Macro met Boot en Mujagić | BNR

Ondanks de financiële instabiliteit die het omvallen van Silicon Valley Bank en de ruis rondom Credit Suisse, heeft de Europese Centrale Bank een rentestap van 50 basispunten aangekondigd. En daar heeft het orgaan goed aan gedaan, zo vindt hoogleraar Arnoud Boot. Hoewel hij benadrukt dat er andere keuzes waren, zoals een kleinere rentestap, is Boot blij dat de ECB er toch mee is doorgegaan. 'Anders hadden ze zich weer laten leiden door een gijzeling van het financiële systeem, en dat was de geloofwaardigheid van het monetair beleid niet ten goede gekomen.' Hij stelt dat het inflatieprobleem nog altijd aanwezig is en dat de geloofwaardigheid van monetair beleid bestaat in de gedachte dat er altijd tegen inflatie gevochten wordt. Daarnaast moet worden gerealiseerd dat de rente is gestegen van 3 naar 3,5 procent. 'Dat percentage zou bedrijven er niet van moeten weerhouden investeringen te doen', zegt hij. Boot roept dan ook op om niet direct monetair beleid uit het raam te gooien als er iets dreigt te gebeuren. 'Zeker gezien de hoeveelheid overheidssteun die er is als er een relatief kleine bank in de Verenigde Staten omvalt.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

De ECB komt vandaag met haar rentebesluit, maar staat niet voor hetzelfde dilemma als haar Amerikaanse counterpart. Dat zegt econoom Edin Mujagic. Waar de Fed met het verhogen van de rente spitsroeden moet lopen tussen inflatie en instabiliteit, daar is de situatie in Europa toch echt anders.  De problemen die zich in de VS afspeelden zijn niet een-op-een te koppelen aan wat er bij Credit Suisse speelt. Mujagic kan zich voorstellen dat de vergelijking met de financiële crisis van 2008 zich opdringt, maar 'de situatie is op een aantal cruciale gebieden anders'. Volgens Mujagic is er een wezenlijk onderscheid tussen het solvabiliteitsprobleem van 2008 en een liquiditeitsprobleem. Het liquiditeitsprobleem uitgelegd: 'Stel je hebt nu geen cent en je krijgt op 1 september gegarandeerd 100.000 euro, maar voor die tijd moet je een rekening gaan betalen van 50.000 euro. Dat is een liquiditeitsprobleem, dat is een probleem dat heel makkelijk op te lossen is.' Namelijk door de Centrale Bank dat geld te laten voorschieten. 'Dat is waar we nu mee te maken hebben.' Kortom: een probleem dat beduidend kleiner is dan waarmee de centrale banken in 2008 mee te kampen hadden. 'Het dilemma waar je in eerste instantie al heel snel aan zou denken, dat de bank moet gaan kiezen tussen prijsstabiliteit en bankengezondheid, speelt eigenlijk nu nog niet.' De inflatie is volgens Mujagic nog steeds hoog, terwijl de werkloosheid nog steeds niet oploopt, dus we hebben te maken 'met in principe dezelfde situatie als een week geleden of een maand geleden. Je moet doorgaan met rente verhogen'. Waarmee de ECB de wind in de rug heeft: de bank heeft de afgelopen maanden dat de rente in maart met 50 basispunten omhoog gaat. En het voordeel daarvan is? Dat de markt dat al heeft ingeprijsd.  Mujagic kan zich goed voorstellen dat de president van de ECB vandaag aankondigt dat de rente omhoog gaat omdat de inflatie nog steeds te hoog is, maar dat dat niet wil zeggen dat de rente de komende maanden blijft stijgen. Veel zal afhangen van de ramingen waarmee de ECB in maart komt wat de inflatie en de economische groei volgens onze economen gaat doen.   See omnystudio.com/listener for privacy information.

De Amerikaanse centrale bank gaat niet stoppen met renteverhogingen. Dat denkt econoom Edin Mujagic. Er werd met spanning uitgezien naar de Amerikaanse inflatiecijfers, maar die geven de Federal Reserve geen reden om te stoppen met renteverhogingen. In tegendeel. De inflatie daalde, maar niet veel: van 6,4 naar 6 procent. De Fed staat voor moeilijke keuzes na het turbulente weekeinde waarin twee banken omvielen. De renteverhogingen zijn niet ten einde, want de inflatie is nog steeds te hoog. Haal je voedsel en energie uit die cijfers, dan houd je alsnog 5,4 procent inflatie over. 'Kijk je naar cijfers op maandbasis kijkt, dan is er zelfs een versnelling sinds december van vorig jaar. Dus er is helemaal niets in dat inflatiecijfer van gisteren op basis waarvan de Fed zou kunnen zeggen: dames en heren, we zijn klaar met het verhogen van de rente.'  Het omvallen van de banken en de angst voor financiële instabiliteit maakt het werk van de Fed er niet eenvoudiger op. In tegendeel. De Fed moest al schipperen tussen het economisch belang (wat zoveel wil zeggen als: redelijk snel stoppen met renteverhogingen) en een lage inflatie (wat zoveel wil zeggen als: rente verhogen), maar nu is er volgens Mujagic een nieuwe dimensie bijgekomen. Namelijk, gevolgen van een besluit voor financiële stabiliteit of instabiliteit. 'Het wordt er dus allemaal niet makkelijker op voor de Fed.' Van financiële instabiliteit is het natuurlijk een kleine stap naar het onderwerp schulden, de bron van instabiliteit. 'Onze economieën groeien nou eenmaal voor een groot deel als we met z'n allen geld lenen en spenderen. Dat betekent dat je schulden gaat stapelen.' Die schulden waren al heel hoog in 2008, en zijn sindsdien alleen maar opgelopen. Het is nu zaak om die 6 procent inflatie met veel meer renteverhogingen aan te pakken, maar dat kan niet omdat die schulden te hoog zijn. 'Je weet niet hoe bedrijven en huishoudens daarop reageren.' Die hoge schulden vormen volgens Mujagic een sta-in-de-weg voor de centrale banken. Die kunnen hun rentes immers niet hoger zetten dan de piek van 2007 terwijl dat wel zou moeten. 'Dat wordt onmogelijk.' Onderwijl lijken de Amerikaanse markten er zelfs vanuit te gaan dat de Fed de rente gaat verlagen. Lastig in dit klimaat, denkt Mujagic.  De Fed wordt geteisterd door conflicteren imperatieven: 'Er zijn drie dimensies die door elkaar heen lopen. De ene dimensie vraagt om meer renteverhogingen, de andere vraagt om te stoppen met renteverhogingen. Je kunt als Fed niet stoppen, anders gaat je geloofwaardigheid eraan. Was Silicon Valley Bank dit weekeinde niet omgevallen, dan was het rentebesluit dat volgende week genomen gaat worden makkelijk geweest: 50 basispunten erbij. Dat kan nu niet, maar helemaal niets doen kan ook niet. Dus volgende week denk ik dat de renteverhoging 25 basispunten zal zijn.'  See omnystudio.com/listener for privacy information.

Dat de Amerikaanse overheid het systeem overeind houdt en de deposito's garandeert na de chaos bij verschillende investeringsbanken, zal belastingbetalers indirect wel degelijk geld kosten, zegt macro-econoom Edin Mujagic. 'Amerikanen kunnen erop vertrouwen dat het banksysteem veilig is.' Dat zei de Amerikaanse president Joe Biden maandag, nadat het voorbije weekend Silicon Valley Bank (SVB) en Signature Bank waren omgevallen. 'Uw deposito's zullen er zijn wanneer u ze nodig heeft.' Hij voegde daar ook aan toe dat de banken de kosten hiervan zullen dragen. De belastingbetaler zou geen cent betalen. Daar heeft Mujagic bedenkingen bij. 'Economen zeggen dan: there is no free lunch. Ik denk dat ze in de haast om een statement op te stellen een woord zijn vergeten: direct. Het zal belastingbetalers niet meteen geld kosten.' Op termijn dus wel. Ten eerste omdat de banken de kosten die ze moeten maken uiteindelijk zullen doorrekenen aan de eindafnemers, verwacht Mujagic. 'Dat zijn diezelfde belastingbetalers.' Geen nieuwe renteverhoging? Ten tweede omdat de val van SVB en Signature Bank een effect kan hebben op de rentebesluiten van de centrale Amerikaanse bank (de Fed). Sommige beursanalisten speculeren dat de Fed volgende week kan afzien van een verdere verhoging van de rente vanwege de problemen in de bancaire sector. Grotere kans op hogere prijzen Dat zou volgens Mujagic betekenen dat de inflatie niet zoals nodig wordt aangepakt. 'Daarmee vergroot de kans dat de hogere prijzen consumenten veel langer parten blijven spelen. Dat zijn weliswaar indirecte kosten voor de belastingbetaler, maar het zijn wel degelijk kosten.' Randvoorwaarden zijn niet veranderd 'Eerder waren de verwachtingen dat de Fed de rente tegen later dit jaar tot 5,6 tot 5,7 zou verhogen', alduis Mujagic. Door de problemen in de bancaire sector is die verwachting al gedaald naar 4,5 procent. 'Terwijl de andere randvoorwaarden niet zijn veranderd. De arbeidsmarkt draait nog altijd te soepel. De inflatie blijft te hoog.' Mujagic verwacht overigens niet de de renteverhoging later deze week helemaal op de schop gaat. 'Ik kan me dat haast niet voorstellen. Als compromis zouden ze de rente met 25 basispunten kunnen verhogen in plaats van 50. Er is geen ontkomen aan het verhogen van de rente.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

Dat de Amerikaanse overheid een reddingsoperatie heeft ingesteld om de failliete Silicon Valley Bank te redden was te verwachten, maar geeft volgens hoogleraar Arnoud Boot precies aan waar het probleem zit in de financiële sector. Door de reddingsoperatie is de Amerikaanse overheid de facto eigenaar van Silicon Valley Bank, zo weet Boot. 'Het komt erop neer dat alle depositohouders - verzekerd of onverzekerd - uit de wind zijn gehouden', zegt hij. En hoewel er niets anders verwacht werd, legt het de vinger volgens Boot op de zere plek. Hij benadrukt dat de bank niet goed werd geleid, wat uiteindelijk tot een bankrun leidde. 'De bank had geweldige risico's genomen met geld van met name venture capital-bedrijven', vervolgt Boot. 'Het waren bijna allemaal spaargelden die ze hadden, die boven de Amerikaanse verzekeringslimiet (250.000 dollar, red) zaten.' Kwijt In principe is dat geld dus verloren, zo stelt Boot. Hij vindt tevens dat er beter nagedacht had moeten worden over waar Silicon Valley Bank het geld parkeerde. Temeer omdat het geen eigen kapitaal was, maar het kapitaal van professionele partijen. 'Daar had beter over nagedacht moeten worden.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

De discussie over de vermogenstaks bloeit langzaam maar zeker weer op, en dat heeft volgens hoogleraar Arnoud Boot alles te maken met de juridische houdbaarheid van het plan. 'Het gaat namelijk niet om de belasting op vermogen, maar om de belasting op het rendement.' Volgens Boot is het in ieder rechtssysteem wenselijk dat het gemaakte rendement belast wordt op het moment dat het vermogensrendementsbelasting noemt. 'Daar sukkelen we al jaren mee, omdat we het echte rendement niet zomaar kunnen identificeren', stelt hij. 'Vervolgens worden er allerlei compromissen gemaakt, wat op zijn beurt betekent dat er rendementsinschattingen worden gemaakt die fundamenteel afwijken van het daadwerkelijke rendement.' Als voorbeeld noemt Boot vorig jaar, toen obligaties in waarde daalden. Hij benadrukt dat dat juridische problemen oplevert als de formule aangeeft dat er fictief rendement is gemaakt. 'We zitten in die situatie, en de suggestie is nu eigenlijk dat we het nog niet kunnen', stelt Boot. 'En eigenlijk hebben de economen en beleidsmakers - die op dit moment niet aan het roer staan - al gezegd wat er wél moet gebeuren.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

De economische raming van het CPB laat positieve vooruitzichten zien. Dit jaar groeit de economie naar verwachting met 1,6 procent, volgend jaar met zo'n 1,4 procent. 'Dat zijn gewoon goede jaren', zegt econoom Edin Mujagíc. Qua koopkracht gaan we er dit jaar weliswaar een klein beetje op achteruit, maar dat komt volgend jaar weer ruimschoots goed. 'Dan zou de koopkracht weer met twee procent moeten gaan stijgen. Als je bedenkt waar we in de wereld allemaal mee te maken hebben, dan zijn dit ramingen om door een ringetje te halen.' Ondanks die mooie economische groei, waarschuwt het CPB ook dat volgend jaar meer mensen onder de armoedegrens zullen belanden. 'De economische koek wordt dus groter, maar de verdeling daarvan loopt nog schever dan in voorgaande jaren. Zeven procent van de kinderen zal naar verwachting in armoede leven, dat doet echt pijn in een rijk land als Nederland.' Opvallend noemt Mujagíc dat het CPB erop rekent dat de renteniveaus die we nu zien ongewijzigd blijven tot in 2024. Zo lieten Fed-baas Jerome Powell en president van de ECB Christine Lagarde deze week al weten dat er nog wel wat rentestappen aan zitten te komen om de hoge inflatie te bestrijden. 'Er is veel te zeggen voor die aanname, want je kunt als CPB niet voorspellen wat de rente gaat doen', aldus Mujagíc. 'Maar het maakt wel dat je een grote kanttekening mag plaatsen bij die ramingen.'   See omnystudio.com/listener for privacy information.

De baas van de Amerikaanse centrale bank, Jerome Powell, heeft een aantal opmerkelijke dingen gezegd in de Amerikaanse Senaat, vindt econoom Edin Mujagic. Zo zei hij onder meer dat de macro-economische cijfers 'beter waren dan verwacht', en dat is slecht nieuws volgens Mujagic. Hij stelt dat men daar best wel van baalt, en dat het hele idee van de rente verhogen om de economische groei te vertragen, niet gewerkt lijkt te hebben. 'Ze hoopten dat de renteverhogingen van de afgelopen maanden de deur open zouden zetten voor de Federal Reserve om nog voor de zomer te kunnen stoppen met die verhogingen', aldus Mujagic. 'Maar de deur blijft potdicht.' Volgens Powell is de sterk draaiende economie ook de reden dat de inflatie nog steeds aan de hoge kant is. Afgelopen maand was er bijvoorbeeld niet of nauwelijks sprake van een daling, en is de verhouding tussen vraag en aanbod uit het lood geslagen. 'Dat was voor mij een cruciale uitspraak', aldus Mujagic. 'En hij vond dat de vraag meer in lijn moest komen met het aanbod. Vrij vertaald betekent dat dat hij de goed draaiende economie wil afstoppen. In feite zegt hij dus dat hij meer Amerikaanse werkloosheid wil zien.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

Voor het eerst sinds 2011 is de Nederlandse tienjaarsrente tot boven de vier procent uitgekomen. Een fenomeen dat ook in andere landen speelt, zegt macro-econoom Edin Mujagic. 'Alleen doet het hier veel meer pijn. ' In landen als Griekenland en Italië is die tienjaarsrente ook inmiddels gestegen, en tegelijkertijd blijft de huizenprijs daar ook omhoog gaan. 'Alsof er niks aan de hand is', zegt Mujagic. Beide landen hebben een hoge staatsschuld, daarom is het volgens de econoom belangrijk om aan te geven dat in landen met een lage staatsschuld, zoals Nederland en Zweden, de huizenprijs juist daalt. 'De Griekse economie zal het dit jaar beter doen dan de eurozone als geheel, en ook beter doen dan de Nederlandse en Zweedse economie.' Lees ook | Staatsschulddaling eurolanden is niet per se goed nieuws Volgens Mujagic hebben wij, maar ook Zweden, veel meer last van de hoge rente dan die eerder genoemde landen. Hij denkt dat de economen, inclusief hijzelf, veel te veel hebben gekeken naar alleen de staatsschuld. 'Staatsschuld staat niet gelijk aan alle schulden. Er zijn ook schulden van huishoudens, schulden van bedrijven. We moeten vanaf nu eigenlijk eigenlijk alleen maar kijken naar de optelsom van al die schulden.' ‘In termen van staatsschuld, is Nederland het Griekenland van de private schulden’ Edin Mujagic, macro-econoom 'Als we dat doen', zegt Mujagic, 'dan zien we dat wat Griekenland is in termen van staatsschuld, Nederland is in termen van de private schulden.' De schulden van Griekse huishoudens en bedrijven zijn verantwoordelijk voor 120 procent van de economie. Dezelfde rekensom voor Nederland laat zien dat de schulden 250 procent van de economie innemen. 'Door de vele particuliere schulden, is Nederland heel kwetsbaar voor stijgende rentes', zegt Mujagic. Hij verwacht niet dat de rente snel gaan dalen. 'Ik denk eerder dat de rentestanden te laag dan te hoog zijn.' Lees ook | Amerikaans banenrapport en macro-cijfers centraal in komende beursweek De hoge rentes in combinatie met de hoge particuliere schulden, zorgen ervoor dat het wordt voor steeds meer mensen moeilijker wordt om een lening af te sluiten om een huis te gaan kopen. 'En dan zie je dat de huizenprijzen daarop reageren door te gaan zakken.' Omdat veel mensen in Nederland en Zweden een hypotheek hebben, dalen de huizenprijzen. En heel veel Grieken, hebben geen hypotheek.'  See omnystudio.com/listener for privacy information.

Hoogleraar Arnoud Boot noemt het allesbehalve een prettig bericht dat UBS-bestuursvoorzitter Ralph Hamers een bonus incasseert van 13 miljoen euro. Hij maakt zich met name zorgen over hoe dat zich zal vertalen naar Nederland, en vindt dat de bonussen in de publieke sector zich niet verhouden tot de private sector. Boot noemt het belangrijk dat dat kapitalisme af en toe in de hand gehouden wordt. 'Als het misgaat met een financiële instelling bijvoorbeeld, betaalt de belastingbetaler de prijs', betoogt hij, terwijl hij opmerkt dat het Nederlandse kapitalisme richting de collectieve sector beweegt. 'Dat betekent bijvoorbeeld dat een ziekenhuisdirecteur - een van de meest complexe bestuursfuncties die er is - onder een wet valt die een beloning maximeert op een niveau dat voor de gemiddelde Nederlander geweldig is (230.000 euro, red.), maar binnen het loongebouw van het ziekenhuis of in de maatschappij laag is.' Hij betwist dan ook of het nog mogelijk is om fatsoenlijk onderscheid te maken in goede en minder goede ziekenhuismanagers - de beloning blijft immers hetzelfde. Het moet volgens Boot dan ook mogelijk zijn voor goede bestuursvoorzitters et cetera om meer te kúnnen krijgen als bonus. See omnystudio.com/listener for privacy information.