Macro met Boot en Mujagić | BNR

Het Internationaal Monetair Fonds had een teleurstellende visie op de toekomstige economie. 'Het komt er in het kort op neer dat 2023 een ontzettend moeilijk jaar gaat worden', zo vat econoom Edin Mujagic samen.  Zo voorspelt het IMF onder andere dat er 'enige tijd' een recessie gaat plaatsvinden in de wereldeconomie. 'Daarnaast zal er in de rest van de tijd officieel geen recessie zijn, maar zal het wel zo aanvoelen', benadrukt Mujagić. 'Dat betekent dat er een lage groei zal zijn, terwijl de inflatie hoog is. Dat is eigenlijk alles waar je niet op hoopt.' Desondanks zal er wel enige groei zijn. 'Er blijft 0,8 procent groei over voor Nederland, de wereldeconomie groeit en de ontwikkelende landen groeien met iets meer dan 1 procent. Het is niet veel, maar er is wel groei. Het verhult echter wel dat er behoorlijk wat landen zijn die geen groei gaan meemaken.' Mujagić heeft daarnaast nog meer kanttekeningen. 'De modellen die dit soort ramingen maken, hebben de neiging om dingen te extrapoleren. Als het heel goed gaat, dan is de voorspelling voor het jaar erop dat het goed blijft gaan. Maar als het heel slecht gaat, dan gaat het volgende jaar ook slecht, of wordt het nog slechter. Die modellen zijn niet in staat om omslagpunten in een economie te herkennen', waarschuwt de econoom. Dat betekent dat zodra er een verandering plaatsvindt, dat niet voorzien is in die modellen. 'De prognose hangt erop dat de inflatie hoog blijft. De centrale banken zullen dan gedwongen zijn om de rentes te blijven verhogen. Dat zal uiteindelijk ook de economische groei raken.'    See omnystudio.com/listener for privacy information.

Gerustgesteld. Zo voelt econoom Edin Mujagic zich nadat het Internationaal Monetair Fonds zich uit heeft gelaten over de waarschijnlijkheid van een loon-prijsspiraal. 'Het onderzoek was genieten om te lezen', stelt hij. En daar heeft hij twee redenen voor. 'Zo hebben ze bijvoorbeeld gebruikgemaakt van de eerdere voorvallen in een aantal landen. Ik als liefhebber van economische historie vond dat echt genieten.' Maar belangrijker, er zou volgens de IMF weinig tot zelfs geen reden zijn voor mensen om zich zorgen te maken dat de gevreesde loon-prijsspiraal van de grond komt. 'Dus als de vakbonden hogere lonen eisen omdat de inflatie hoog is, zorgt dat voor hogere kosten bij de bedrijven die het uit moeten betalen. Die berekenen dat vervolgens door, en zo blijven lonen en de inflatie achter elkaar aan rennen. Je krijgt daardoor alleen maar hogere inflatie.' Niks aan de hand Het IMF zegt nu echter: niks aan de hand. Mujagic: 'De situatie die we nu hebben, waarin de roep om hogere lonen écht heel duidelijk is, hebben we in de afgelopen zestig jaar toch minstens 22 keer meegemaakt. Daar hebben ze naar gekeken, en op basis daarvan hebben ze gezegd dat het in de 22 keer nooit voorgekomen is dat een loon-prijsspiraal écht goed van de grond kwam, dus zal het deze keer ook niet gebeuren.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

De Nobelprijs voor de Economie is uitgereikt en niet aan econoom Arnoud Boot, en dat ziet hij als grote teleurstelling. 'Maar wat het gedeeltelijk goed maakt, is dat hij voor een groot deel bij directe collega's van mij terecht is gekomen.' Boot doelt daarmee op twee van de winnaars; Douglas Diamond en Phil Dybvig. 'Zij zitten precies op mijn gebied en hebben toonaangevende artikelen over hoe bank runs kunnen ontstaan.'  Volgens Boot heeft Diamond naast het schrijven van artikelen een hoop gedaan als het gaat om onderzoek naar de economie, terwijl Dybvig 'als een soort monnik door het leven gaat'. 'Hij ziet er ook een beetje zo uit, maar naast die twee mannen heeft ook een man die we allemaal kennen gewonnen: Ben Bernanke. De voormalig gouverneur van de Amerikaanse Federal Reserve, en hij heeft die prijs gekregen om twee redenen: hij was de kenner van de financiële crisis van de jaren 20 van de vorige eeuw.' Boot stelt dat Bernanke daarom ook een zwaar criticus was van het beleid van de centrale bank in historisch perspectief. 'Hij vond ook dat de centrale bank direct liquiditeit in het systeem moest pompen, net zoals hij deed tijdens de crisis van 2008 en 2009. Dat was de les van Bernanke, en die kwam voort uit zijn eigen onderzoek. Ook heeft hij met Mark Gertler belangrijk onderzoek gedaan waarin hij laat zien dat hiccups in financiële systemen bij banken en geweldige accelerator kunnen zijn voor problemen. Zijn er problemen in de economie en is het financiële systeem niet in orde, dan krijg je een financial accelerator waardoor de echte economie nog zwaarder getroffen wordt. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Bestuurders van het Internationaal Monetair Fonds en de Wereldbank treffen elkaar aankomend voorjaar, en hoewel dat een jaarlijkse bespreking is, vindt econoom Arnoud Boot het een speciale bijeenkomst. 'Er is namelijk veel aan de hand', zo stelt hij. En omdat er zoveel speelt op mondiaal vlak, vindt Boot het uitermate belangrijk dat er ook naar de internationale politiek wordt gekeken. 'Dingen als de oplopende rente, de steeds sterker wordende dollar, noem maar op hebben geweldige repercussies op het wereldniveau.' Als voorbeeld neemt hij een gemiddeld zich ontwikkelend land: 'Die hebben hun buitenlandse schulden voornamelijk in dollars. En zowel de rente als de dollar loopt op. Dus we kunnen hier wel continu blijven praten over het ene herstelpakket na het andere, maar de echte problemen liggen op wereldniveau. Het is dus cruciaal dat we elkaar daar een beetje verlossen van het navelstaren. Want dat is wat er aan de hand is: iedereen is met zichzelf bezig.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

De houding van de oppositie tijdens de Algemene Financiële Beschouwingen is 'om van je stoel te vallen', zo denkt econoom Arnoud Boot. Hij stelt dat de oppositie nu ineens argwaan krijgt naar waar het geld voor het aangekondigde energiesteunpakket vandaan komt. Het kabinet daarentegen zegt dat we op dit moment in een 'oorlogseconomie' verkeren, en de afkomst van het geld dus niet belangrijk is. Het is dezelfde oppositie die eerder nog opriep dat het kabinet niet veel langer moest wachten met het invoeren van het prijsplafond. 'Het is een bizarre situatie', vervolgt Boot zijn relaas. 'Zowel coalitie als oppositie tonen geen van beide de bereidheid om opbrengsten en kosten tegenover elkaar te zetten, of de korte en lange termijn. En dat is het kader waarin je juist alle uitgaven moet bekijken.' Volgens Boot wilde de oppositie ook een breder plafond, 'maar het kabinet kwam met een dusdanig breed plafond dat de oppositie moeilijk kon zeggen dat het breder moest', aldus Boot. 'En toen hadden ze nog maar één uitweg; vragen stellen over hoe het betaald moet worden. Terwijl ze daar daarvoor nooit ongerust over waren.' Sterkste ruggen, zwaarste lasten Boot ziet dan ook heil in het zwaarder belasten van de rijkeren des lands, iets dat ook al langer op de kabinetsagenda staat. 'Laten we even duidelijk krijgen hoe het gedekt gaat worden. Het bedrijfsleven staat ook bij de overheid om hulp en steun te krijgen, en eigenlijk zou ik willen dat ondernemingsvertegenwoordigers zoals VNO-NCW en MKB-Nederland zouden zeggen dat het ze om ondernemen gaat.'   De definitie van het woord 'ondernemen' in die zin van het woord is dat het betekent 'dat ondernemers niet telkens gesubsidieerd willen worden, maar ook niet telkens afgestraft worden. Ondernemers willen constant beleid, dus vergeet de energieplafonds voor ondernemingen. Ondernemers willen niet de willekeur van hogere lasten krijgen en de speelbal zijn van de politiek. Maar dit is momenteel wél de realiteit.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

Oppositiepartijen in de Tweede Kamer zijn not amused dat het kabinet tientallen miljarden uitgeeft aan energiecompensatie, zonder een idee te hebben hoe het gefinancierd gaat worden. ‘Het gaat om schuldhoudbaarheid. Maar ik denk dat Nederland een van de weinige landen is die zich daar geen zorgen over hoeft te maken, gezien onze schuld', stelt econoom Edin Mujagić.  Want, zegt hij: ‘We hebben een staatsschuld van zo'n 50 procent van de economie, de Europese regels schrijven 60 procent voor. We hebben als land genoeg ruimte om klappen op te vangen, zonder dat het er ook maar één belegger ergens in de wereld is die morgen op staat met het idee: zal Nederland in staat zijn om de schulden terug te betalen? Wij zitten niet in die situatie, omdat we zelf heel lang verstandig beleid hebben gevoerd. En vergeet niet waarom we dat hebben gedaan; voor jaren zoals deze.’  Mujagić vervolgt: ‘Het zal niet voor het eerst zijn dat de overheid de kosten van iets heel laag raamt en later vaststelt dat het iets meer is geworden. Maar dat neemt niet weg dat we die financiële ruimte als land hebben. En vergeet niet wat het alternatief is, namelijk alle economische en maatschappelijke gevolgen waarvoor je de deur dan wagenwijd openzet. Dat moeten we niet willen. En we hoeven het ook niet te willen, want we hebben de financiële ruimte om dat allemaal te voorkomen.’ See omnystudio.com/listener for privacy information.

De Verenigde Naties heeft een rapport opgesteld dat centrale banken oproept om voor renteverhogingen te waken, omdat dat tot recessies kan lijden. 'Maar wat je mist in die waarschuwing, is wat je krijgt als de rentes níet verhogen', aldus econoom Edin Mujagic. 'Daar hangt ook een prijs aan.' Het feit dat de Verenigde Naties een financieel rapport heeft opgesteld leidt vooral tot opgetrokken wenkbrauwen bij Mujagic. 'Volgens mij hebben we voor dat soort rapporten het IMF en de Wereldbank, de VN houdt zich over het algemeen bezig met andere dingen', stelt hij. 'Bovendien kan ik me niet herinneren dan de VN in de afgelopen jaren centrale bankiers ooit heeft opgeroepen om rentes te verhogen toen het wél kon. Mijn advies aan hen zou zijn om dit soort zaken lekker aan het IMF en de Wereldbank over, en ga je als VN bezighouden met andere dingen.' Mujagic hekelt ook het feit dat de VN maar 'een half verhaal vertelt'. 'Als je besluit om iets over de financiële situatie, focus je dan niet op maar één helft van het verhaal. Er is ook een andere helft: de prijs van niets doen. Als de rente niet wordt verhoogd door bijvoorbeeld de Fed, heeft het óók gevolgen. Voor de Verenigde Staten, opkomende landen en dus de hele wereld. En als je niet in actie komt in situaties zoals deze, hangt er vaker een hoger prijskaartje aan dan als je wél in actie komt. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Afgelopen vrijdag was de voorspelbaarheid van het Britse overheidsbeleid het gesprek van de dag, en vandaag wordt er lekker doorgepraat over de financiële situatie in het Verenigd Koninkrijk. 'Het hele snelle ingevoerde beleid in het Verenigd Koninkrijk heeft een deel van de voorgestelde maatregelen weer moeten inslikken', stelt econoom Arnoud Boot. Hij doelt daarmee op de belastingverlaging voor de hoogste inkomens in het Verenigd Koninkrijk. 'Maar dat was een dusdanig onvoorspelbaar pakket dat het vertrouwen van de markten in de regering daardoor direct een deuk kreeg.' Maar dat was het belangrijkste niet, aldus Boot. Hij kijkt daarvoor juist naar de wet van de onvoorspelbaarheden. 'Op het moment dat je snel je beleid wijzigt, als je iets doet, dan heeft het consequenties die je niet kunt overzien. Alles zit namelijk aan elkaar vast.' Ook de financiële situatie in het Verenigd Koninkrijk valt daaronder, zegt hij. 'Al had men het moeilijk kunnen zien. Een hoop pensioenfondsen, die op zichzelf helemaal niet failliet kunnen gaan, hebben in het Verenigd Koninkrijk schijnbaar vergelijkbare risicomanagementtechnieken. Dat betekende dat de plotseling oplopende rente tegen de pensioenfondsen werkte op de korte termijn. En dus was er geld nodig om die zogeheten hedging-posities af te dekken.' De manier waarop dat geld verkregen werd, zo stelt Boot, zorgde voor de grote problemen. 'Overheidsobligaties gingen de verkoop in. Dus de overheidsobligatiemarkt stortte in, waardoor de rente sneller opliep dan zelfs de centrale bank wilde. Dat zorgde op zijn beurt voor een hogere hypotheekrente, en de centrale bank moest vervolgens ingrijpen om díe wanorde op te lossen. En dat allemaal binnen een paar weken na het aantreden van een nieuwe regering.' Boot gaat zelfs zo ver om te zeggen dat de Bank of England zich tegen de overheid keerde door in te grijpen. 'Er is sprake van een volstrekte vertrouwenscrisis.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

De Nederlandse inflatie is gestegen naar een ongekende hoogte van 17 procent, tegenover een Europees inflatiecijfer van 10 procent. Getallen om van je stoel te vallen, zo denkt ook econoom Arnoud Boot. 'Mensen zullen hier heel erg van schrikken.' 'Niet alleen omdat men het mogelijk wel of niet voelt, maar vooral omdat er een enorme onzekerheid heerst. En dat is het kenmerk ook van de inflatie: het geeft onzekerheid, en die moet weg. En hij kan alleen maar weg op het moment dat er voorspelbaarder beleid komt en dat de bevolking het idee krijgt dat er een traject ligt naar een lagere inflatie. Dóór dat voorspelbare beleid, en dat wordt een uitdaging.' Daarin maakt Boot een verschil tussen wat mensen voelen aan onzekerheid en wat mensen concreet voelen op financieel gebied door de inflatie. De kerninflatie - die 6,2 procent is - blijft een wezenlijk probleem. 'En dat moet ook niet gebagatelliseerd worden', vervolgt Boot. 'Energiekosten gaan mensen nu heel erg voelen. Het prijsplafond geeft men wel enige vorm van zekerheid, maar het doet de inflatie niet verdwijnen. Die zal doordringen in andere producten. Maar de onzekerheid en of die doorzet en hoe dat zich gaat verhouden tot inkomens van de mensen voelt iedereen.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

De financiële situatie in het Verenigd Koninkrijk loopt gierend uit de klauwen. De nieuwe regering heeft een economisch plan geïntroduceerd waarvan van tevoren al over kon worden gezegd 'dat het niet goed zou landen', zo stelt Edin Mujagic. 'Het is chaos daar.' De onvrede bij de Britten zit hem met name in de belastingaanpassingen. 'Die worden maar voor een heel erg kleine groep verlaagd, je voert de al hoge staatsschuld nog verder op in de komende maanden, noem maar op', zegt Mujagic. En dat trekken beleggers aan de overkant van het Kanaal maar slecht; 'ze vragen zich af wat ze daar in hemelsnaam aan het doen zijn, en reageren dan zoals ze nu doen.' Rentes schieten spectaculair omhoog, net zoals de waarde van het pond spectaculair keldert. Toestanden die je normaliter alleen tegenkomt in landen ver weg van Europa, vindt Mujagic.See omnystudio.com/listener for privacy information.