Macro met Boot en Mujagić | BNR

De afgelopen dagen hield de invoering van digitaal geld de gemoederen flink bezig in Den Haag. Dat zit hem met name in de mogelijke bedoelingen van de Europese Centrale Bank met het digitale geld. En het feit dat er uitvoerig over gedebatteerd is, stemt econoom Arnoud Boot alleen maar positief.'De Tweede Kamer heeft haar rol heel serieus genomen', stelt hij. 'Het gaat nu om digitaal geld dat is uitgegeven door centrale banken, en het is ontwikkeling die op allerlei plaatsen gaande is. Daarmee is het dus onderdeel van de digitale revolutie die op allerlei punten te zien is.' Als voorbeeld noemt Boot het gezondheidsdossier, dat ook een flinke digitaliseringsslag maakt. 'Ik herinner me de gezondheidspas en de discussie rondom de privacy daarvan', vervolgt hij. 'En vergelijkbare issues gaan spelen met die digitale valuta. Achter het geprogrammeerde geld of het mogelijk kunnen programmeren van geld kunnen allerlei kwade gedachten zitten.' Volgens Boot is het een 'grote verandering' in ons financieel-economische en monetaire systeem, en hij vindt het cruciaal dat het parlement erover debatteert. 'En dat het daar ook niet bij blijft.' See omnystudio.com/listener for privacy information.

De Amerikaanse Centrale Bank moet niet te snel beginnen met het verlagen van de rente. Uit de notulen van de Fed blijkt dat een ruime meerderheid binnen de centrale bank voorstander is van het langzaam verhogen van de rente, maar econoom Edin Mujagic is er van overtuigd dat de meerderheid juist het liefst zou stoppen met verhogen. 'Dat kan alleen nog niet want de inflatie is nog te hoog. Door nu te stoppen komt de geloofwaardigheid van de Fed in gevaar.' De inflatie in Amerika ligt nu op ruim boven de zeven procent en de Fed heeft aangegeven dat het verlagen van de rente kan beginnen als de inflatie 'op weg is naar de 2 procent. Niet wanneer de inflatie op dat percentage ligt, maar als het daar naar op weg is', zegt Mujagic. Volgens Mujagic denkt de Fed, net als andere centrale banken, te vroeg aan renteverlagingen. 'Die banken denken dat ze de inflatie hebben verslagen. Maar als ze op korte termijn gaan besluiten om rentes te gaan verlagen, dan weet ik zeker dat we volgend jaar kunnen concluderen dat hun besluit daartoe te snel is genomen.' En dus moeten de centrale banken niet te vroeg juichen maar blijven opletten. Want, 'ze moeten nog een rondje. Zoals schaatser Hilbert van der Duin in 1981, hij moest ook nog een rondje terwijl hij dacht de 5000 meter al had gewonnen.'  See omnystudio.com/listener for privacy information.

De invoering van digitaal geld mag gerust een zwaarbeladen onderwerp genoemd worden. Vandaag debatteert de Tweede Kamer over hoe en wanneer het digitale geld in gebruik wordt genomen door de maatschappij, en het is belangrijk dat daar goed over gesproken wordt. Dat vindt econoom Edin Mujagic. 'Je hoort centrale bankiers vaak spreken over iets wat de zero lower bound heet', stelt Mujagic. 'Oftewel de vloer in de rente. Je kunt de rente naar nul procent brengen, maar niet verder daar onder. De zero lower bound is een serieus obstakel voor die centrale bankiers, omdat dat de rente tegenhoudt om verder te dalen dan nul procent.' Volgens Mujagic komt dat met name door het feit dat men hun geld weghaalt bij een bank als de rente naar bijvoorbeeld -5 procent gaat. 'Dan heeft het dus helemaal geen effect. Maar we kunnen het voor centrale banken wel mogelijk maken om door de vloer heen te breken', vervolgt hij. 'Dat kan met de invoering van digitaal geld. Dat wordt dan de rekeneenheid - prijzen worden uitgedrukt in digitale euro's of dollars, en er komt een speciale heffing op contant geld.' 'Ontsnappingsmogelijkheden blokkeren' Met een dergelijke heffing zouden ontsnappingsmogelijkheden van contant geld blokkeren. 'Daarmee wordt het minder aantrekkelijk om je geld van de bank af te halen. De centrale bank kan dan vervolgens een soort wisselkoers invoeren tussen contante euro en digitale euro, en door te spelen met die koers kun je dus in een omgeving van negatieve rentes de waarde van contant geld verlagen ten opzichte van digitaal geld.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

Als Nederland in de periode van lage rente obligaties had uitgegeven met een lange looptijd, dan zaten we nu niet opgescheept met de nadelige effecten van de rentestijgingen. Dat zegt econoom Edin Mujagic. Het kabinet komt 7,5 miljard euro tekort, om dat te herfinancieren is jaarlijks een bedrag nodig tussen de 5,8 en 9,2 miljard euro. Dat is tussen de 340 en 540 euro voor elke Nederlander. Elk jaar. Mujagic vindt dat jammer, een groot deel van die schade had voorkomen kunnen worden als Nederland hetzelfde had gedaan als wat veel landen deden toen de rente zo absurd laag stond: staatsobligaties uitgeven met een lange looptijd. Want als je de gemiddelde looptijd van je schuld verlengt, dan heb je minder last van rentestijgingen. Regeren is vooruitzien En waar veel landen de periode van lage rente aanwendden om obligaties met looptijden van 50 of zelfs 100 jaar af te sluiten, daar bleef Nederland gewoontegetrouw 10- en 30-jarige looptijden hanteren. Maar waarom dan? 'Ik heb geen idee wat de overweging van het Nederlandse ministerie van Financiën is geweest, andere landen hebben die lage rente wel gebruikt', zegt Mujagic.'Regeren is vooruitzien, we zaten in een periode van zelfs negatieve rente, iets waarvan je weet dat het niet eeuwig duurt. Hadden we die obligaties wel lang uitgegeven, dan hadden we nu lagere extra rentelasten en hadden we het geld beter kunnen besteden. Nu betalen we ons bont en blauw aan lasten die voorkomen hadden kunnen worden.' 3 opties Welke opties hebben we dan nog? Drie, zegt Mujagic, en geen van alle is pijnloos. Verhoog je de belastingen, dan komt de pijn bij ons terecht, leen je extra op de financiële markten, dan komt dat bij ons terecht en ga je bezuinigen dan doet dat ook pijn. Het goede nieuws? De producentenprijzen in Duitsland dalen voor het eerst in twee jaar. En dat is het eerste signaal dat we de piek achter ons hebben gelaten en dat we dezelfde weg inslaan die de VS voor ons is ingeslagen: die van een lagere inflatie.   See omnystudio.com/listener for privacy information.

Op basis van de cijfers van het CBS over de toename van het aantal investeringen in september en de vooruitzichten voor november en het komende jaar durft econoom Arnoud Boot wel te zeggen dat 'het glas halfvol is'. 'Je moet niet onderschatten wat de veerkracht van de economie kan zijn.' Volgens Boot is er in Nederland sprake van een zeer sterke economie. 'Dus dat betekent dat de onzekerheid de factor is die bedrijven terughoudend maakt', aldus Boot. 'Onder andere over de energieprijzen, maar ook over overheidsbeleid. Je moet je als overheid juist ankers verschaffen, want zekerheid is het belangrijkst voor bedrijven.' Boot stelt dat dat des te meer duidelijk wordt uit de cijfers van het CBS. 'Als je kijkt naar de cijfers, zie je dat de consumentenbestedingen op peil zijn en dat consumenten grote reserves hebben', vervolgt hij. 'En bedrijven kijken niet negatief naar de toekomst. Maar dat moet je wel koppelen aan de opgaves waarvoor we staan, en bij die opgaves hoort ook het verduurzamen van de economie.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

De komende week vindt er een debat plaats in de Tweede Kamer over de invoering van digitaal geld: Central Bank Digital Currency. Geld dat digitaal ter vervanging dient van cash, wat uitgegeven wordt door centrale banken. 'Een superieur alternatief voor crypto's', aldus econoom Arnoud Boot. 'Je weet wat je krijgt en het is gegarandeerd.' Maar, zo maakt hij tevens duidelijk, er is ook een keerzijde aan die medaille. 'Het enige is dat je niet zoals met crypto de suggestie kunt hebben dat je een zogeheten liberation hebt van de overheid', vervolgt hij. 'Crypto is toch een soort vrij paradijs, en digital currency is in zekere zin het tegenovergestelde.' Volgens Boot draait het zinvolle idee achter de digital currency juist om het vergemakkelijken van betalingen. 'Voor emigranten of migratiewerkers die geld verdienen en het naar hun familie willen sturen kost het via het reguliere bancaire systeem ongeveer 17 procent. En als je dan slimme oplossingen gebruikt, hooguit 8 procent. Maar via crypto is het bijna gratis.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

Volgens Eurocommissaris hebben EU-lidstaten teveel ongerichte steunpakketten uitgebracht, om samenlevingen te helpen door de energiecrisis. Volgens hem zou 70 procent van alles steun ongericht zijn en moet dat heroverwogen worden. 'Het gaat om in totaal 200 miljard euro aan staan, waarvan 135 miljard euro ongericht', zo berekent econoom Edin Mujagic. Per EU-inwoner gaat het dan om gemiddeld 300 euro per persoon. 'Dat is heel veel geld en smijten met geld, wat al die EU-landen echt niet hebben.' Ondanks het gepomp van geld heeft de economie er weinig aan, zo stelt Mujagic. 'Dezelfde Eurocommissaris deelde vorige week de economische ramingen voor volgend jaar. De economieën gaan nauwelijks tot niets groeien, terwijl alle overheden ook nog eens diep in het rood staan. Er wordt met geld gesmeten wat er niet is, wat ontzettend zonde is. Het gaat namelijk om erg veel geld.'  See omnystudio.com/listener for privacy information.

De almaar stijgende staatsschulden dwingen overheden om een aanpak te verzinnen. 'De vrees is dat overheden de makkelijke route kiezen en de inflatie wat hoger laten worden, omdat die ieder jaar wat wegsnoepen van die schulden', zegt econoom Edin Mujagic. Mujagic schetst het wel in het 20- tot 30-jarige perspectief, aangezien de inflatie op dit moment al gigantisch hoog is. 'Destijds laag de inflatie tussen de 0- en 2 procent, maar als je de inflatie laat oplopen tot 3 en 4 procent en niet veel doet om het af te remmen, dan helpt dat om de schuldenberg een beetje lager te maken', legt Mujagic uit. Hij ziet ook dat het al vaker is gebeurd. 'Na de Tweede Wereldoorlog hebben de Verenigde Staten en het Westen het zo gedaan om de hoge schulden af te romen.' Het afromen werkt zo dat schulden niet in absolute getallen worden uitgedrukt, maar in percentages van de nominale waarde van de economie. 'Dat is de waarde van wat we allemaal maken in een jaar, keer wat we gemaakt hebben. Daar zit ook de inflatie bij. Dus als de prijzen stijgen, dan neemt de waarde van je nominale economie enorm toe. Als je de schulden dan uitdrukt in een percentage van die nominale waarde, dan betekent dat: hoe hoger de inflatie, hoe lager de schulden', zegt de econoom. Het is een 'makkelijke route', vindt Mujagic. 'Je hebt zelf niks hoeven op te lossen.' Het wordt al een tijdje beoefend zo ontdekte een hoogleraar. 'In bijna 140 landen en in bijna 400 gevallen waarin de schulden zijn gedaald heeft hij gekeken, hoe vaak inflatie daarbij een rol van betekenis heeft gespeeld. Zijn conclusie is dat het in ongeveer de helft van de gevallen een rol speelde.' See omnystudio.com/listener for privacy information.

Uit cijfers van het CBS blijkt dat de Nederlandse economie in het derde kwartaal met 0,2 procent krimpt. Ook blijken ondernemers negatiever te zijn geworden en dat de arbeidsmarkt minder gespannen is. 'Ik kan me voorstellen dat je daar een beetje somber van wordt, maar dat is volgens mij niet nodig', zegt econoom Edin Mujagic. Mujagic noemt daar enkele redenen voor. 'De recessie waar we nu misschien al in zitten, is denk ik de best voorspelde recessie ooit.' Aangezien een recessie per definitie een krimp van twee opeenvolgende kwartalen is, kijk je dus altijd achteruit als je een recessie constateert. Kijken we naar de toekomst, dan ziet het er volgens Mujagic allemaal beter uit. 'Volgend jaar is de kans ontzettend groot dat de inflatie aanmerkelijk lager zal zijn. Loonafspraken die dit jaar zijn gemaakt, zullen volgend jaar goed door gaan komen. Dat zal voor veel mensen betekenen dat de lonen harder gaan stijgen dan de inflatie.' Ondanks dat de prijsniveaus volgend jaar nog hoog liggen, verwacht Mujagic dat de algehele somberheid over de toekomst van de economie volgend jaar zal afnemen. 'Je hebt nu nog te maken met een aantal maanden waarin je met recessie zit, en met stijgende werkloosheid, en met de centrale bank die de rente verder verhoogt. Maar vroeg in 2023 zal de noodzaak daarvoor wegvallen, en dan ga je naar een meer optimistisch beeld.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

Voor de tweede maand op rij zijn er meer bedrijven failliet gegaan, zo meldt het CBS. Het zijn er nog altijd relatief weinig, zeker wanneer het wordt afgeschetst tegen een langjarig gemiddeld. Econoom Arnoud Boot spreekt daarom ook nog niet van een kentering.  'De normale gang van zaken van een economie is dat er bedrijven failliet gaan', zo stelt hij. 'Een aantal zelfs, omdat we ook heel veel nieuwe bedrijven krijgen. Ook in de recente periode. En de afgelopen jaren hebben we dat door allerlei steunmaatregelen gerelateerd aan corona en energieproblematiek on hold gezet, dus het is een natuurlijk proces.' Dat doet volgens Boot echter niets af aan hoe erg een faillissement schrijnt. 'Er zijn altijd werknemers die hun hart en ziel aan het bedrijf verpand hebben', vervolgt hij. 'Die worden altijd getroffen. Wat de arbeidsmarktomstandigheid ook is. Dat moet niet gebagatelliseerd worden. Het zijn vaak ook oudere werknemers die dan opeens iets anders moeten. Dus per definitie is dat pijnlijk.' Krapte maakt gelukkig? Maar, zo stelt Boot, Nederland verkeert wél in de gelukkige omstandigheid dat er een enorme krapte is op de arbeidsmarkt. 'Al bijna 25 jaar eigenlijk dat we mensen tekort komen', zegt hij. 'Letterlijk. En de enige manier waarop we dat tekort op kunnen lossen, is hogere productiviteit. Dat we hogere toegevoegde waarde-activiteit hebben en dat we meer kunnen met minder handen. En daar heb je dus nieuwe handen voor nodig.'      See omnystudio.com/listener for privacy information.