Macro met Boot en Mujagić | BNR

Waar de president van de Europese Centrale Bank (ECB) en de Federal Reserve afgelopen week zeiden dat de rente mogelijk nog zou kunnen stijgen, daar hebben financiële markten enigszins enthousiast gereageerd. Zij lijken het niet al te serieus te nemen, en dat komt volgens hoogleraar Arnoud Boot omdat die markten het goed doen Wel vindt hij dat er naar de economische cijfers gekeken moet worden, 'en niet alleen kijken naar wat presidenten van een centrale bank zeggen', aldus Boot. 'Waarbij de Verenigde Staten positiever overkwamen dan de strenge woorden van de ECB.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

Econoom Arnoud Boot vindt dat oliebedrijf Shell niet het maatschappelijke recht heeft om de miljarden winst als gevolg van de Oekraïnecrisis binnen te halen. 'Wat hier gebeurt, heeft niks meer te maken met marktwerking.' Gisteren werd bekend dat Shell in 2022 een recordwinst van 42,3 miljard dollar heeft geboekt: meer dan een verdubbeling in vergelijking met een jaar eerder. Maar, Arnoud Boot, hoogleraar in ondernemingsfinanciering aan de Universiteit van Amsterdam, vindt niet dat het bedrijf recht heeft op dat geld. 'Je kan misschien wel het juridische recht hebben op die winst, die niet veroorzaakt is door je eigen kunde maar door de acties van Rusland. Maar je hebt ook een maatschappelijke verantwoordelijkheid.' Daar heeft Shell helemaal geen invulling aan gegeven, beargumenteert Boot. 'Shell denkt: de komende tien tot vijftien jaar zijn wij onmisbaar. We halen snel deze miljardenwinst uit de markt, we geven ze aan onze aandeelhouders, en dan zien we wel weer.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

Markten reageren positief op het nieuwe rentebesluit van de Fed en weten zeker dat het einde van de renteverhogingen in zicht is. Maar volgens macro-econoom Edin Mujagic heeft de markt, ondanks beweringen, helemaal niet altijd gelijk. Sterker nog, het is beter om juist níet de strijd aan te gaan met de Fed.Fed-baas Jerome Powell kondigde woensdagavond aan de Amerikaanse rente met 25 basispunten te verhogen. Wat minder dan voorheen, maar dat is 'niet heel gek', zegt Mujagic. 'Sinds vorig jaar is de rente met 4 procentpunten omhoog gegaan. Nu wordt gekeken naar de effecten van de renteverhogingen. Heel logisch.' Maar de Fed-baas zei ook dat deze renteverhoging niet de laatste zal zijn. 'Hij zei blij te zijn met de dalende inflatie, om deze laag te houden zal aan een aantal voorwaarden voldaan moeten worden', zegt Mujagic die de speech van Powell aandachtig heeft bekeken. Zo moet gedurende een bepaalde tijd de economische groei wat lager zijn en daar is nog geen sprake van, zegt Mujagic. 'Dat kan voor veel mensen al aanvoelen als een recessie. De economische groei in Amerika daalt al iets maar is nog niet daar waar de Fed het zou willen hebben.'Daarnaast moet volgens Powell de arbeidsmarkt een slag maken. 'Nu zijn er nog steeds twee vacatures per werkloze. Pas als er meer balans op de arbeidsmarkt is, kan de Fed volgens Powell pas overtuigd zijn van een dalende inflatie en kan er gestopt worden met de renteverhoging.'  Geloofwaardig Door eerlijk te zeggen het niet altijd te weten, werkt Powell juist aan zijn geloofwaardigheid. 'Centrale bankiers hebben vaak de neiging om, ook als ze het niet weten, te doen alsof ze alles weten. Powell zegt eerlijk dat hij te maken heeft met veel onzekerheid en zegt eerlijk dat hij het af en toe niet weet.' Op lange termijn moet dat eerlijke verhaal geloofwaardigheid opleveren, denkt Mujagic. De aandelenmarkten reageerden positief op het rentebesluit van de Fed, daar overheerst de overtuiging dat de renteverhogingen nog voor het einde van het jaar zullen stoppen. 'Er wordt vaak gezegd dat de markt altijd gelijk heeft, maar daar kan je vraagtekens bij zetten', zegt Mujagic. 'De markt verkeert in een roes: het gaat goed, er is geen recessie en de inflatie zakt. Maar een andere stelregel is hier meer van toepassing: don't fight the Fed.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

De inflatie daalt, maar de voedselprijzen stijgen. Nederland krijgt te maken met wat econoom Edin Mujagic 'slow motion-inflatie' noemt. 'Het hoofdinflatiecijfer gaat zakken omdat de energieprijzen dalen, maar je gaat inflatie op meer gebieden tegenkomen, het gaat in steeds meer goederen en diensten zitten.' 'We zitten in een omgeving waarin de inflatie maand op maand zakt. Het zou me niks verbazen als we ergens later in het jaar van het CBS te horen krijgen dat de inflatie nul procent is geweest op een gegeven ogenblik. Dat komt vooral doordat het enorme effect vanuit de energiehoek nu wegvalt. Het is voor het eerst sinds lange tijd dat energie geen invloed heeft op inflatie, dus het jaar op jaar-effect dat je krijgt, gaat vanaf nu duidelijk spelen.' Energie die de inflatie drukt: hoe lang kunnen en willen overheden dit beleid voortzetten? Volgens Mujagic komen twee onzekerheden nadrukkelijker in beeld naarmate we het eind van een jaar naderen: wat doen de prijzen van olie, gas en stroom tegen die tijd? (wat afhankelijk is van hoe streng de winter zal zijn). En wat gaat de overheid doen met het prijsplafond? 'Het instellen daarvan heeft vanaf januari een gunstig effect op het inflatiecijfer. Continueer je dat niet en de gas- en stroomprijzen gaan stijgen, dan krijg je het omgekeerde effect in 2024. Ten slotte blikt Mujagic vooruit op rentebesluit vanavond van de Amerikaanse centrale bank, de Fed. Of om preciezer te zijn: op de persconferentie na afloop. Want voor Mujagic staat de president van de Fed voor een 'linguïstische uitdaging'. Powell moet immers erkennen dat het qua inflatie ook in de VS de goede kant op gaat, maar hij mag het er niet te dik bovenop leggen, denkt Mujagic. 'Omdat de markt dan gaat denken dat ze snel gaan stoppen met de renteverhoging. De markt gaat dan feest vieren en daarmee een deel van het voorwerk dat de Fed heeft gedaan teniet doen.' Powell moet een dunne lijn bewandelen, maar als iemand dat kan, dan is hij dat wel, denkt Mujagic.   See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het IMF komt vandaag met nieuwe ramingen voor 2023. En die zien er een stuk positiever uit dan de laatste ramingen, die dateren van oktober vorig jaar. 'Die ramingen kunnen veranderen, die komen heel vaak niet uit. Dat is ook niet van belang. Van belang is dat de stemming anders is.' Macro-econoom Edin Mujagic kijkt liever naar het ECB-rapport, dat ook vandaag uitkwam. Daarin vroeg de centrale bank aan 150 andere banken hoe streng ze de afgelopen tijd zijn geweest met het verstrekken van leningen, en hoe streng ze de komende tijd zullen zijn. 'De banken uit de eurozone zeggen dat ze in het laatste kwartaal van vorig jaar veel strenger zijn geweest dan in het derde kwartaal vorig jaar. Een meerderheid van de banken zegt zelfs de komende tijd nog strenger te worden.' En dat is slecht nieuws volgens Mujagic. 'Je ziet dat de vraag naar leningen mede daardoor afneemt. En hoe je het ook wendt of keert, onze moderne economieën moeten het voor een belangrijk deel wat groei betreft hebben van geld dat geleend en uitgegeven wordt. Een sombere consument laat zijn geld liever niet rollen, laat staan een lening afsluiten om dat te gaan doen. Dat is geen goed nieuws voor de economische groei.'    See omnystudio.com/listener for privacy information.

De Raad van State heeft geen spaan heel gelaten van de plannen van het kabinet voor de huurtoeslagverandering. En dat is jammer volgens econoom Arnoud Boot, die het zelf wel een zinvol plan vond. Momenteel is de huurtoeslag gekoppeld aan de hoogte van de huur, maar het kabinet wil dat veranderen door het aan de inkomenssituatie van een huurder te koppelen. 'Als die persoon er dan voor kiest om in een duurder huis te gaan zitten, dan krijgt diegene geen extra huurtoeslag', duidt Boot de situatie. 'Dus op zichzelf is dat een zinvol plan.' Volgens Boot zou het tevens betekenen dat de 'kunstmatige grens' tussen de huur waar men nog huurtoeslag voor krijgt en de hogere huren - waar dat dus niet het geval is - zou verdwijnen. 'Omdat men een vaste toeslag krijgt, ongeacht wat de huur is. Dat is zinvol', stelt hij, al geeft hij toe dat er genoeg haken en ogen aan zitten. 'Als je het zomaar invoert echter én je wil het budgetneutraal doen als overheid, dan krijg je groepen die erop achteruit gaan.' Berekening Ondanks alle mooie ambities van het kabinet, mag er volgens Boot dus worden gesproken van winnaars en verliezers. En dat zit hem in meerdere factoren, zoals de verhoging van het minimumloon. 'De doelgroep is al groter gemaakt, omdat mensen met hoge huur nu wél in aanmerking zouden komen voor huurtoeslag', vervolgt Boot. 'En er zijn altijd winnaars en verliezers als er een systeem wordt gewijzigd. Maar nu zijn ze er voor twee redenen. Dat levert een groep op die er per definitie beter uitkomt, omdat de groep groter is, en een groep die er per definitie slechter uitkomt.'    See omnystudio.com/listener for privacy information.

De Amerikaanse groeicijfers over het vierde kwartaal zijn beter dan verwacht. Wel groeide de economie met 2,9 procent iets minder dan in het voorgaande kwartaal. 'Maar dat is toch keurige groei, gegeven wat voor lastig jaar het is geweest. Gezien waar de economie allemaal mee te maken heeft gehad, zoals hoge inflatie, stijgende rentes en sombere consumenten, is dat gewoon goed.' Trek je die factoren door naar het komende jaar, dan kan je er volgens Mujagic wel vanuit gaan dat de groei dit jaar wat minder zal worden. 'Maar als dat niet al teveel wordt, kun je wel spreken van een goed draaiende Amerikaanse economie.' Heerste enkele maanden geleden nog de angst dat een recessie onvermijdelijk was, daar wijzen de cijfers er nu op dat die recessie mogelijk toch ontlopen kan worden. Toch zijn er enkele zorgelijke indicatoren als je kijkt naar waar de groei precies vandaan komt, aldus Mujagic. 'Bedrijven hebben bijvoorbeeld voorraden aangelegd, dat doen ze uit voorzorg. Je haalt daarmee een stuk van de groei naar voren.' Ook het feit dat een groot deel van de groei komt door opgehoogde overheidsbestedingen is geen goed teken. 'Daar komt 0,7 procentpunt van de groei vandaan, ongeveer een kwart. Dat is niet lang houdbaar, je kunt niet continu blijven uitgeven als Amerikaanse overheid. Doordat ze meer uitgeven dan er binnenkomt, worden het begrotingstekort en de staatsschuld hoger. Dat kan in de toekomst weer negatieve gevolgen krijgen.'  See omnystudio.com/listener for privacy information.

De gezamenlijke staatsschuld van Eurolanden is in het derde kwartaal afgenomen tot 93 procent van de totale economie. Een daling ten opzichte van een kwartaal ervoor, en een flinke daling ten opzichte van een jaar ervoor. Dat klinkt als goed nieuws, maar dat valt helaas tegen. 'Er is geen cent afgelost. Sterker nog, veel Eurolanden hebben geld bijgeleend', legt econoom Edin Mujagic uit. Volgens de econoom komt dat door de manier waarop de staatsschuld wordt uitgedrukt. 'Wij drukken het uit als percentage van wat wij economen het nominale bruto binnenlands product noemen. Dat is de echte economische groei plus de inflatie. En we weten allemaal dat de inflatie zeker vorig jaar ontzettend hoog is geweest, dus dat betekent dat de schuldberg als percentage van die nominale groei veel minder is, dus dat is de nuancering die van goed nieuws slecht nieuws maakt.' Dit effect is het sterkst bij landen met een hoge staatsschuld. 'Voor Nederland daalde de staatsschuld met vier procentpunt. De absolute koploper is Griekenland, daar is een kwart van de staatsschuld vergeleken met 2021 eraf. Maar er is geen cent afgelost', zegt Mujagic. 'En dat gebeurt eigenlijk nooit. De Nederlandse staat heeft toevallig vorig jaar twee leningen afgelost, uit 1815 en 1896. Dus om even aan te geven: ja, er wordt wat afgelost, maar dat gebeurt meestal honderd jaar na dato.' Speling Een veelgehoord geluid vanuit ons kabinet is dat we niet geld uit kunnen blijven geven. Toch geeft de staatsschulddaling wat speling volgens Mujagic. Hoge inflatie is de beste vriend van iedereen met hoge schulden. En wie heeft de hoogste schulden? Dat zijn overheden. Nederland had altijd een redelijk lage staatsschuld, die is nu ook lager dan wat Europa wil. We hebben dus ruimte om in te grijpen, mocht dat nodig zijn.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Er zijn stevige financiële zorgen in de Verenigde Staten naar aanleiding van de kwartaalcijfers in het derde kwartaal aldaar. Zeker met betrekking tot de schulden van huishoudens. 'Uit de cijfers blijkt dat de enorme schuldenberg in het derde kwartaal van vorig jaar met twee procent gegroeid', duidt econoom Edin Mujagic. Maar, zo stelt hij, als er vervolgens gekeken wordt naar de gedeeltes van die schuldenberg, dan springt één factor er uit. 'Dat zijn de creditcardschulden', zegt hij. 'Die zijn met vijftien procent toegenomen. En dat is de grootste stijging in meer dan twintig jaar tijd.' Hij benadrukt dat het hoogtepunt ook nog niet bereikt is. 'Maar de situatie is erger dan het ooit is geweest, want de rente op creditcardschulden kwam gemiddeld genomen op 19,8 procent uit', vervolgt hij. 'Dus als je als gemiddelde creditcardschuld van een Amerikaans huishouden neemt - om en nabij 5.500 dollar - en je gaat er vanuit dat een huishouden het minimale maandbedrag aflost, dan duurt het 16,5 jaar voordat je van de schuld af bent.' Alternatieven Volgens Mujagic is er een mogelijkheid om creditcardschuld in één keer af te lossen, maar is er sprake van een minimaal aantal Amerikanen die van die mogelijkheid gebruik maakt. 'Zij betalen het minimale bedrag per maand, en dat heeft dezelfde reden als waarom men de schulden zover laat oplopen', zegt hij. 'Het zijn hoofdzakelijk nooduitgaven. Het is niet zo dat mensen een vakantie boeken, maar een kwart van de Amerikaanse huishoudens geeft aan een creditcard te gebruiken om rond te kunnen komen.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

Volgende week komt het rentecomité van de Fed voor het eerst dit jaar bijeen om, zoals ze altijd doen, de wereld te schetsen zoals zij de komende jaren gestalte zien krijgen. De kans dat die door de Fed geschetste wereld er ook daadwerkelijk komt, acht econoom Edin Mujagic net zo groot als dat Jennifer Aniston hem om een date vraagt. 'Dat is net zo plausibel.' Want hoe ziet het Fed-scenario er dan uit? Mujagic: 'De inflatie zal ergens in 2025 naar het vurige gewenste percentage van twee zakken, de werkloosheid loopt op naar iets van 4,6 procent, daarna zakt hij weer. En al die tijd groeit de economie keurig tussen anderhalf en twee procent en kan de Fed de rente in 2024 of 2025 weer verlagen en bijna halveren.' Telefoon. Jennifer Aniston. Niet plausibel. Zelfs twee Fed-economen achten de kans op dat Fed-scenario gering. Voor een inflatie van 2 procent, moet de werkloosheid richting 7,5 procent oplopen en dat zal niemand toestaan. helaas heeft de Fed slechts één scenario, en dat is deze fantasiewereld. De kans op een zogeheten soft landing waar de Fed op mikt, is dan ook heel klein. Wat is dan wel een waarschijnlijk scenario voor 2025? Vier Spaanse economen hebben onderzoek gedaan naar wat er in 17 ontwikkelde landen de afgelopen 150 jaar gebeurde wanneer de rente sterk verhoogd werd. Het antwoord: er ontstaat chaos. 'De economen stelden zich echter ook de vervolgvraag: waarom leiden renteverhogingen tot chaos?'Dat heeft ermee te maken dat diezelfde centrale banken in een eerder stadium, voor de crisis, de rente te lang te laag hebben gehouden. De fout is dus al gemaakt. Het blijkt zelfs dat wanneer je de rente te lang te laag houdt, de kans op financiële instabiliteit (chaos) toeneemt van 10 naar 20 procent. Een verdubbeling. 'Elke grote crisis in de westerse wereld na het eind van de Tweede Wereldoorlog werd vooraf gegaan door zo'n periode van een te lage rente.' Dus wat dan doen? Hoe deze fout herstellen? 'Het is maar de vraag of je die fout kunt herstellen. Je moet de eerste fout niet maken.' Maar dat is nu toch gebeurd. Dat betekent dat als je nu de gevolgen zoals hoge inflatie probeert te herstellen, je de rente moet verhogen. Dat kan chaos opleveren. Maar als je niks doet, loopt de inflatie op en levert ook dat weer chaos op. Kortom, het is kiezen tussen twee kwaden. En hoe lang duurt het gemiddeld vanaf het moment dat je begint met renteverhoging tot de crisis uitbreekt? 'Drie jaar. Hou je maar vast voor 2025.'  See omnystudio.com/listener for privacy information.