Macro met Boot en Mujagić | BNR

Hoogleraar Arnoud Boot noemt het allesbehalve een prettig bericht dat UBS-bestuursvoorzitter Ralph Hamers een bonus incasseert van 13 miljoen euro. Hij maakt zich met name zorgen over hoe dat zich zal vertalen naar Nederland, en vindt dat de bonussen in de publieke sector zich niet verhouden tot de private sector. Boot noemt het belangrijk dat dat kapitalisme af en toe in de hand gehouden wordt. 'Als het misgaat met een financiële instelling bijvoorbeeld, betaalt de belastingbetaler de prijs', betoogt hij, terwijl hij opmerkt dat het Nederlandse kapitalisme richting de collectieve sector beweegt. 'Dat betekent bijvoorbeeld dat een ziekenhuisdirecteur - een van de meest complexe bestuursfuncties die er is - onder een wet valt die een beloning maximeert op een niveau dat voor de gemiddelde Nederlander geweldig is (230.000 euro, red.), maar binnen het loongebouw van het ziekenhuis of in de maatschappij laag is.' Hij betwist dan ook of het nog mogelijk is om fatsoenlijk onderscheid te maken in goede en minder goede ziekenhuismanagers - de beloning blijft immers hetzelfde. Het moet volgens Boot dan ook mogelijk zijn voor goede bestuursvoorzitters et cetera om meer te kúnnen krijgen als bonus. See omnystudio.com/listener for privacy information.

De inflatie is de afgelopen weken opgelopen tot maar liefst 8 procent, en daarmee lijkt er een kentering te zijn ingezet ten opzichte van enkele maanden geleden. Toen daalde de inflatie nog, maar nu komen mensen klem te zitten. Dat ziet ook hoogleraar Arnoud Boot. Boot noemt inflatie 'een soort herverdelingsmechanisme zonder enige controle', en volgens hem betekent dat dat juist zwakkere groepen als eerste geraakt worden. 'Inflatie is iets - en onverwachte inflatie al helemaal - zeer onvoorspelbaars', zegt Boot. 'We weten nooit wanneer het weggaat. Daarbij hebben we nu geleerd dat áls de inflatiegeest uit de fles is, hij er heel moeilijk weer ingaat.' Hij benadrukt dat de onvoorspelbaarheid van de inflatie met name zit in het niveau en hoe die zich in de loop der tijd zal ontwikkelen. Temeer omdat we uit een periode komen waar er bijna geen sprake was van inflatie; de meest voorspelbare inflatieomgeving die er is volgens Boot. 'Als er bijna geen inflatie is en niemand er rekening mee houdt.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

Met de nieuwe inflatiecijfers lijkt het erop dat de gemiddelde prijsstijgingen nog lang niet terug zullen gaan naar de oude niveaus. Volgens macroeconoom Edin Mujagić komt dat doordat centrale banken te laat hebben gehandeld. 'Ze hebben heel lang gezegd dat het wel over zou waaien, maar dat is niet zo. We hebben nu slow motion inflatie: lagere cijfers dan vorig jaar, maar wel hardnekkiger om van af te komen.' Het is haast paradoxaal, vindt Mujagić: 'Je ziet dat energie, waar toch het grootste deel van de inflatie vorig jaar vandaan is gekomen, juist nu niet meer bijdraagt aan de inflatie. Sterker nog, energie had zelfs een remmende werking op de cijfers.' De inflatie van nu blijkt vooral voor in de voedselprijzen te zitten. 'Het stokje is als het ware overgenomen.'  See omnystudio.com/listener for privacy information.

Waar voorheen door de Europese Centrale Bank met name werd ingezet op het verruimen van het monetaire beleid, is er tegenwoordig sprake van verkrapping. Hoogleraar Monetaire Economie Casper de Vries is van mening dat de ECB daarbij voorzichtig te werk moet gaan: 'Het fiscale beleid en monetaire beleid moeten met elkaar in balans blijven.' Een instrument dat door de ECB kan worden gebruikt om het monetaire beleid te sturen, is het rente-instrument. Maar op het moment dat de rente ongeveer nul is, houden mensen hun geld liever in hun zak, weet hoogleraar Monetaire Economie Casper de Vries van de Erasmus School of Economics. 'Het instrument is dan bot geworden, want je kan de rente niet te ver onder nul brengen.'  See omnystudio.com/listener for privacy information.

Spanje en Frankrijk presenteren vandaag tegenvallende inflatiecijfers. En dat terwijl de Europese Centrale Bank (ECB) momenteel veel doet om de inflatie te beteugelen. Volgens senior macro-econoom Bert Colijn van ING is dat goed te verklaren. 'Die renteverhogingen gaan effect hebben, maar daar zit nou eenmaal een aantal maanden tussen.' De inflatiestijgingen in Frankrijk en Spanje heeft volgens Colijn twee oorzaken. 'De voedselprijzen zijn een belangrijke factor die de inflatie daar verder omhoogduwen. Maar wat ook heel belangrijk is voor de ECB: de prijzen van diensten. Die blijven toch hardnekkig stijgen momenteel.' Colijn denkt dat deze ontwikkelingen reden tot zorg zijn in Frankfurt, zeker met het oog op de inflatiecijfers van de eurozone als geheel, die donderdag bekendgemaakt worden. Colijn verwacht daarom dat het voorlopig nog niet gedaan is met de rentestijgingen van de ECB. 'We kunnen bijna met zekerheid zeggen dat in maart de rente nog een keer met een half procent verhoogd wordt. En daarna misschien nog wel twee keer, wellicht in een kleinere stap van een kwart procent. Hopelijk geeft dat in de zomer tekenen dat de kerninflatie naar beneden komt, wat ook wel een beetje de verwachting is.'  See omnystudio.com/listener for privacy information.

Hoewel PostNL in 2023 van plan is om ruim twee- tot driehonderd banen te schrappen, moet dat volgens hoogleraar Arnoud Boot juist gezien worden als een kans voor de rest van de economie. 'De Nederlandse economie heeft in wezen al 25 jaar een gebrek aan mensen, dus we moeten gaan nadenken over hoe we het aanbod van mensen gebruiken.' Volgens Boot zijn het ook niet de postbezorgers waarop PostNL wil besparen, maar juist op allerhande kantoorfuncties. Volgens Boot loopt het postbedrijf daarmee wel het risico dat het bestaande kantoormedewerkers uitput, waardoor niemand meer aan iets toekomt en iedereen onder grote stress staat, maar hij benadrukt aan de andere kant dat de hoeveelheid mensen in verborgen banen ook groot is. 'Dat zijn functies die overbodig zijn, in dit geval dus mogelijk kantoorfuncties. Maar dat aantal is gigantisch', aldus Boot. Niet alleen in de kantoorsector ziet Boot die ontwikkeling, maar ook in het onderwijs. 'Er is te weinig aanwas in de handvaardige richtingen', zegt hij. 'Kijk maar naar het MBO. Dat hebben we bijna aan de kant geschoven als stigmatiserend, want je wil je kind dáár toch niet naartoe sturen? Terwijl we juist mensen nodig hebben die dingen met hun handen kunnen.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

De economische impact van een jaar oorlog in Oekraïne valt mee als je naar de cijfers kijkt, zegt econoom Arnoud Boot. 'In Nederland is de werkloosheid lager dan ooit en de consumentenbestedingen zijn hoog. De industrie in verschillende Europese landen heeft het wel moeilijk, maar de dienstensector heeft het gemiddeld genomen goed.' Dat hangt volgens Boot direct samen met het feit dat consumenten momenteel heel veel geld uitgeven. 'Na jaren van grote impulsen in de economie, zowel monetair als vanuit de overheden, is er onvoorstelbaar veel geld in omloop.' Dat houdt de economie draaiende, maar heeft ook een mogelijke keerzijde. 'Het duwt de economie soms zelfs over de klif, het is één van de oorzaken van de inflatie.' Boot verklaart dat de hoge inflatie niet alleen te wijten is aan de energiecrisis die na de Russische invasie in Oekraïne is ontstaan, maar ook het resultaat is van effecten die al jaren aan de gang zijn. 'Er is een opbouw geweest van ondersteuning van de economie, ook in de jaren voor de covidcrisis. Dan kun je met een paar schokken de inflatie al uit de fles krijgen.'      See omnystudio.com/listener for privacy information.

Ook economen maken zich grote zorgen over de energietransitie. 'Hét gespreksonderwerp is de vraag of de energietransitie inflatie gaan aanwakkeren, of er juist voor gaat zorgen dat de prijzen wat minder hard gaan stijgen', zegt econoom Edin Mujagic. Omdat de ingezette energietransitie de prijs van fossiele brandstoffen opstuwt en er nog onvoldoende 'schone' energie beschikbaar is, zou je logischerwijs misschien verwachten dat de transitie als geheel de inflatie verder aanwakkert. 'De vraag naar energie stijgt en blijft stijgen', legt Mujagic uit. 'Om het gebruik van fossiele brandstoffen te ontmoedigen, ga je extra belastingen hebben. Dan kan de prijs dus eigenlijk maar één kant op, en dat is omhoog. Maar economen zijn het nooit allemaal met elkaar eens. Boerenverstand Een belangrijke kanttekening bij dit verhaal is volgens Mujagic dat mensen zich kunnen voorbereiden wanneer je als overheid ruim van tevoren, ver voordat de energietransitie begint, aangeeft welke belastingen omhoog gaan en worden geïntroduceerd en voor hoe lang ze zullen gelden. Dat effect was gebleken uit een wetenschappelijk onderzoek dat de Zweedse centrale bank op de eigen website heeft gepubliceerd. 'Dan zie je dat het prijsopdrijvende effect in één keer wordt uitgevoerd, en daarna gebeurt er niet veel. Dan kún je inderdaad zo'n transitie uitvoeren zonder dat de inflatie stijgt.' Alleen zijn de resultaten uit dat Zweedse onderzoek volgens Mujagic eigenlijk niet, of nauwelijks van toepassing op de situatie zoals we die hier hebben. 'Zo'n wereld hebben we niet. Op het niveau van de EU weten we nog steeds niet hoe we dit gaan doen, laat staan dat je hier op wereldniveau eensgezindheid over hebt. We kunnen met ons boerenverstand dus concluderen: de vraag blijft stijgen, het aanbod blijft daar achteraan kachelen, en dan kunnen de prijzen helaas alleen maar omhoog.'  See omnystudio.com/listener for privacy information.

De centrale banken proberen de inflatie al een tijd te beteugelen. De Fed wil eind 2024 weer terug zijn op een inflatieniveau van 2 procent per jaar. Macro-econoom Edin Mujagic vindt dat de bank dan wel bereid moet zijn om daarvoor een hogere prijs te betalen. 'De werkloosheid moet een stuk harder op gaan lopen om dat te bereiken.' 'Je zou heel snel de indruk kunnen krijgen dat het allemaal gaat zoals het moet gaan, maar dat ligt toch anders', stelt de macro-econoom. Op dit moment gaat de Verenigde Staten richting 4,6 procent werkloosheid. Volgens Mujagic blijkt uit berekeningen van de centrale bank in de Amerikaanse stad Cleveland dat de werkloosheid op moet lopen tot 7,4 procent om het gewenste inflatieniveau van 2 procent te bereiken.  'Dat is een verdubbeling van de huidige werkloosheid, en een verdubbeling zonder een recessie gaat moeilijk', vertelt Mujagic. 'Wat de berekeningen zeggen is dat als de werkloosheid rond de 4,5 procent moet blijven, er een streep moet door de hoop dat de inflatie naar 2 procent zal zakken.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

De positieve cijfers over de Nederlandse economie bevestigen het verwachte beeld over 2023. Dat zegt macro-econoom Edin Mujagic. 'Gaat het hartstikke goed? De waarheid is dat hartstikke goed gíng.' Volgens het CBS groeide de Nederlandse economie groeide in 2022 met 4,5 procent. In 2021 was dit nog 4,9 procent. De economie groeide deze eeuw nog niet eerder twee jaar achter elkaar zo hard. Lees ook | Nederlandse economie groeide in 2022 met 4,5 procent Volgens Mujagic is iets meer dan de helft van de groei voortgekomen uit het feit dat de consument meer geld heeft uitgegeven. 'Ondanks die hoge inflatie van vorig jaar.' Volgens de macro-econoom zat de hoge inflatie vooral in energieprijzen. Door langlopende energiecontracten had een groot deel van de bevolking daar echter weinig last van. Vorig jaar was het ook het jaar waarin de coronamaatregelen werden afgebouwd. 'Voor het eerst alles kon alles weer', zegt Mujagic. 'We konden weer gaan shoppen, we konden weer naar het restaurant, naar de bioscoop. Er was overheidssteun en er kwamen bijna half miljoen nieuwe banen erbij. Dan ligt de 4,5 procent groei hebt eigenlijk erg voor de hand.'  Nu is de inflatie echter 'meer in de poriën van de economie' gaan zitten, zegt Mujagic. 'De langlopende contracten zijn afgelopen, mensen gaan nu de prijs betalen.' Daarnaast zijn de opgespaarde tegoeden van huishouden voor een groot deel op, de steunmaatregelen van de overheid zijn minder geworden. 'Wat er nog over blijft is het energieplafond', zegt Mujagic. Daarom is hij van mening dat de mooie jaren achter ons liggen. '2023 wordt gewoon een aanmerkelijk slechter jaar dan vorig jaar. Daar moet je je op voorbereiden', zegt Mujagic. Maar er is altijd een 'maar'. Want volgens Mujagic er is 'alle reden om optimistisch te zijn over de jaren na 2023.' Dit jaar moet worden gebruikt als we pauzejaar, om na te denken over de toekomst en wat ons land nodig heeft en welk beleid daar bij moet.See omnystudio.com/listener for privacy information.