Macro met Boot en Mujagić | BNR

De Nederlandse economie groeide in het tweede kwartaal met 2,6 procent. Terwijl velen verbaasd waren, was dat bij Sweder van Wijnbergen niet zo. De hoogleraar economie aan de Universiteit van Amsterdam vindt dat de 'economie helemaal niet in het slop zit', zoals anderen beweren.' Van Wijnbergen wijst op de 'andere kant van de medaille'. 'Een economie die in het slop zit, gaat niet samen met een overspannen arbeidsmarkt. Want daarin vinden ondernemers veel mogelijkheden en willen ze meer produceren. Maar dat kan niet als ze geen mensen krijgen. Dan heb je dus geen economie in het slop.' De hoogleraar is dus niet verbaasd over de groei, maar wel over de hoogte van de groei. 'Het is wel een erg groot getal. Een van de dingen die daarin meespelen is de koers van de euro. De ECB heeft een ander beleid dan de Fed in de VS. Dat zie je terug in de wisselkoers met een zwakkere euro ten opzichte van de dollar.'  Voor Nederland is dat zeer positief. 'We zijn meer een open economie dan andere eurozone-landen.' Toch is Van Wijnbergen niet tevreden met het beleid van de ECB. 'De ECB moet mikken op een inflatiecijfer van 2 procent, maar we zitten ergens onder de 10 procent. (...). Dus de ECB zal een keer een tandje bij moeten zetten. Wat we weten uit eerdere periodes met een hoge inflatie: hoe later je ingrijpt, hoe groter de klap. Dat hangt ons boven het hoofd.See omnystudio.com/listener for privacy information.

De pijn rondom de gasprijzen wordt steeds groter voor Europese lidstaten. Vandaag bereikten de gasprijzen een recordhoogte en dat wordt gevoeld. 'Landen moeten aan de bak, willen ze niet met tekorten zitten deze winter', zeg Maartje Wijffelaars senior-econoom bij RaboResearch toegespitst op de Eurozone. Lidstaten zoeken dan ook gulzig naar alternatieven. 'Die alternatieven worden her en der wel aangesproken, we krijgen bijvoorbeeld meer gas uit Noorwegen en er wordt meer lng geïmporteerd. Maar met alleen alternatieven komt Duitsland er bijvoorbeeld niet.' Dus moet de vraag gereduceerd worden. 'Mogelijk tot wel dertig procent, om te voorkomen dat je straks echt te weinig hebt en drastisch leveringen moet afsluiten.' En het is ook niet zo makkelijk om overschotten van andere landen over te nemen. 'Niet iedereen zit goed op elkaar aangesloten. Landen die zelf heel erg afhankelijk zijn van Russisch gas, moeten dus zelf grotere stappen zetten. Die vijftien procent vraagreductie waarover in Europa gesproken is, zal voor Duitsland niet voldoende zijn.'  See omnystudio.com/listener for privacy information.

Steeds meer mensen zijn vóór het openhouden van de gaskraan in Groningen. Zo ook Onno Ruding, die de crisis van dusdanige aard vindt dat er meer gas gepompt mag worden. En dat er geen andere uitweg is, beaamt ook hoogleraar macro-economie Roel Beetsma van de Universiteit van Amsterdam. 'Op dit moment is de gasprijs enorm hoog en er een duidelijk tekort aan gas. Dat betekent  dat als er tijdelijk extra gas wordt opgepompt, het de schatkist veel geld oplevert. Daarmee kan Groningen ook ruimschoots gecompenseerd worden, en dat moet ook. De woningen die niet aardbevingsbestendig zijn moeten vervangen worden op kosten van de overheid. Daar is ruimschoots geld voor als je nu begint met extra gas oppompen, en je neemt tegelijkertijd een groot deel van de stress op de gasmarkt weg.' Maar, is het eigenlijk wel nodig? De Gasunie is bezig met gasterminals en Nederlandse consumenten besparen zo'n 15 tot 20 procent? Volgens Beetsma gaat het niet alleen om Nederlandse behoeften. 'We hebben ook contracten met Duitsland. Natuurlijk, alle kleine beetjes helpen, alleen zijn dat hele dure oplossingen. Of in ieder geval de lng-terminals, die nog voor een deel gebouwd moeten worden. Ook moet lng uit de Verenigde Staten of het Midden-Oosten, dat zijn dure oplossingen.' Beetsma realiseert zich echter ook dat het opendraaien van de Groningse gaskraan een dure optie is, politiek gezien dan. 'Daar zit precies het probleem. De politiek heeft zich ingegraven door te zeggen dat ze het niet gaan doen, maar onder druk wordt alles vloeibaar in de politiek. En dus bestaat de kans dat áls de nood te hoog wordt, dat ook de politiek denkt 'we kunnen niet anders'. En dan denk ik dat je met een goed plan moet komen, waarin ook meteen de compensatie goed geregeld is.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

In de eerste twee kwartalen van 2022 was er in de Verenigde Staten sprake van negatieve groei van het bruto binnenlands product, en volgens Europese maatstaven is er dan sprake van een recessie. Maar volgens econoom en columniste voor de Volkskrant Heleen Mees is daar niets van waar: 'De Amerikaanse economie is niet in een recessie.' Ze stelt dat de Amerikaanse definitie van een recessie anders is. 'Om te kijken of er een recessie heeft plaatsgevonden, kijkt de National Bureau of Economic Research naar een brede hoeveelheid data of er inderdaad een krimp is in veel delen van de economie. Zoals in het tweede kwartaal van het jaar, was de krimp met name te danken aan het feit dat de voorraden bij producenten heel hard zijn geslonken. Dus dat was een desinvestering. Dat betekent echter niet dat het slecht gaat met de economie.' Mees doelt daarmee op de groei van consumentenbestedingen in juni. 'Die is met twaalf procent gegroeid op jaarbasis.' En dat heeft volgens haar ook niets te maken met stijgende prijzen: 'Het is reële groei.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

De Nederlandse consument wordt om de oren geslagen met prijsverhogingen aan de pomp, de boodschappen en de energieprijzen. Maar nieuw licht op de situatie schijnen doet econoom Piet Rietman, verbonden aan ABN AMRO, liever niet. 'Wat me de afgelopen dagen opvalt is dat er heel vaak nieuw licht op de situatie wordt geschenen en dat een hoop informatie die naar buiten komt vaak ook niet klopt', zo stelt hij. 'We zitten natuurlijk wel in de komkommertijd van 2022, waarmee ik het nieuws niet kleiner wil maken dan dat het daadwerkelijk is. Inflatie is natuurlijk een heel groot probleem voor heel veel huishoudens. Maar het is ook wel zo dat media er allemaal bovenop springen als er nieuws is over prijsstijgingen, en dat er soms nieuws wordt overgenomen dat soms niet helemaal klopt.' Rietman noemt de zogenaamde prijsstijging van boodschappen als voorbeeld. 'Ik zag dat boodschappen 18 procent duurder zouden zijn geworden. Maar het CBS houdt die prijzen juist nauwkeurig bij aan de hand van een mandje boodschappen. Zij kijken hoeveel een bepaalde samenstelling boodschappen door de tijd heen duurder wordt. Aan de hand daarvan kijken ze hoeveel inflatie op boodschappen er is, en je komt daarmee écht niet op 18 procent. Op die manier zie ik de laatste dagen wel vaker iets in het nieuws waarvan ik denk dat het tof zou zijn als we in Nederland meer aan factchecken zouden doen als het om inflatie gaat.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

Luc Aben, hoofdeconoom van Van Lanschot, kijkt uit naar de inflatiecijfers in de Verenigde Staten die later op woensdag komen. 'De vraag is: waar gaat de meeste aandacht heen? Het algemene cijfer, inclusief voeding en energie?'  Aben stelt zich een scenario voor dat het hoogtepunt van de inflatie achter de rug is. 'Misschien dat we in juni het hoogtepunt hebben gezien. Energie- en olieprijzen zijn gedaald de afgelopen weken, en de gasprijzen zijn een heel eind lager dan in Europa. Dus het zou kunnen dat het algemene cijfer wat kalmeert. Maar het zou mij verwonderen als het onderliggende inflatiecijfer, zonder de energieprijzen, zou afkoelen', zegt Aben. Hij verwacht dan ook dat de Fed de rente blijft oppompen. 'Die Fed-bestuurders stonden vorige week in de rij om tegen de financiële markten te zeggen dat ze tamelijk gerust zijn dat de soep minder heet gegeten wordt, en dat de markten zouden kalmeren.'   See omnystudio.com/listener for privacy information.

De Amerikaanse president Joe Biden heeft goedkeuring in de Senaat gevonden voor zijn Inflation Reduction Act. 'Ik begrijp heel goed dat hij het zo noemt, want de parlementsverkiezingein komen eraan', zegt macro-econoom Edin Mujagić van OHV Vermogensbeheer. 'De Democraten staan er niet goed voor, omdat de president niet populair is onder de kiezers. En dat heeft weer vooral doordat de inflatie hoog is.' Over het pakket aan maatregelen is Mujagić niet positief. 'Ik heb moeite om te zien hoe deze maatregelen de inflatie de komende maanden significant kunnen reduceren. Dit zijn maatregelen die voor het overgrote deel Amerikanen moeten stimuleren om het gebruik van fossiele brandstoffen te verminderen. Denk aan subsidies en andere fiscale stimuleringen. Dat zijn maatregelen die pas in de komende jaren uitgerold gaan worden, en ook in de komende jaren effect gaan hebben. Dat kan zorgen dat de inflatoire druk op lange termijn minder wordt, al is ook dat hoogst onzeker, maar aan de hoge inflatie anno 2022 doet dit pakket aan maatregelen ontzettend weinig, om niet te zeggen niets.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

De geloofwaardigheid van de ECB verkeert in buitengewoon zwaar weer, zo concludeert Sylvester Eijffinger, emeritus hoogleraar financiële economie aan Tilburg University. Eijffinger, die tevens vijftien jaar lid was van het Monetair Expert Panel - een orgaan dat een adviserende rol voor de ECB heeft - denkt dat de ECB het afgelopen half jaar serieuze beleidsfouten heeft gemaakt.  'Laat ik beginnen met de enorme overliquiditeit, die niet alleen onder Draghi ingezet is, maar onder de nieuwe, huidige president Lagarde voortgezet is', zo stelt hij. 'Denk aan het PEPP-programma, vanwege de coronapandemie.' Volgens Eijffinger had Lagarde de - door Draghi opengezette - geldkraan dicht moeten draaien. 'En bovendien had de Europese Commissie vanwege corona het EU Recovery Fund ingesteld. Dus er was eigenlijk geen reden voor de ECB om het opkoopbeleid in deze mate en met dit tempo door te zetten. Dat heeft Lagarde wél gedaan, en daarmee heeft ze niet alleen de overliquditeit van Draghi voortgezet, maar zelfs verder opgehoogd. Op een zeker moment stond er acht triljoen securities op de balans van de ECB, da's heel veel. Dan kun je zeggen dat het niet allemaal van het opkoopprogramma is, want dat omvat ook andere securities, maar het is wel allemaal basisgeld. Met andere woorden: dat creëert een overliquiditeit, en toen kwam de Oekraïne-oorlog. Én een energiecrisis, én een klimaatcrisis, en daardoor krijg je een soort kantelpunt waarbij alle overliquiditeit zich manifesteert in hoge inflatie.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het opkoopprogramma van de Europese Centrale Bank om renteverschillen te verkleinen heeft gewerkt, zo concludeert econoom en columniste bij de Volkskrant Heleen Mees. 'De ECB heeft het Pandemic Emergency Purchase Program (PEPP) stopgezet, maar er is afgesproken om de opbrengsten van aflossingen op staatsobligaties die op de balans van de ECB staan, te investeren in de staatsobligaties van landen die het nodig hebben. Landen waar fragmentatie dreigt te ontstaan. Dat gaat dan heel specifiek over Italië, Spanje, Portugal, Griekenland, maar ook om Finland. En de ECB heeft in juni en juli voor bijna 15 miljard euro aan Duitse staatsobligaties afgelost en er is voor bijna 4 miljard euro aan Nederlandse staatsobligaties afgelost. Dat geld heeft de ECB gebruikt om nieuwe staatsobligaties te kopen van Italië, Spanje, Griekenland en Finland.' Allemaal om de renteverschillen te verkleinen, en dat is een belangrijk iets volgens Mees. 'In half juni was er een spoedvergadering van de ECB omdat het renteverschil tussen Duitse staatsobligaties met een looptijd van tien jaar en Italiaanse staatsobligaties met een looptijd van tien jaar tot 2,5 procent was opgelopen. Genoeg reden voor de ECB om samen te komen, en op dat moment hebben ze ook gezegd dat ze een nieuw mechanisme gaan ontwikkelen. Op diezelfde dag besloten ze ook dat alle opbrengsten van obligatieaflossingen geïnvesteerd zouden worden in die van de landen in de periferie.' Mees concludeert: 'Dat heeft enorm goed gewerkt. Toentertijd hadden we te maken met 2,5 procent spreiding, en dat verschil in inmiddels teruggebracht naar 2 procent.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

We zitten midden in de warme zomer en mensen gaan - nu het nog kan - lekker op vakantie. En dat heeft een welkom zijeffect: het toerisme lijkt de recessie uit te stellen, zo zegt ook senior-econoom Bert Colijn van ING.' 'We doen allemaal ons werk door uitbundiger op vakantie te gaan dan we in de afgelopen jaren konden door corona', stelt hij. 'En dat heeft de economie in ieder geval in het tweede kwartaal een dienst bewezen. Want de Europese economie deed het eigenlijk verrassend goed vergeleken met de verwachtingen, en dat lag zeker niet aan de industrie of de consumptie thuis. We zien immers dat de detailhandelsverkopen het maar mager doen. De winkelstraat zag in november de piek al, dus lijkt het er voornamelijk op dat toeristen of alles dat rond de horeca hangt het ontzettend goed gedaan heeft in het tweede kwartaal.' En het gaat niet alleen om Nederland, ook elders in Europa loopt het voorspoedig. 'Als we kijken naar de cijfers in bijvoorbeeld Frankrijk, over hoeveel mensen er deze zomer een hotelkamer of appartement geboekt hebben, belooft dat veel. De vraag is dus een beetje of het tot meer bestedingen gaat leiden. Of is het zo dat de - nog steeds heel erg beroerde - inflatiecijfers en hoge energierekeningen thuis ertoe leiden dat toeristen net iets minder uitgeven als ze op vakantie zijn.'See omnystudio.com/listener for privacy information.