De Dag

Veel vertrouwen was er in het Westen niet, toen Rusland al in augustus aankondigde dat het als eerste land ter wereld een werkend coronavaccin had ontwikkeld en geregistreerd. Niemand had interesse in het Spoetnik-vaccin. Dat is nu wel anders. The Lancet publiceerde deze week de resultaten van het wetenschappelijk onderzoek en het blijkt dat het Russische vaccin niet alleen werkt en veilig is, maar zelfs effectiever is dan andere 'Westerse' vaccins. Journalist van The Moskow Times Pjotr Sauer vertelt in de podcast over de ontwikkeling van het Spoetnikvaccin, hoe de ervaringen er in Rusland mee zijn en wat dit gouden ei voor Poetin betekent. Sauer heeft de eerste prik inmiddels zelf ook gehad. Hij werd er misselijk van en had een dag lang verhoging, maar hij voelt zich nu prima en vooral een stuk veiliger.

De twee rijkste mensen van de wereld zetten vaart achter het realiseren van hun ruimtedroom. Elon Musk wil mensen naar Mars brengen en Jeff Bezos zoekt het dichter bij huis: hij wil miljoenen mensen laten wonen en werken op de maan. Gisteren ontplofte voor de tweede keer in twee maanden tijd een raket van Musks bedrijf SpaceX. Op dezelfde dag maakte Bezos bekend dat hij stopt als topman van Amazon om zich meer met zijn ruimtebedrijf Blue Origin te kunnen richten. In De Dag werpt Ronald Klompe van het Nationaal Ruimtevaart Museum bij Aviodrome de blik vooruit. Musk loopt volgens hem mijlenver voor op Bezos. SpaceX is nog geen twintig jaar oud en heeft in die korte tijd vriend en vijand verrast met razendsnelle technologische ontwikkelingen. Inmiddels zijn er al honderden lanceringen geweest, zijn er verschillende contracten gesloten met NASA en zijn zelfs de eerste mensen succesvol naar het ISS gebracht. De volgende stop is dus Mars. Volgens Klompe zijn we getuige van een man die van sciencefiction in rap tempo werkelijkheid maakt.

Een leger aan kleine, jonge amateurbeleggers die elkaar kennen van internet heeft de financiële wereld op z'n kop gezet. Ze kochten massaal aandelen van de kwakkelende videogameketen GameStop en stuwden daardoor de prijs in een paar weken op tot ongekende hoogte. Grote hedgefondsen die hadden gespeculeerd op een prijsdaling maakten miljardenverliezen. Inmiddels gaat het aandeel weer in gierende vaart onderuit. Wat gebeurt er allemaal? En wat zijn de risico's van deze nieuwe onberekenbare speler op de aandelenbeurs? De 24-jarige Martijn Rutten is één van de vele amateurbeleggers die GameStop-aandelen kocht nadat hij erover had gelezen op Reddit. Hij wilde er niet alleen wat mee verdienen. Er zat ook een activistisch sentiment achter, vertelt hij in podcast De Dag. Hij vindt dat grote beleggingsbedrijven te arrogant zijn geworden.  NOS-economieredacteur Nik Wouters schuift ook aan. Hij vertelt hoe de Gamestop-hype niet alleen een strijd toont tussen de kleine en grote beleggers, of tussen generaties, maar dat de gekte ook de perverse structuren op de beurs blootlegt. De vraag is alleen of die oude structuren door deze actie gaan veranderen.

In Myanmar werd dit weekend in het holst van de nacht het democratisch boegbeeld van het land, regeringsleider Aung San Suu Kyi, van haar bed gelicht en opgepakt. Het leger heeft de noodtoestand uitgeroepen en neemt voor zeker één jaar de macht over; een staatsgreep. Toen Suu Kyi in 2016 de eerste democratisch gekozen regeringsleider werd in Myanmar, waren de verwachtingen hoog gespannen. Het leek haar te lukken om meer vrijheden en democratie te brengen, iets waar ze jaren voor had gestreden en zelfs de Nobelprijs voor de vrede voor had gekregen. Maar de praktijk bleek weerbarstig en ze stelde als regeringsleider ook teleur. Nu zit ze weer in gevangenschap en is haar land opnieuw overgeleverd aan de grillen van een militair bewind. Wat is er mis gegaan in Myanmar? Welke rol speelt Aung San Suu Kyi en wat blijft er over van de democratische gedachte waarvoor zij zich decennia heeft ingezet? Oud-correspondent en Zuidoost-Azië-kenner Michel Maas blikt in podcast De Dag terug op de levenslange strijd tussen Aung San Suu Kyi en het leger in Myanmar. Hij verwacht niet dat ze nog terug zal keren op het politieke toneel.

De Schotse premier Nicola Sturgeon laat er geen misverstand over bestaan: zij wil Schotland dit jaar nog naar een tweede referendum over de onafhankelijkheid van Schotland leiden. In het eerste referendum in 2014 stemde 55% van de Schotten tegen onafhankelijkheid, maar inmiddels zijn ze de Brexit en een pandemie verder en is 53% vóór afsplitsing. In aanloop naar de Schotse verkiezingen in mei voert Sturgeon de druk op. Er is momentum en de Britse premier Boris Johnson begint nerveus te worden.  NOS-correspondent Tim de Wit vertelt in podcast De Dag over de onafhankelijkheidsdroom van Nicola Sturgeon en haar partij, de SNP. Sturgeon is mateloos populair in Schotland en zag haar ster tijdens de coronacrisis verder rijzen. Ze is sober en serieus en oogst lof omdat ze er niet voor terugdeinst om moeilijke maatregelen door te voeren. Ze zet zich daarbij ook openlijk af tegen Johnson, die in alles haar tegenpool is. Het stelt Schotten voor de vraag of ze met Sturgeon aan het roer misschien beter af zijn als onafhankelijk land.

In Duitsland is rechtsextreem geweld weer terug in het nieuws. De neonazi Stephan Ernst, die in de zomer van 2019 de Duitse politicus Walter Lübcke doodschoot is veroordeeld tot levenslang. De moordzaak legt de dreiging bloot die er van extreemrechts uitgaat in Duitsland. Volgens de minister van binnenlandse zaken vormt extreemrechts zelfs het grootste gevaar voor de Duitse democratie.  In De Dag vertelt NOS-correspondent Judith van de Hulsbeek hoe de zaak-Lübcke de ogen van veel Duitsers geopend heeft: de gevaren van rechtsextremisme blijken niet alleen jarenlang genegeerd, maar uit de onderzoeken die zijn ingesteld blijkt ook dat er in het hele land neonazi's wonen die bereid zijn om bommen te planten en politieke tegenstanders uit het veld te ruimen. Hoeveel precies is niet duidelijk, maar dat het er meer worden staat vast. Wat is er sinds de moord op Lübcke boven water gekomen over de aanwezigheid van rechtsextremisme in Duitsland. Welke dreiging gaat ervan uit en hebben de autoriteiten er grip op?

Je houdt het niet voor mogelijk, maar het kan: slachtoffer worden van de compensatie voor de kinderopvangtoeslagaffaire. Dat zit zo: mensen die door de kinderopvangtoeslagaffaire jarenlang onterecht in de financiële problemen zijn gekomen, kregen deze maand te horen dat ze allemaal dertigduizend euro compensatie krijgen en dat de schulden die nog bij de overheid uitstaan worden kwijtgescholden. Dat lijkt goed nieuws, maar voor een groep slachtoffers is het dat juist helemaal niet. Ze komen er extra door in de problemen. In De Dag het verhaal van één van deze kinderopvangtoeslagaffairecompensatieslachtoffers. Afiya zou net uit de schuldsanering komen toen de compensatieregeling voor haar roet in het eten gooide. Ze besloot haar verhaal aan NOS-economieredacteur Charlotte Waaijers te vertellen, omdat mensen volgens haar moeten weten dat de 'mooie praatjes van politici' opnieuw niet blijken te kloppen.

Waar zouden de relschoppers zijn zonder hun telefoontjes? Of beter gezegd: zonder de sociale media apps op hun telefoontjes. In Whatsapp en Telegram-groepen roepen ze elkaar vooraf op om mee te doen aan rellen door het hele land. Er worden plannen gemaakt, locaties besproken om aan te vallen en bomrecepten en tips gedeeld om zelf wapens te maken. Tijdens de rellen wordt vervolgens alles live gestreamd op Snapchat, Facebook, Instagram en YouTube. En er wordt realtime overlegd over hoe bijvoorbeeld locaties van de politie omzeild kunnen worden. Techredacteur van de NOS Nando Kasteleijn vertelt in De Dag hoe het er aan toe gaat in de social media-kanalen van de relschoppers. Waarom worden opruiende accounts niet verwijderd? Welke rol spelen techbedrijven bij de avondklokrellen in Nederland?

Tijdens de rellen van de afgelopen dagen zijn op allerlei plekken in het land journalisten uitgejouwd, bedreigd en aangevallen. Zeker twee journalisten kregen gisteravond tijdens de avondklokrellen stenen naar hun hoofd gegooid. De dag ervoor werd in Tilburg een journalist ingesloten in een brandgang en op Urk werd dit weekend de beveiliger van een NOS-ploeg met een bijtende stof in het gezicht gespoten. Deze incidenten zijn het topje de ijsberg. Hoe is het om verslag te doen onder deze omstandigheden? Welk effect hebben de agressie en bedreigingen op journalisten én op de persvrijheid in Nederland? Chris Bakker is verslaggever van de lokale omroep Studio040 in Eindhoven. Hij vertelt in De Dag hoe bedreigend het zondag was om verslag te doen van de rellen in Eindhoven. Hij begaf zich 'anoniem' tussen de relschoppers uit angst dat ze hem anders te grazen zouden nemen en hij verbaast zich over de haat richting de pers. Journalist Peter ter Velde vertelt over de vele meldingen die er binnen zijn gekomen bij PersVeilig, een initiatief dat opkomt voor de veiligheid van journalisten. Hij is bezorgd dat het binnenkort een keer echt fout gaat. 'De persvrijheid in Nederland staat duidelijk onder druk'.

In Libanon werd twee weken geleden een avondklok ingesteld van 24 uur per dag. Niemand mag het huis nog uit, ook niet om boodschappen te doen. Het is een uiterste poging om de coronacrisis onder controle te krijgen, want de besmettingscijfers zijn sinds begin dit jaar torenhoog en het zorgsysteem stort in. Directe aanleiding voor de draconische maatregel is een kortstondige versoepeling in de kerstvakantie om de economie een impuls te geven. Maar daar wordt nu een hoge prijs voor betaald.  Correspondent Daisy Mohr vertelt in de podcast hoe het zo mis kon gaan in Libanon en hoe het is om écht niets meer te kunnen door beperkende coronamaatregelen. Vast staat dat iedereen getroffen wordt en dat het tot grote spanningen leidt. Maar werkt de harde aanpak ook om het aantal besmettingen naar beneden te brengen?