Macro met Boot en Mujagić | BNR

Een recessie is onontkoombaar. Dit concludeert econoom Edin Mujagic op basis van het meest recente ECB-rapport over kredietverlening van banken. Banken lenen steeds minder geld uit aan bedrijven en particulieren, het volgende kwartaal zal dat nóg minder zijn. 'Aan die recessie ontkomen we niet.' Mujagic vergelijkt het ECB-rapport met een betrouwbare röntgenfoto van de economie doordat nagenoeg alle aangeschreven banken deelnemen aan de ECB-enquête. Volgens de banken hebben ze in het derde kwartaal veel vaker nee verkocht aan bedrijven en huishoudens. Het is sinds 2008 niet zo moeilijk geweest om een hypothecaire lening te krijgen, tegelijkertijd komen steeds meer bedrijven langs om een lening aan te vragen. En dat is niet zozeer om te investeren, maar puur om werkkapitaal te krijgen; om overeind te blijven. Banken geven echter niet thuis. Nu een recessie aan de einder opdoemt, zijn ze bevreesd dat bedrijven hun leningen niet meer terug kunnen betalen. En volgens Mujagic gebeurt hier in macro-economische termen iets raars: 'Een bank zegt vaker nee tegen een lening omdat 'ie bang is voor een recessie, maar door die weigering neemt de kans op een recessie juist toe'. Maar dan nationaliseer je toch een bank? Weer mis. 'Het is modern om te willen nationaliseren omdat staatsbanken dit soort fouten niet zou maken. Maar we weten van staatsbanken dat ze in goede tijden allerlei dingen doen met geld die economisch nergens op slaan.' Los daarvan: steun verlenen tijdens een recessie is weliswaar heel nobel, maar volgens de econoom op de lange termijn slecht voor de economie doordat de praktijk zombiebedrijven overeind houdt. En daarom werd er in het derde kwartaal minder aan bedrijven geleend, en daarom geven de banken aan in het vierde kwartaal nóg minder te zullen uitlenen. 'Een recessie, daar ontkomen we niet aan', concludeert Mujagic dan ook.   See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het duurde maar een uurtje, maar er was gisteren sprake van een negatieve gasprijs. En dat is opmerkelijk volgens econoom Edin Mujagic. 'Het was heel kort, maar wel ontzettend leuk.' Hoewel hij het opmerkelijk noemt, is er volgens Mujagic ook een duidelijke verklaring voor aan te wijzen. 'We hebben in de EU in de afgelopen maanden alle beschikbare voorraden waar je gas in kunt stoppen gevuld. En zoals iedereen merkt hebben we prachtig nazomers weer en dat betekent op zijn beurt dat de vraag naar gas juist daalt. Want we hebben het niet zo erg nodig.' Mujagic benadrukt daarbij dat er naast volle voorraden nog altijd gas naar EU-landen stroomt. 'Vanuit Noorwegen bijvoorbeeld, en met schepen wordt het aangevoerd. En als je geen voorraad hebt, ga je handelaren betalen om het van je af te nemen. Daardoor hadden we te maken met een negatieve gasprijs.'  See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het is een trend die al een tijd aan de gang is: de dollar wordt sterker terwijl de euro zwakker wordt. En dat heeft verregaande gevolgen, zo weet ook econoom Arnoud Boot. 'De verwachting is dat de rente van de ECB verder verhoogd wordt, en dat wordt gedeeltelijk veroorzaakt door de sterke dollar.' Met name voor de consument zelf is een hogere dollar vervelend, want die merkt dat Amerikaanse of internationale producten - die vaak in dollars zijn uitgedrukt - duurder worden. 'Energie wordt bijvoorbeeld extra duur, omdat de energiemarkt ook dollargerelateerd is', aldus Boot. 'Maar voor bedrijven betekent een dure dollar en dus een goedkope euro dat de exportmachine bijna uit zijn voegen barst.' Volgens Boot is er dan ook sprake van een overschot op de Nederlandse lopende rekening. 'Die lopen eigenlijk voor wie weet hoeveel jaar al richting tien procentpunten van het nationaal inkomen. We exporteren dus zo'n zeven tot elf procentpunten van het nationaal inkomen méér dan we importeren. Dat wordt veroorzaakt doordat Nederland relatief goedkoop de euro is ingegaan. Vanaf dat moment is Nederland teveel het goedkope land geworden.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

Hoewel China de presentatie van hun economische cijfers deze week heeft uitgesteld, is er een andere manier gevonden om de economische activiteiten aldaar te meten. 'Als het om cijfers uit China gaat, geldt al heel lang dat je die met een stevige korrel zou moet nemen', stelt econoom Edin Mujagić. Er is namelijk niet helemaal op te vertrouwen, zo stelt hij. 'Dat betekent dat er ook een hele industrie omheen is ontstaan om via alternatieve routes tóch te achterhalen hoe hard de Chinese economie groeit.' Als voorbeeld noemt Mujagić het onderzoek van Luis Martinez, die doceert aan de University of Chicago. 'Die heeft gekeken naar de satellietbeelden van de avonden en nachten in China van de afgelopen twintig en dertig jaar', vervolgt hij. 'Aan de hand van die beelden heeft hij gemeten wat de toename of afname is van lichtintensiteit aldaar.' De logica daarachter is dat als de economie van een land hard groeit, bedrijven en huishoudens in China meer energie verbruiken. 'En dat zou je dan moeten kunnen zien', aldus Mujagić. 'Hij heeft dat bekeken en is daarbij tot de conclusie gekomen dat de economische groei van China in de afgelopen twintig jaar misschien wel tot een derde lager is dan wat uit de officiële statistieken blijkt.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het consumentenvertrouwen in Nederland is onveranderd somber. Dat is niet vreemd volgens econoom Edin Mujagic, als je ziet wat we allemaal hebben meegemaakt de afgelopen maand. Opvallender is dat de consumentenuitgaven in augustus zijn gestegen. We gingen vooral meer de deur uit naar restaurants en bioscoopbezoekjes. 'We hebben natuurlijk een mooie maand met ontzettend warm weer gehad', aldus Mujagic. En je kan je voorstellen dat juist omdat het in de wereld zo slecht gaat, mensen er behoefte aan hebben om even te doen of er niks aan de hand is.' Wat volgens Mujagic nog wel een bron van zorgen is, is waar we ons geld precies aan uitgaven. Grote aankopen als bankstellen, kleding kopen, dat stellen we allemaal uit. 'Dat zegt eigenlijk heel veel, en sluit ook aan bij die eerdergenoemde somberheid. Als mensen somber zijn, als de consument niet te spreken is over de toekomst, dan houden we geld achter de hand en geven we het niet uit aan bijvoorbeeld nieuwe bankstellen. En dat belooft weinig goeds voor de economische groei.' Het zou Mujagic overigens niet verbazen als het consumentenvertrouwen de komende maanden langzaam weer gaat stijgen. 'Dat heeft een aantal redenen. Het prijsplafond voor gas en stroom zal een rol spelen, maar de prijzen voor gas en stroom op de wereldmarkt zijn ook beduidend lager dan enkele maanden geleden', legt hij uit. 'Langzaam zullen de prijzen dus onafhankelijk van dat plafond ook gaan dalen, en dat zal goed nieuws zijn voor de stemming in het land'See omnystudio.com/listener for privacy information.

Aan de verschillen in inflatie in Europa en de VS zie je dat de Europese Centrale Bank ECB te laat is begonnen met renteverhoging. Dat zegt econoom Edin Mujagic. 'Hier zie je wat de prijs is van de waardedaling van de euro.' Waar de VS profiteren van de lage olieprijs vanwege sterke dollar, daar blijft de Europese inflatie hoog - dankzij de lage euro. Inflatie VS daalt... Hoewel er verschillen tussen landen binnen de eurozone zijn, merkt Mujagic dat de inflatie in de hele muntunie versneld is. Hij vergelijkt de cijfers met die in de VS en dan valt op dat de inflatie in de VS gestaag dalende is. 'Vorige week kwamen de cijfers uit de VS, en het blijkt dat het aandeel energie minder en minder wordt. Dat is al drie maanden lang het geval, en niet los te zien van het feit dat de olieprijs sinds begin juni aanmerkelijk is gedaald.' ...maar hier niet In Europa is dat niet het geval. In tegendeel, Europa profiteert niet van de lagere olieprijzen. 'Hier zie je wat de prijs is van de waardedaling van de euro. Die is sinds begin dit jaar 15 procent minder waard minder waard geworden, ondanks die daling van de prijs van olie in Amerikaanse dollars op de wereldmarkt, komt het bij ons nauwelijks aan. Hier zie je dat de ECB echt te laat is begonnen met renteverhoging. Waar de inflatie in de VS langzaam maar zeker gepiekt is en op weg naar omlaag lijkt te zijn, daar is het bij ons precies andersom. 'Volgens Mujagic kunnen wij niet profiteren van de lage olieprijs omdat de dollar duurder is dan de euro en wij dus meer voor olie moeten betalen. Wanneer de econoom kijkt naar de ontwikkeling van de munt en die van de prijzen, dan acht hij de kans heel groot dat het eerstvolgende cijfer cijfer wél boven die 9,9 gaat uitkomen.   See omnystudio.com/listener for privacy information.

Steeds meer Nederlanders zijn hoger opgeleid, zo blijkt uit cijfers van CBS. En dat terwijl de groei van de arbeidsproductiviteit neemt al jaren af. Volgens econoom Edin Mujagic is dat leuk en aardig, maar gaat het er vooral om wat men ná hun opleiding doet. 'Je rondt een opleiding af, je gaat aan het werk en dan is het de bedoeling dat je elk jaar beter en efficiënter wordt in wat je doet', stelt hij. 'Dat noemen we de stijging van de arbeidsproductiviteit.' Volgens Mujagic is dat een zeer belangrijk gegeven, omdat het een van de belangrijkste componenten is voor toekomstige economische groei. 'En als we naar die cijfers kijken, zien we dat de toename van arbeidsproductiviteit in Nederland al jaren ontzettend laag is.' En dat kan op de lange termijn ingrijpende gevolgen hebben, denkt Mujagic. Onder meer de economische groei van het land komt erdoor in het geding. 'Normaliter komt economische groei op een duurzame manier uit twee hoeken', stelt hij. 'De toename van het aantal mensen dat werkt en de toename van de productiviteit van die mensen. Door de vergrijzing weten we dat er eigenlijk een streep door het eerste kan, want de beroepsbevolking groeit nauwelijks en dat zal de komende jaren niet anders zijn.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het lijkt de week van stabilisatie te worden. In Engeland is er - dankzij de nieuwe minister van Financiën sprake van herstellende verhoudingen, maar of de rust daarmee wederkeert, is nog niet te zeggen volgens hoogleraar Ondernemersfinanciering en Financiële Markten Arnoud Boot van de Universiteit van Amsterdam. Hij spreekt wel van de 'week van normalisatie', waarbij hij de àanstelling van Jeremy Hunt als Britse minister van Financiën vergelijkt met het 'binnenhalen van een soort Johan Remkes'. 'Dat schreef de Volkskrant. Hij gaat in grote rust doen wat er met het economisch beleid gedaan moet worden. Je moet aangeven wat je plannen zijn, je moet aangeven hoe je met inkomsten en uitgaven omgaat en je moet aangeven hoe je er vandaag en morgen instaat.' Boot denkt echter niet dat Hunt het gehele pakket aan financiële maatregelen van zijn voorganger Kwasi Kwarteng zal terugdraaien. Het zal eerder genuanceerder worden. 'Door een paar rare maatregelen denkt iedereen dat het pakket volstrekte onzin is, maar er zitten ook dingen in die zinvol zijn', aldus Boot. 'Die te maken hebben met investeringen in infrastructuur bijvoorbeeld. Hunt gaat beleid maken zoals je dat moet doen als politicus, en daar kunnen we dan hopelijk als Nederland zijnde een voorbeeld aan nemen.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

De Nederlandse politiek moet goed bij zichzelf te rade gaan, vindt econoom Arnoud Boot. Hij stelt dat de financiële situatie steeds meer op de situatie aan de overkant van het Kanaal begint te lijken, met een politiek stelsel dat niet naar de monetaire autoriteit lijkt te willen luisteren. 'Op het moment dat Klaas Knot als president van De Nederlandsche Bank dagelijks in de krant moet komen om te zeggen dat het niet oké is om allerlei steunpakketten af te spreken, inflatie aan te wakkeren, geen dekking te hebben, en dat de Tweede Kamer dan zegt 'dat er niet echt naar geluisterd hoeft te worden omdat hij het elke dag roept', dan heb je een vertrouwenscrisis.' Volgens Boot begint de positie van minister van Financiën Kaag dan ook langzaam maar zeker onhoudbaar te worden. 'Kaag maakte een paar maanden geleden nog telkens duidelijk dat er dekking moet zijn voor wat er gebeurt', stelt hij. 'Wij zijn niet in oorlog. Wij hebben een sterk land waar we kunnen zeggen hoe we omgaan met onze problemen, zowel in de uitgavenkant als de inkomenskant.' Boot vervolgt: 'Wij kunnen het perspectief schetsen wat we over een jaar gaan doen, maar als we daar niet toe in staat zijn en Sigrid Kaag is genoodzaakt door het kabinet en de zwakte daarvan om iedereen binnenboord te houden, en ze wordt genoodzaakt om de schatkist open te zetten, dan is dát het moment waarop een minister van Financiën moet aftreden.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

Beleidsmakers van de Federal Reserve zijn verrast door het tempo waarop de inflatie stijgt. Dat valt te lezen in de notulen van de laatste beleidsvergadering in september van de centralebankenkoepel in de VS. De Fed-bestuurders verwachten dat de hoge rentestanden nog wel een tijd zullen aanhouden, tot het moment dat de prijzen dalen. Volgens econoom Edin Mujagić zal niemand in de financiële wereld ‘geschokt’ zijn over deze notulen. ‘So far niks nieuws onder de zon.' Mujagić wil een van de gevolgen – van wat de Fed doet – benadrukken. ‘De Amerikaanse dollar is ongeveer tegenover elke andere munt dit jaar meer waard geworden. Door de hogere rente en door het vooruitzicht dat de Fed zal doorgaan met de renteverhoging. En dat levert in de rest van de wereld heel veel problemen op.  Het geeft mij een 1971 déjà-vugevoel. In november van dat jaar kwamen de ministers van Financiën van de G10-landen bij elkaar in Rome. De Europese minister van Financiën beklaagde zich bij hun Amerikaanse collega. Ook over de dollar. Wat de munt doet en wat de waarde daarvan doet, raakt ons en wij hebben daar toch moeite mee, zei hij. Waarop de Amerikaan de inmiddels legendarische woorden sprak: ‘Heren, met alle respect, de dollar is onze munt, maar het is jullie probleem.’ In die vijftig jaar is eigenlijk niks veranderd', aldus Mujagić.  Macro met Boot en Mujagić Elke dag een intrigerende gedachtewisseling over de stand van de macro-economie. Op maandag en vrijdag gaat presentator Thomas van Zijl in gesprek met econoom Arnoud Boot, de rest van de week praat Van Zijl met econoom Edin Mujagić.See omnystudio.com/listener for privacy information.