De Dag

In de Braziliaanse stad Manaus is iets vreemds aan de hand. Tijdens de eerste coronagolf werden inwoners ongekend hard getroffen en nu opnieuw. Veel mensen hebben al corona gehad maar worden wéér ziek en artsen zeggen dat het erop lijkt dat ze er ook erger aan toe zijn. Gevreesd wordt dat een gemuteerde virusvariant, de zogenoemde Braziliaanse variant, de oorzaak is. Mogelijk bieden bestaande vaccins hiertegen ook geen bescherming. Brazilië-correspondent Marc Bessems vertelt in de podcast door welke coronahel de inwoners van Manaus op dit moment gaan. De ziekenhuizen liggen vol en er is vooral een groot tekort aan zuurstof, waardoor mensen letterlijk stikken. Het onderzoek naar het gemuteerde virus is in volle gang, maar artsen en verpleegkundigen die patiënten zien binnenkomen vrezen het ergste. 'Ze zeggen dat het op een geheel ander virus lijkt: geniepiger, agressiever en ook dodelijker.'

De Russische oppositieleider Aleksej Navalny komt de afgelopen weken met allerlei stunts die president Poetin ernstig in verlegenheid brengen. Zo sprak hij driekwartier aan de telefoon met een geheimagent die hem in augustus hielp vergiftigen, maakte hij van zijn arrestatie bij terugkomst in Rusland een heus media-event en nu heeft hij vanuit de cel ook nog een onthullende documentaire over Poetin online gezet. Navalny speelt een hoog en gevaarlijk spel, Russisch roulette misschien. Wat zit erachter, wat zijn zijn bedoelingen? "Wat bezielt die man," dacht Rusland-deskundige Helga Salemon toen ze de documentaire bekeek, want hij lijkt er zijn doodvonnis mee te tekenen. Ze vertelt in de podcast over wat volgens haar het magnum opus is van Navalny's anti-corruptievideo's en waarom hij daar juist nu mee komt. Navalny richt de pijlen welbewust op Poetin zelf. "Hij ziet zichzelf als een soort Nelson Mandela en wil na zijn gevangenschap als een martelaar terugkeren."

Het was tijdens het debat over de toeslagenaffaire alle ballen op demissionair premier Rutte. Vrijdag bood hij het ontslag aan van zijn kabinet, wetende dat hij over een paar maanden toch weer terugkeert. Rutte blijft VVD-lijsttrekker en zijn partij staat torenhoog in de peilingen. Komt hij niet te gemakkelijk weg, is de vraag die in de Kamer én daarbuiten veel gesteld wordt.  Politiek-analist van De Nieuws BV Joost Bekendam vertelt in de podcast hoe oppositie- en coalitiepartijen de toeslagenaffaire proberen te laten plakken aan 'teflon-Rutte', die tot nu toe nooit blijvende schade opliep van een schandaal. De affaire draait voor een groot deel om een gebrek aan openbaarheid, waardoor slachtoffers, Kamerleden en journalisten jarenlang geen of verhullende antwoorden kregen op hun vragen. Dat is de Rutte-doctrine gaan heten. Een falende overheidscultuur die jouw naam draagt: hoe schudt je dat imago van je af? En hoe vindt Rutte nou eigenlijk zélf dat het gedaan is de afgelopen tien jaar?

Dit weekend demonstreerde een bont gezelschap, uiteenlopend van wanhopige ondernemers en bezorgde burgers tot anti-vaxxers en complotdenkers van de QAnon-beweging, tegen de coronamaatregelen. De meeste mensen die op het Museumplein waren, geloven niet in een kinderbloeddrinkende pedofiele elite, maar veel van hen weten ook niet wat ze dan wél moeten geloven als het om corona en vaccinaties gaat. Ze hebben twijfels bij wat de politiek, wetenschap en media hen daarover vertellen. Hoe gevaarlijk is het dat zij samen met een harde kern complot-aanhangers demonstreren? Een harde kern die, zo blijkt, zich geïnspireerd voelt door de bestormers van het Capitool. Hoe bedreigend zijn complottheorieën en misinformatie over corona en coronavaccins voor onze democratie? Journalist Rudy Bouma van Nieuwsuur, die onderzoek doet naar nepnieuws en complottheorieën, vertelt in podcast De Dag hoe gevaarlijke complottheorieën uit Amerika ook hier voet aan de grond hebben gekregen. Hij ziet het als zijn journalistieke taak om deze en andere leugens over corona en coronavaccins bloot te leggen en vindt dat veel media, ook traditionele en de grote nieuwsorganisaties, daarin steken laten vallen.

Je zou het door de dreigende situatie rond de machtsoverdracht bijna vergeten, maar aankomend president Joe Biden is de afgelopen tijd ook druk bezig geweest met het samenstellen van een ministersploeg en Witte Huis-staf. Zoals tijdens de campagne beloofd is het een ploeg die divers is wat betreft de achtergronden van mensen, de verhouding tussen mannen en vrouwen en jong en oud. Journalist en Amerika-deskundige Laila Frank bespreekt in podcast De Dag wie de vrouwen zijn met met wie Biden zich omringt en die voor hem belangrijk zijn.  De belangrijkste vrouw in zijn leven is toch wel Jill Biden, zijn echtgenote. Zij behoudt als eerste first lady ooit haar eigen baan, maar heeft op de achtergrond ook een politieke stem. Historisch is de keuze voor aankomend vice-president Kamala Harris. Daarnaast bestaat ook het hele communicatieteam van Biden uit vrouwen en maakte hij in zijn ministersploeg ook opvallende keuzes. Wie zijn, kortom, de vrouwen die de regering-Biden de komende jaren sterk moeten gaan maken?

Wikipedia bestaat twintig jaar en dat is wel even iets om bij stil te staan. De online-encyclopedie is sinds de start uitgegroeid tot een van de belangrijkste informatiebronnen in de wereld. Een groot netwerk van vrijwilligers schrijft de artikelen en iedereen mag een bijdrage leveren. Dat open karakter is de kracht, maar tegelijk ook de kwetsbaarheid van Wikipedia. Want hoe wapent deze verzamelbak van feiten zich tegen meningen, desinformatie en nepnieuws? Sandra Rientjes, directeur van de Nederlandse tak van Wikimedia, de organisatie achter Wikipedia, vertelt in de podcast hoe Wikipedia zich de afgelopen twee decennia ontwikkeld heeft. Ze heeft grote bewondering voor de vrijwilligers die dag en nacht waakzaam blijven en bijdragen aan een ideaal van gratis en vrije toegang tot betrouwbare informatie voor iedereen.

In afwachting van de politieke reactie op het rapport over de toeslagenaffaire wordt er druk gespeculeerd of het kabinet gaat aftreden. PvdA-fractievoorzitter Lodewijk Asscher trok zich vanwege de affaire vanochtend terug als lijsttrekker en de hamvraag is of het kabinet wel aanblijft.  Volgens het rapport heeft institutioneel falen van het kabinet duizenden burgers 'ongekend onrecht' aangedaan en zijn de grondbeginselen van de rechtsstaat geschonden. Er zijn kabinetten om minder gevallen, vertelt parlementair historicus Anne Bos in de podcast. Ze schreef een boek over afgetreden ministers en staatssecretarissen door de jaren heen en zet aan de hand van een paar voorbeelden uiteen waarom kabinetten aftreden en wat daar het belang van is.

De waarde van de meest bekende cryptomunt ter wereld rijst de afgelopen weken de pan uit. De Bitcoin breekt record na record. Het doet denken aan drie jaar geleden toen er een Bitcoin-gekte ontstond en de koers voor het eerst bijna de twintigduizend dollar aantikte. De bubbel knapte en eind 2018 geloofden alleen de meeste optimistische bitcoin-adepten nog in de munt. Ook nu wordt gewaarschuwd voor een crash, maar er zijn ook veel experts die zeggen dat de groei van Bitcoin echt niet meer te stoppen is. In De Dag vertelt wiskundige Bert Slagter, die een podcast maakt over cryptovaluta en schrijft voor kennisplatform lekkercryptisch.nl, wat de situatie nu wezenlijk anders maakt dan drie jaar geleden. Hij gelooft in de toekomst van de munt, maar waarschuwt wel de mensen die denken dat ze met cryptovaluta snel geld kunnen verdienen.

De berichten uit het Verenigd Koninkrijk over het gemuteerde coronavirus zijn meer dan alarmerend. De 'Britse variant' is daar nu dominant en dat leidt tot taferelen die nog het best vergelijkbaar zijn met de beelden die afgelopen voorjaar uit Italië op ons af kwamen. Ambulances staan in de rij voor de ziekenhuizen, er dreigt een tekort aan zuurstof voor patiënten en zorgpersoneel bezwijkt onder de fysieke en mentale druk.  Ook in Nederland waart de Britse variant rond. Wat weten we over dat gemuteerde virus: over de manier waarop het zich verspreidt, al dan niet onder kinderen, en over de extra problemen die het veroorzaakt? Is Groot-Brittannië ons voorland en waar moeten we ons dan op voorbereiden? Correspondent Tim de Wit vertelt in de podcast vanuit Londen hoe het zorgsysteem voor zijn ogen instort. Wetenschapsjournalist van Nieuwsuur en biomedisch wetenschapper Jop de Vrieze zet uiteen wat we uit de data die beschikbaar zijn voorzichtig kunnen opmaken.

Tijdens de bestorming van het Capitool vorige week was een deel van de woedende menigte Trump-supporters op zoek naar vice-president Pence. 'Knoop Mike Pence op' riepen ze, omdat hij de uitslag van de verkiezingen tijdens de bekrachtigingsceremonie niet eigenhandig ongeldig wilde verklaren. Verraad, in hun ogen. De afgelopen vier jaar was Pence de zwijgende, instemmende man achter Trump. Pas op het allerlaatste moment kwam hij in verzet, omdat hij echt niet anders kon. Welke gevolgen heeft dat voor hem? Politicoloog en Amerikadeskundige Raymond Mens vertelt in de podcast welke druk er op dit moment op Pence wordt uitgeoefend en wat er van hem verwacht wordt. Volgens Mens heeft Pence zijn rol als vice-president en tweede man onder Trump de afgelopen vier jaar 'subliem' vervuld, maar is er nu een politiek schaakspel op het hoogste niveau aan de gang. Ook dat spel speelt hij slim, al blijft het de vraag of Pence straks tussen wal en schip valt, of misschien toch de weg vrijmaakt voor een eigen gooi naar het presidentschap in 2024.