Macro met Boot en Mujagić | BNR

Econoom Edin Mujagic maakt zich zorgen over de Amerikaanse economie nu de politiek daar nog een stuk verdeelder lijkt te gaan worden. Al bleef een 'rode tsunami' uit, toch lijkt het er nog wel op dat de Republikeinen één van de twee huizen in het Congres in handen gaan krijgen. 'Stel dat dat gebeurt, dan kom je in de situatie volgend jaar dat er een begroting aangenomen moet worden, wat nog stroever gaat', verwacht Mujagic. De econoom kijkt dan met name naar de omgang tussen de twee kampen. 'We zitten nu in een omgeving waarin Democraten en Republikeinen elkaar helemaal niks gunnen. Hoe stroef dat in een normaal jaar zal gaan, de kans is groot dat het volgend jaar nog stroever gaat verlopen', denkt de econoom. Met daarbij het grote probleem dat de Amerikaanse economie ook een recessie zal kunnen meemaken in dat jaar. 'Dat helpt allemaal niet. Als je straks met een lage groei of een recessie te maken krijgt, dan zullen ze beiden er snel over eens zijn dat er gestimuleerd moet worden. Het probleem is: hoe dan?'  See omnystudio.com/listener for privacy information.

Middeninkomens hebben het steeds moeilijker om de eindjes aan elkaar te knopen, zo blijkt uit de gegevens van de Nederlandse Schuldhulproute. Dat de inflatie is gedaald, helpt daar niet bijster veel bij, zo ziet econoom Edin Mujagic. 'We zijn er ondertussen helaas aan gewend dat we het om de zoveel tijd over inflatie moeten hebben, omdat ie zo hoog blijft', aldus Mujagic. 'Maar we vergeten daarbij al heel snel dat er een hele wereld schuilgaat achter dat cijfer. Dat mensen met lagere inkomens redelijk snel in de problemen komen bij een hogere inflatie, weet je. Daar vallen de eerste, harde klappen. Maar het wordt nu langzaam maar zeker écht erg, want de mensen in de middenklasse geven nu steeds vaker aan dat ze maar met moeite rond kunnen komen.' Volgens Mujagic zit er dus een te grote spreiding van de inflatiepijn. 'Het raakt een steeds groter wordend deel van de maatschappij, en ik denk dat onze regering daar wat meer oog en aandacht voor krijgen.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

De pensioenen in de zorg gaan omhoog en heeft van alles te maken met de oplopende rente. Goed nieuws voor sommige mensen, zo stelt ABN Amro-econoom Piet Rietman. 'Zeer interessant, en zeker in het huidige stelsel goed nieuws voor gepensioneerden als de rente stijgt.' Want als de rente stijgt, dan wordt de (toekomstige) pensioenuitkering gebaseerd op de rentestand. En dat is een gek gegeven in het oude systeem, zo vindt Rietman. 'Als de rente heel laag is, kan er niet worden geïndexeerd. De afgelopen jaren is er bij sommige gepensioneerden niets bijgekomen, terwijl het vermogen in die pensioenfondsen toch erg gestegen zijn.' Toentertijd lag dat aan de beursresultaten, die spraken behoorlijk tot de verbeelding. Hoe anders is dat nu: de verliezen zijn enorm, maar rentes blijven stijgen. En nu blijkt er een hoop wél mogelijk. 'Dus in het oude pensioenstelsel gebeurt eigenlijk steeds het tegenovergestelde van wat je zou verwachten', aldus Rietman. 'Op het moment dat het minder goed gaat met de beleggingen, kan er dus weer worden geïndexeerd. En op zich is dat fijn voor deze gepensioneerden; dat zijn namelijk een hoop midden- en lage inkomens, dus ik denk dat het goed zal zijn voor de koopkracht in Nederland dat grotere fondsen nu kunnen indexeren.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

De pensioendiscussie in Den Haag ettert maar door en een overgang naar het nieuwe stelsel is allesbehalve een vanzelfsprekendheid. Steeds meer kritische geluiden worden hoorbaar, en de oppositie wil meer informatie hebben. En dat is hen goed recht, zo vindt econoom Arnoud Boot. 'Dit dossier loopt al heel erg lang', stelt hij. 'Het traject naar de omvorming van het pensioenstelsel naar het nieuwe stelsel - het invaren, zoals het ook wordt genoemd - is uitermate complex. Er moet 1.500 miljard euro verdeeld worden in meer individuele potjes, terwijl de mensen die in het pensioenstelsel zitten verschillend zijn, de pensioencontracten verschillend zijn, en terwijl er verschillende pensioenfondsen zijn.' Boot spreekt zelf van een onmogelijke opgave, wegens de hoeveelheid informatie die benodigd is. 'Eigenlijk is het onmogelijk om genoeg informatie aan te leveren die een bepaalde mate van zekerheid geeft. De roep is logisch en ik snap de onzekerheid, maar de vraag is of de informatie bij elkaar gesprokkeld kan worden.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

De Federal Reserve heeft het belangrijkste rentetarief voor de vierde keer op rij met 0,75 procentpunt verhoogd. 'Het was een rare bedoeling gisteravond', zegt econoom Edin Mujagic. 'Als je de persverklaring las, dan sijpelde daar uit dat het einde van de cyclus van renteverhogingen dichtbij komt.' Door die aankondiging in de persverklaring van de Fed was het volgens Mujagic daarna een groot feest op de financiële markten. Daarna volgde echter nog een persconferentie waarin de voorzitter van de centrale bank Jerome Powell het rentebesluit toelichtte. 'Die stond eigenlijk haaks op de eerdere persverklaring', aldus Mujagic. 'Daarin zei Powell eigenlijk dat de rente misschien wel hoger zou moeten worden dan ze in september hadden gedacht. En daarmee was het feest op de financiële markten in één klap voorbij.'Volgens Mujagic is het belangrijk om door de stoere taal van Powell heen te kijken om te zien wat de centrale bank echt van plan is. 'In september schatte de Fed dat de rente op 4,6 procent zou moeten komen. Met 'hoger' ga je richting 5 procent. Dan heb je nog twee, hooguit drie kleine renteverhogingen te gaan. De rentestappen worden vanaf nu dus kleiner, en je hebt er niet veel meer te gaan.'  See omnystudio.com/listener for privacy information.

De toename van de arbeidsproductiviteit was in het tweede kwartaal lager dan in de eerste drie maanden van dit jaar, blijkt uit cijfers van het CBS. 'We willen hogere economische groei, we willen arbeid aantrekkelijk maken, en we willen dat de hoge inflatie lager wordt', zegt econoom Edin Mujagic. 'Het mooie van een snelle toename van de arbeidsproductiviteit is dat je al die dingen samen kan krijgen.' Als de arbeidsproductiviteit hard stijgt is in feite iedereen tevreden, legt Mujagic uit. 'Bedrijven hoeven de prijzen niet te verhogen, de loonstijgingen kunnen hoger worden dan de inflatie, en de winsten stijgen.' Toch is de stijging van de arbeidsproductiviteit in Westerse landen al decennialang dalend. De oplossing ligt volgens Mujagic in de toepassing van nieuwe technologieën. 'Als je die uiteindelijk op een grote schaal implementeert in je bedrijfsvoering en je werknemers beter opgeleid worden, gaat de productiviteit wel weer stijgen. En dan komen we in een mooie omgeving waarin we al die mooie doelen die we hebben tegelijkertijd kunnen realiseren.'   See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het proces van het verhogen van de rente is nog altijd niet afgelopen, zo constateert econoom Edin Mujagic. 'Die blijft stijgen, maar de mate waarin - de stappen die worden gezet - worden kleiner en kleiner.' Volgens Mujagic komt dat voor een groot deel doordat er in een steeds groter gedeelte van de wereld meer economische stoplichten op oranje en rood springen. 'Recessieangst zit er écht in, er zijn steeds minder economen die zover willen en durven te gaan dat we een recessie kunnen ontlopen, en als je dat samen bekijkt is het alleen maar logisch dat het verhogingsproces afremt.' Dat wil overigens niet zeggen dat centrale banken niet zelf nog een steentje bij hoeven te dragen aan het afkoelen van de economie. 'Een recessie wil niets anders zeggen dan dat de economie krimpt', vervolgt Mujagic. 'En dat betekent op zijn beurt niets anders dat de vraag naar goederen en diensten lager is dan wat er aangeboden wordt. Doorgaans stijgen de prijzen daar niet sterk door.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

Nederland is nog lang niet klaar met de inflatie, dat denkt macro-econoom Arnoud Boot. Ten opzichte van een jaar geleden is de inflatie in Nederland bijna 17 procent, terwijl er in de eurozone van 11 procent gesproken wordt.  Een van de redenen dat Nederland boven Europa uitsteekt als het gaat om inflatiepercentages is de sterke afhankelijkheid van buitenlands gas, zo denkt Boot. 'En het is niet zo dat inflatie iets technisch is, wat verdwijnt als je aan een paar knoppen draait', stelt hij. 'Als de prijs van gas zou stabiliseren bijvoorbeeld, dan is het niet zo dat het prijsniveau gewoon wat hoger is en de inflatie is verdwenen.' Volgens Boot gaan er juist allerlei mechanismen in de economie en in onze hoofden aan het werk gaan. 'Op het moment dat je het zaadje van inflatie geplant hebt, wordt er op geanticipeerd. En omdat het dan in de lijn der verwachting komt te liggen, wordt het self-fulfilling. En dat is wat we in de jaren '70 zagen, en toen leerden we al dat áls de inflatie uit de fles is, dat het buitengewoon ingewikkeld is om die weer in de fles te krijgen.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

De ECB heeft met de renteverhoging van 75 basispunten gisteren precies gedaan wat al verwacht werd. 'Maar veel belangrijker is eigenlijk nog hoe de ECB de komende maanden ziet', zegt econoom Arnoud Boot. 'De renteverhoging brengt het risico met zich mee dat je ook de investeringen afremt. Je moet de renteverhoging zien in het kader van vertrouwen in instituties, de centrale bank en de overheid, dat zij gezamenlijk met een verantwoord beleid komen tot beheersing van de inflatie en de onzekerheid. Als daar enige zekerheid over is, dan werkt dat positief op de investeringen. Dus dat is de afweging.' Of de ECB dat vertrouwen in instituties voldoende weet te herstellen, is volgens Boot maar zeer de vraag. 'Er zijn twee problemen. Het ene is dat de overheid en centrale bank elkaar in tandem moeten versterken, wat betekent dat overheden terughoudend moeten zijn in het geld gooien op de economie. En het tweede is dat ik had gewild dat de centrale bank een sterker verhaal naar de toekomst had. We hebben een inflatie die uit de bocht gevlogen is, we zijn te laat, dus het is noodzakelijk dat de ECB zegt: we zullen alles doen om de economie in goed vaarwater te brengen. En dat ze als ECB bereid zijn om harde maatregelen te nemen die niet populair zijn, om te zorgen dat ze vertrouwen uitstralen dat ze de inflatie gaan beteugelen.'  See omnystudio.com/listener for privacy information.

De Europese Centrale Bank verhoogt de rente verder en verder, en ook banken lijken die stappen te gaan volgen. Mondjesmaat stijgt de rente voor spaarders, maar volgens econoom Edin Mujagic zijn spaarders slechter uit, ondanks de hogere rente. 'Ook als de spaarrente straks 1 procent is, is de spaarder slechter af dan toen de rente 0 procent was.' Mujagic wijt het aan het fenomeen 'geldillusie'. 'We zijn gewend om alleen te kijken naar de rente bij je bankafschriften, maar eigenlijk moet je de inflatie eraf halen. Met een inflatie van 8 of 9 procent ben je gewoon slechter af dan in de afgelopen jaren.' Normaal gesproken gaan spaarders dan andere plekken zoeken om hun geld te stallen, zodat er nog iets van waarde uit kan komen. Mujagic heeft daar echter weinig verwachtingen van in dit geval. 'De afgelopen jaren werd de spaarberg alleen maar groter en groter. Dat was grotendeels tijdens de coronapandemie, toen men het niet kon uitgeven.'  See omnystudio.com/listener for privacy information.