevolg van een gebrek aan beschermingsmiddelen van het verzorgend personeel en de impact die het heeft op ouderen en hun families is veel te groot.

De Amerikaanse president Trump hoopte dat de coronacrisis met pasen voorbij zou zijn, maar juist afgelopen weekend werd de VS officieel het land met de meeste coronadoden ter wereld. Meer dan 22.000 mensen zijn er door het virus overleden en meer dan een half miljoen mensen raakten besmet. Trump trok tijdens zijn laatste persconferentie alles uit de kast om het beeld recht te zetten dat hij de coronacrisis niet goed heeft aangepakt. Hij botste hard met journalisten, haalde uit naar de democraten en liet een video zien met fragmenten uit de media van de afgelopen tijd waaruit zou blijken dat hij het van meet af aan bij het rechte eind had, en dat de media daar verkeerd over hebben bericht. Hoe doet Trump het: toont hij het leiderschap dat nodig is om zijn land door deze crisis te leiden en is het voor hem persoonlijk genoeg om herkozen te worden als president? En hoe kan het dat het zorgsysteem van de grootste economie ter wereld volledig vastloopt en dat juist het financiële hart van Amerika, New York, zo hard getroffen wordt? In De Dag praten we erover met de Nederlandse intensive care-arts in New York Jan Bakker en met Amerikadeskundige en journalist bij EenVandaag Simone Tukker.

Hoe vinden mensen hun weg in het woud van informatie en nieuws over de coronacrisis? Uit onderzoek blijkt dat de behoefte aan nieuws enorm is en dat Nederlanders zich vooral tot 'traditionele' media als kranten, radio en televisie wenden. Kijk- en luistercijfers schieten omhoog en nieuwsorganisaties bedienen hun publiek ook rijkelijk. Hoofdredacteur Marcel Gelauff vertelt in De Dag wat dit voor de NOS als nieuwsorganisatie betekent. Er staat meer druk op redacteuren, verslaggevers en presentatoren en hijzelf voelt als hoofdredacteur ook nog meer dan anders een maatschappelijke verantwoordelijkheid. Journalistiek staat in Nederland op de lijst van vitale beroepen, maar dat is niet vanzelfsprekend. In veel landen is het voor de pers juist nog moeilijker geworden om hun werk te doen. Leon Willems, directeur van Free Press Unlimited, vertelt over de impact van het virus op de persvrijheid wereldwijd. Maar ook de berichtgeving in eigen land vindt hij beter kunnen. De media hier zijn volgens hem teveel op zichzelf gericht en missen daardoor het grotere verhaal over het virus.

Er zitten nog altijd veel Nederlanders in het buitenland die door de coronacrisis niet naar huis kunnen. Er hebben zich in totaal 23 duizend mensen aangemeld voor een speciale reisregeling voor gestrande reizigers. Die regeling is nu gesloten, aanmelden bij het speciale meldpunt Bijzondere Bijstand Buitenland kan dus niet meer. Dat zegt Richard Weurding van het Verbond voor Verzekeraars in podcast De Dag. We praten ook met Dirk Royaards die samen met zijn vriendin als enige Nederlanders vastzitten in Botswana en met Bibi Boele die dolgraag weg wil uit Australië.

Zo staat een zieke maar doorwerkende premier nog op de stoep van Downingstreet te applaudisseren voor het Britse zorgpersoneel en zo ligt hij op de intensive care. Het land, de wereld wil weten: hoe gaat het met Boris Johnson? Maar ook: wat betekent zijn corona-besmetting voor Groot-Brittannië? De gezondheidstoestand van Boris Johnson roept de vraag op hoe het met die andere patiënt gaat: het land zelf. De indruk is niet bepaald dat de toestand stabiel is. Groot-Brittannië was politiek al tot op het bot verdeeld door de Brexit en daar komt nu een gezondheidscrisis bovenop. Lukt het Boris Johnson met zijn aanpak van de coronacrisis om de Britten achter zich te verenigen? Internationaal klinkt er veel kritiek op zijn aanvankelijk laconieke houding. En ondertussen worden oude wonden over het toch al krakende en piepende nationale zorgsysteem, de NHS, opengehaald. NOS-correspondent Tim de Wit vertelt in De Dag dat Boris Johnson niet alleen zijn eigen coronabesmetting onderschat heeft, maar dat zijn regering ook te laat voor het land in actie is gekomen. Verder zet hij uiteen wat de gevolgen nu zijn van de ziekte van de premier, en een deel van zijn kabinet, op de verdere aanpak van de coronacrisis. "Het hart van de Britse operatie om deze crisis te bestrijden is keihard geraakt, letterlijk door het coronavirus." Debbie Kenyon-Jackson vertelt over haar schoonmoeder van 94 die in Engeland woont. Onlangs moest zij drie uur wachten op een ambulance toen ze gewond was geraakt - volgens haar een direct gevolg van de jarenlange bezuinigingen op de gezondheidszorg. Ze heeft ook familie en vrienden die in de zorg werken en zien hoe er een totale uitputtingsslag gaande is.

In Italië worden de gevolgen op de economie van de coronacrisis en de wekenlange lockdown steeds meer zichtbaar. Ondernemers vallen om, winkels moeten gesloten blijven, mensen zijn door hun spaargeld heen en lijden honger. Met name in het zuiden van Italië leidt dit tot sociale onrust. Er worden supermarkten bestormd, in filmpjes roepen wanhopige burgers op tot een revolutie en de geheime diensten houden rekening met opstanden, spontaan of georganiseerd. Burgemeesters waarschuwen voor 'een sociale bom die op het punt staat te ontploffen'. De angst is dat de onrust mogelijk een nog een grotere dreiging voor het zuiden is dan het coronavirus zelf.   De maffia zou de onrust en het geweld opstoken, want dit is precies het klimaat waarin de georganiseerde misdaad z'n invloed kan vergroten. Maffiabazen steken graag de helpende hand toe in een tijd dat mensen hun geld niet op een normale manier kunnen verdienen. Ze lenen geld uit, in ruil voor woekerrentes, of invloed en witwasmogelijkheden in de toekomst. NOS-correspondent Mustafa Marghadi zet uiteen hoe na de financiële crisis van 12 jaar geleden en de migratiecrisis van de afgelopen jaren het land wordt geconfronteerd met een nieuwe crisis, waarvan gevreesd wordt dat die de democratische structuren onder druk kan zetten.

Het is ieder voor zich momenteel op de wereldwijde markt voor beademingsmachines, mondkapjes, beschermingsbrillen, schorten en medicijnen die nodig zijn voor de behandeling van coronapatiënten. Inkoop is alles. Maar hoe is dat in Nederland geregeld? Tot iets meer dan een week geleden was ieder ziekenhuis zelf verantwoordelijk voor de inkoop van medische beschermende middelen. In De Dag hoor je de inkoper van de Gelre ziekenhuizen, Aletta Manders, die al begin februari zag aankomen dat er grote tekorten zouden ontstaan. Aan haar de stressvolle taak om genoeg voorraad voor haar ziekenhuis veilig te stellen terwijl de rest van de wereld op precies diezelfde materialen aast. Terwijl de aandacht nu vooral uitgaat naar mondkapjes en beschermende kleding, ziet Manders ook nieuwe tekorten ontstaan waar we nog niet eerder over gehoord hebben, zoals de speciale voeding die op de intensive care wordt gebruikt. Nederland, en ook de rest van de wereld, is voor een groot deel afhankelijk van China in de aanvoer van medische hulpmiddelen en medicijnen die nodig zijn voor de behandeling van coronapatiënten. De VS heeft al gezegd eraan te gaan werken om meer op eigen benen te kunnen staan en ook in Europa gaan stemmen op om de productie toch weer meer terug naar hier te halen. China-correspondent Sjoerd den Daas vertelt hoe daar in China met bezorgdheid naar gekeken wordt en hoe het land juist nu wil laten zien dat de rest van de wereld kan rekenen op een betrouwbare toevoer.

In Nederland zijn tot nu toe ongeveer 45 coronapatienten levend van de intensive care af gekomen. Maar na ontslag van de IC ben je er nog niet. Coronapatiënten liggen er soms weken en moeten volgens artsen rekenen op een lange periode van intensieve revalidatie. Naast fysieke problemen, krijgen patiënten die lang op een IC hebben gelegen vaak ook last van geheugen en concentratieproblemen, angsten, depressie of zelfs ptss; het post-intensivecare-syndroom wordt die combinatie aan problemen genoemd.  In De Dag vertelt Marianne Brackel over haar ervaringen hiermee. De beelden, de wanen en angsten van haar tijd op de IC staan haar nog vers in het geheugen en het heeft haar zowel fysiek, psychisch als cognitief jaren gekost om over haar IC-opname heen te komen. Als voorzitter van de patiëntenorganisatie IC-connect, die hulp biedt aan alle voormalig IC-patiënten en hun naasten, zet ze zich in voor meer aandacht voor de impact die een IC-opname op patiënten én hun familie heeft. 'Er is een leven vóór de IC en een leven erna,' zegt ze. De nazorg is volgens haar niet goed geregeld. 'Het is een zwart gat in onze gezondheidszorg. Het enige positieve van deze coronacrisis is dat er meer aandacht voor zal komen.' Mark van den Boogaard zit in de werkgroep Nazorg IC, die bezig is met het opstellen van aanbevelingen voor de nazorg van patiënten die de IC hebben overleefd. Daarbij zal ook speciale aandacht komen voor coronapatiënten. Ook is hij projectleider van Monitor-IC, dat onderzoek doet naar de fysieke en psychische gevolgen van een IC-opname. Ook hij vindt dat er te weinig aandacht aan nazorg wordt besteed. 'Het kan de patiënt en de naaste op de langere termijn enorm helpen om goed te herstellen, niet alleen lichamelijk.'

De coronacrisis heeft op hulpverleners een grote mentale impact. Vermoeidheid speelt een rol, want er wordt gigantisch hard gewerkt, maar ook stress, angsten en trauma's dragen bij aan de psychische belasting van zorgmedewerkers. Er zijn zorgen over hoe lang zij deze crisissituatie nog aankunnen. Zo zijn de intensivecareafdelingen nog bezig met opschalen, want de piek is nog niet bereikt, maar nu al leveren medewerkers 'krankzinnige zorg', aldus de voorzitter van de nederlandse vereniging voor intensive care Diederik Gommers. En ook uit verpleeghuizen komen berichten dat medewerkers het zeer zwaar hebben. Hoe ga je als zorgmedewerker om met de toenemende druk door de coronacrisis, met de beelden op je netvlies en fouten die je mogelijk maakt door de veeleisende omstandigheden die er nu zijn? Hoe hou je jezelf staande? Wat kunnen werkgevers doen om hun personeel te begeleiden? En is er wel genoeg aandacht voor de psychische hulpverlening van zorgpersoneel? In podcast De Dag vertelt IC-verpleegkundige Linda de Roos over wat er allemaal op haar afkomt en hoe zwaar dat is. Om het werk vol te houden zoekt ze iedere dag naar een lichtpuntje en probeert ze bijzondere momenten te creëren.  Bas de Vries is coördinator van de intercollegiale opvang, of peersupport, in het UMC Utrecht. Hij ziet dat de mentale druk op medewerkers in het ziekenhuis fors toeneemt. Hij probeert ze erin te begeleiden dat ze zichzelf niet voorbij lopen. Dat is volgens hem een risico bij zorgverleners: zij willen vooral geven en iets betekenen voor mensen. 'Maar we moeten voorkomen dat ze zoveel geven dat ze leeglopen,' zegt hij.  Caroline Six heeft met haar organisatie ARQ IVP een landelijk contactpunt geopend voor zorgprofessionals die door de coronacrisis psychosociale ondersteuning nodig hebben. Zij kunnen 7 dagen per week naar een speciaal telefoonnummer bellen, dat bemand wordt door gespecialiseerde psychologen. Ze zegt dat zorgmedewerkers nu waarschijnlijk nog vooral áán staan, en geen tijd of ruimte voelen om hulp te zoeken, maar het is belangrijk dat er al een centraal punt is waar ze terecht kunnen én waar ook werkgevers in de zorg aan kunnen kloppen voor advies.