De Dag

De kritiek op Nederland was afgelopen week niet van de lucht. Toen Italië en Spanje, zwaar getroffen door de coronacrisis, op een top met regeringsleiders om financiële hulp uit Europa vroegen lag premier Rutte dwars. En minister van financiën Hoekstra vroeg om een onderzoek waarom sommige landen hun economieën de afgelopen jaren niet hebben hervormd, terwijl Nederland dat wel deed. Het leidde tot een storm aan verontwaardigde, emotionele en uitgesproken reacties zowel uit de mond van regeringsleiders uit zuid-europese landen als in de media.  De landen staan versteld van het gebrek aan solidariteit op een moment dat zich een van de grootste crises voordoet in de geschiedenis van de EU, zowel op het gebied van de volksgezondheid als economisch.  Spanje-correspondent Rop Zoutberg vertelt in podcast De Dag hoe Spanje zich in de steek gelaten voelt en hoe diep de wonden zijn die nu geslagen worden. Volgens premier Sanchez staat het voortbestaan van de Europese Unie zelfs op het spel. "Dit is volgens hem meer dan een vuurproef," zegt Zoutberg. "Er is geen behoefte aan zedenmeesters uit Noord-Europa die komen vertellen hoe ze hun economie de afgelopen jaren hadden moeten hervormen. Dit zijn landen die nu hulp nodig hebben" Correspondent Tijn Sadée zet uiteen hoe de houding van Nederland wel eens de druppel kan zijn die de emmer doet overlopen. Premier Rutte wordt als langst zittende regeringsleider in de Europese Unie wel gerespecteerd, maar hij begint zijn krediet te verspelen, zegt Sadée. Nederland heeft de afgelopen jaren net iets te vaak dwarsgelegen en op een moment dat alle landen met zulke ingrijpende problemen te maken krijgen is een boekhoudkundige benadering kil, koel en zeer ongepast. Nederland zal volgens hem volgende week op een nieuwe top water bij de wijn moeten doen, anders kan dit verkeerd aflopen.

Het was vorige week groot nieuws: de reden dat er in Nederland niet op grote schaal getest is op het coronavirus is dat er in ons land voornamelijk met apparaten van het Zwitserse farmabedrijf Roche gewerkt wordt. Dat bedrijf kampt met tekorten en wilde belangrijke kennis om de tests alsnog mogelijk te maken aanvankelijk niet delen. Na grote druk ging Roche overstag, maar het nieuws leidt tot vragen over de rol van farmaceutische concerns en producenten van medische apparatuur in deze crisis. Hebben we ons op de medische markt te afhankelijk gemaakt van een klein groepje makers en kan het dodelijke virus beter bestreden worden als hun monopolieposities worden opengebroken? Verschillende organisaties en gezondheidsexperts denken van wel. In De Dag vertellen ze over een zogenoemde Covid-19-pool die ontwikkeld wordt. Dat is een wereldwijde kennisbank met allerlei informatie over het coronavirus die voor iedereen vrij toegankelijk is. Farmaceutische bedrijven kunnen in de databank hun kennis delen, waardoor ze beter kunnen samenwerken, er efficiënter en sneller onderzoek gedaan kan worden en er uiteindelijk ook goedkoper medicijnen, vaccins en technologie ontwikkeld kunnen worden. Het betekent alleen wel dat de bedrijven daar dan minder op verdienen dan als ze het allemaal alleen zouden doen.

In zeer korte tijd is er in Nederland een goed werkend systeem opgezet van oud-verpleegkundigen en artsen die op plekken in de zorg worden geplaatst waar extra handen nodig zijn. Ongeveer twintigduizend mensen hebben zich gemeld en de eerste van hen zijn al aan het werk. In podcast De Dag vertellen twee verpleegkundigen, Desiree Kon en Nikki Klaessen, waar ze terecht zijn gekomen en wat ze aantreffen. Ze zijn zeer gemotiveerd maar vinden de dagelijkse praktijk wel zwaar. Jacqueline Stuurstraat was van het begin af aan betrokken bij de organisatie die mensen die zich aanbieden, plaatst bij zorgorganisaties die extra handen nodig hebben. Ze staat versteld van de doelgerichte en effectieve energie die er bij alle betrokkenen is en de hoeveelheid werk die er in korte tijd is verzet. Ze ziet ook dat het zorgpersoneel mentaal lijdt onder de situatie. Daarom is ze bezig om een tweede systeem op te zetten dat coaches die thuis zitten koppelt aan zorgpersoneel dat mentale ondersteuning kan gebruiken.

Kinderen van gescheiden ouders dreigen extra geraakt te worden door de coronacrisis. De Nationale Adviesbalie, die juridisch advies geeft en mensen verbind aan advocaten en mediators, vertelt in podcast De Dag dat zij signaleren dat veel ouders de situatie aangrijpen om hun kind niet meer naar hun ex te brengen. Dat herkent ook jeugdhulpverlener Erna Kamp. "Het zijn vooral de moeders die dit doen," zegt ze. "Zij trekken alles uit de kast om te voorkomen dat de kinderen naar de andere ouder gaan." Ze ziet het al gebeuren en spreekt van schrijnende situaties waarbij kinderen hun ouders soms weken niet kunnen zien. Hoe ga je er als kind mee om als de omgangsregeling ineens verandert of als de ene ouder de corona-maatregelen en adviezen strenger opvolgt dan de andere? Buddy-coördinator Demi Keppel van Vila Pinedo praat er veel over met kinderen. Als buddy kan ze kinderen via een app steun en een luisterend oor bieden. Ze zegt dat sinds de invoering van de corona-maatregelen het aantal verzoeken voor een buddy meer dan verdubbeld zijn. Om gezinnen met gescheiden ouders de coronacrisis door te helpen heeft Vila Pinedo een workshop gratis online gezet. In een week tijd meldden meer dan duizend mensen zich daarvoor aan.

Door de corona-epidemie wordt het ene na het andere grote evenement afgelast, ook alle festivals die tot 1 juni gepland stonden. Maar hoe ziet de festivalzomer er na die datum eruit? De organisator van Into The Great Wide Open vertelt in podcast De Dag dat ze ondanks alle zorgen toch doorgaat met de organisatie - ook al is ze niet verzekerd. Joshua Nolet van Chef'Special, toch wel dé festivalband van Nederland, baalt. Hij heeft nadat hij een jaar 'als een kluizenaar in de studio had gezeten' net een album uit, de Europese tour stond gepland en hij zou op talloze festivals gaan spelen. Maar hij gaat er vanuit dat het allemaal niet doorgaat en dat gaat hem hoe dan ook geld kosten. Hij heeft turnringen voor in huis gekocht om zijn energie kwijt te kunnen en gaat waarschijnlijk meteen maar weer nieuwe muziek maken. Verder vertelt een advocaat evenementenrecht hoe het werkt: het afblazen van grote evenementen en festivals. Wie draait er voor de kosten op en bij wie komt het geld terecht als festivalbezoekers bij wijze van steunbetuiging hun geld niet terugvragen?

Deze week kregen we opnieuw te maken met strengere sociale maatregelen om de verspreiding van het coronavirus tegen te gaan. Niet naar buiten zonder goede reden, geen groepen van meer dan 3 mensen samen en alle bijeenkomsten tot 1 juni verboden. Vergaande maatregelen, maar nog geen totale lockdown, zoals in andere landen. In podcast De Dag spreken we met drie Nederlanders die zo'n totale isolatie al wel meemaakten. Wat doet het met je als je voor langere tijd zo ingrijpend beperkt wordt in je bewegingsvrijheid? Volgens Ellen Vloothuis, al acht weken thuis in China, moet je vooral ritme houden. Roos Oudemans in Spanje probeert dat ook te doen, sinds ze bijna twee weken geleden binnen moest blijven. Isaac van Aggelen woont in Italië, hield zich al twee weken in thuisquarantaine met af en toe nog een rondje hardlopen, maar mag zich sinds afgelopen zaterdag alleen nog in een straal van 200 meter om zijn huis bewegen. Hij houdt de moed er in door korte vlogs te maken met tips voor Nederlanders.

Ouderen en kwetsbare mensen moeten eerder nadenken over de vraag of ze beademd willen worden op de intensive care als ze ziek worden door het coronavirus. Dat zeggen het afdelingshoofd intensive care van het Leids Universitair Medisch Centrum, Evert de Jonge, en internist-intensivist van het UMC Utrecht Monika Kerckhoffs in podcast De Dag . Ze wijzen erop dat een IC-behandeling vooral bij zeer oude mensen vaak geen goede afloop heeft. Mensen staan er zelf verschillend in wat zij wel of niet willen, maar hun wensen zijn vaak niet bekend. Normaal begint naast de beoordeling van artsen over de medische haalbaarheid van een behandeling op een IC, ook het gesprek met wat de individuele patiënt wenst. Maar bij de ziekte veroorzaakt door het coronavirus is de patiënt vaak erg kortademig en een goed gesprek is dan niet mogelijk. Het zou volgens de artsen daarom goed zijn als zij er al over nadenken en erover spreken met de mensen om hen heen voordat ze eventueel ziek worden. Het is volgens hen een vergelijkbaar gesprek als dat over de wens om wel of niet gereanimeerd te worden. Volgens De Jonge heeft de oproep deels te maken met de extra druk die door de corona-crisis op het zorgstelsel staat. Als iedereen met corona behandeld zou worden, ook mensen die geen reële kansen hebben, dan zouden andere patiënten die op belangrijke operaties wachten volgens hem ernstig tekort gedaan worden. ‘Er moet nog scherper dan anders worden nagedacht of behandelen zin heeft. En de belangrijke eerste stap om te nemen is, is dat je in ieder geval geen mensen behandelt van wie je kan aannemen dat ze het zelf niet zouden willen.’

Het coronavirus duikt in steeds meer landen in Afrika op, maar op de in totaal 1,2 miljard mensen die er wonen zijn er nog geen vijfhonderd besmettingen vastgesteld. Hoe kan dat? Gezien de nauwe banden tussen China en Afrika en het intensieve verkeer onderling lijkt het onwaarschijnlijk dat er niet méér overdracht is geweest. Zit de uitbraak nog in de beginfase, wordt de verspreiding niet gedetecteerd omdat er nauwelijks tests beschikbaar zijn, of is Afrika op de een of andere manier minder vatbaar voor het virus? Afrika-correspondent Joost Bastmeijer vertelt over de rode vlek die zich steeds verder over het continent uitbreidt en wat verschillende landen doen om verspreiding tegen te gaan. Fleur de Meijer is arts en werkt in een academisch ziekenhuis in Nairobi. 'Op een bevolking van 50 miljoen mensen zijn er in Kenia 100 IC-bedden,' vertelt ze. Haar grootste zorg is dan ook dat ze het niet aankunnen.

Hoewel landen met alle maatregelen tegen het corona-virus hun burgers proberen te beschermen, brengt het sommige groepen juist in gevaar. Groepen die liever niet thuis zijn, omdat ze daar slachtoffer zijn van huiselijk geweld. De VN waarschuwde er eerder deze week al voor en ook in Nederland zijn er signalen dat het thuiszitten extra spanningen en geweld oplevert. Voor kinderen is het in dat kader extra vervelend dat de scholen dicht zijn. Debbie Maas van het advies- en meldpunt voor huiselijk geweld en kindermishandeling Veilig Thuis zegt in podcast De Dag dat de meldingen toenemen en dat er al situaties uit de hand zijn gelopen. Ook bij de Kindertelefoon komen veel meer berichten van kinderen binnen die zich thuis niet veilig voelen. Presentatrice en modeontwerpster Olcay Gulsen heeft huiselijk geweld als kind van dichtbij meegemaakt en vertelt hoe belangrijk school voor haar was. 'School was voor mij de enige plek waar het rustig was en veilig,' zegt ze. Het waren de enige uren op de dag dat ze het gevoel had dat ze een normaal kind was dat normaal opgroeide.

Iedereen reageert anders op een crisis, maar duidelijk is dat de corona-pandemie vruchtbare bodem is voor angsten. Voor mensen met angst- of dwangstoornissen is deze tijd extra zwaar. Hugo is hypochonder en vertelt hoe hij de dreiging van het coronavirus ervaart en hoe het zijn leven beheerst. Opmerkelijk genoeg geeft de situatie hem ook rust. Want door de gedeeltelijke lockdown en andere maatregelen heeft hij meer dan ooit het gevoel van controle. 'Dit is toch een soort ongekende luxe voor iemand met hypochondrie.' Verder vertelt Suzan over haar angsten en de depressie die zet net achter de rug heeft. Ze probeert het nieuws op afstand te houden en veel in contact te blijven met mensen die ze vertrouwt. En therapeute Najla Edriouch ziet ook dat veel mensen zich zorgen maken. Ze legt uit wanneer zorgelijke gedachtes problematisch worden en hoe je je gedachtes in de hand kunt proberen te houden.