Macro met Boot en Mujagić | BNR

De Europese Centrale Bank heeft een nieuwe zondebok gevonden om de schuld van de hoge inflatie in de schoenen te schuiven: de bedrijven. En hoewel de ECB daar deels gelijk in heeft, vindt macro-econoom Edin Mujagic dat wel een heel makkelijk excuus.  De ECB wijst naar de bedrijven omdat 'zij de prijzen meer verhogen dan dat de kosten voor bedrijven stijgen', duidt Mujagic, maar die vlieger gaat volgens hem niet op. Temeer omdat een bedrijf volgens Mujagic te allen tijde probeert om zijn winst te maximaliseren. Hoewel Mujagic toegeeft dat dat niet altijd op de fraaiste manier gebeurt, is het wel de basis van een bedrijf. 'Je kunt het bedrijven ook niet kwalijk nemen', vindt hij. 'Daarnaast is er een onderscheid te maken in de momenten waarop een bedrijf de prijzen verhoogt.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

Macro-econoom Arnoud Boot vindt dat de stijging van de olieprijzen ons de nodige duw in de rug kan geven. 'We moeten dit soort momenten gebruiken om ons los te koppelen van het stelletje landen waar grondstoffen zoals olie zitten.' Veel chauffeurs hebben ongetwijfeld gevloekt na de aankondiging van de OPEC+-landen om minder olie te gaan oppompen, waardoor ook de prijs van de benzineprijzen zal stijgen. Maar vanuit breder perspectief noemt BNR's macro-econoom Arnoud Boot de beslissing om de olieproductie met vijf procent te verlagen 'een zegen'. 'We staan voor de opdracht onze economie helemaal aan te passen', stelt Boot. Hogere prijzen kunnen ons een duw in de goede richting geven. Lees ook | Aangekondigde verlaging olieproductie door OPEC+ 'verrassend' Boot stelt bovendien vast dat 'zowel de beurzen als burgers redelijk neutraal reageren' op die aankondiging van de OPEC+. De verstoring valt volgens de econoom dan ook in het niets met wat we vlak na de Russische inval van Oekraïne hebben meegemaakt. 'Een ook daar zag je dat we redelijk goed zijn omgegaan met die energieonzekerheid.' Daarom trekt Boot de conclusie dat we precies nu, 'wanneer het mes niet langer op onze keel staat', verder afstand moeten nemen van olie en de OPEC. 'Want als je het vanop een afstand beschouwt is het natuurlijk raar dat wij afhankelijk zijn van een stelletje landen dat op eigen houtje en naar believen de marktprijzen kan beïnvloeden.' Onzekerheid is nooit goed 'We moeten deze rust gebruiken om ons aan te passen en niet wachten tot het moment dat het mes weer op onze keel staat', aldus Boot. Hij vergelijkt het met een rugblessure. 'Als ik pijn heb aan mijn rug, dan denk ik altijd: ik had beter eerder mijn rugoefeningen gedaan, op een moment dat ik geen pijn had'. 'Veel bedrijven waren ongetwijfeld blij dat olie de afgelopen tijd weer wat goedkoper is geworden', geeft Boot toe. 'Maar aan de andere kant is die ongelofelijke onzekerheid rond olie en andere grondstofprijzen nooit goed voor welk bedrijf dan ook.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

De inflatie is met 4,4 procent fors lager dan een maand geleden. Zonder meteen het feest te willen bederven, heeft macro-econoom Arnoud Boot wel wat opmerkingen bij dit goede cijfer. 'Inflatie is bijna altijd persistent omdat het in de haarvaten van de gehele economie gaat zitten.' 'Inflatie is verschrikkelijk. Sommige mensen worden er steenrijk door, anderen worden er zwaar door getroffen', verduidelijkt Boot. 'Grote bedrijven kunnen door de hoge inflatie de prijzen verhogen en maken gebruik van de situatie. Maar ook voor de burger geldt dat de een het makkelijk kan hebben en de ander tussen wal en het schip raakt. Kijk maar naar de invloed van de inflatie op de huren. Los nog van de energiekosten.' En daar, bij de energiekosten, zit het goede nieuws wat betreft Boot. Die prijzen zijn fors omlaag gegaan, en dat verklaart 'voor honderd procent het lage inflatiecijfer'. 'Maar de kerninflatie, zonder de heen en weer waggelende prijzen voor energie en voedsel, ligt nog steeds rond de acht procent. En dat is de echte doorwerking naar de economie.' Lees ook | CBS-econoom: 'mogelijk dat we later dit jaar negatieve inflatie krijgen' Als de energieprijzen verder blijven dalen, zoals de verwachting is, en de voedselprijzen gaan in de loop van de komende maanden ook omlaag, dan kan het zijn dat het inflatiecijfer binnenkort op nul uitkomt, zegt Boot. 'En zelfs misschien even negatief. Maar dat is uitgesloten voor de kerninflatie.' Als die prijzen voor voedsel en energie laag blijven, dan zal dat op een gegeven moment wel doorwerken naar de economie en daarmee ook de kerninflatie, denkt Boot. 'Maar historisch gezien weten we dat als de inflatie eenmaal uit de fles is, je het er moeilijk terug in krijgt'. Volgens Boot is inflatie per definitie hardnekkig. 'Die is bijna altijd persistent omdat het in de haarvaten van de gehele economie gaat zitten. In de lonen, bij diensten en goederen en in de supermarkten', legt de macro-econoom uit. 'Ik ken geen episode uit de geschiedenis, of het moet een toevallige samenloop van omstandigheden zijn geweest, waar inflatie op een makkelijke manier verdwenen is.' Lees | Inflatie in Nederland in maart flink afgenomen tot 4,4 procent Rente blijft stijgen Dat betekent dat de centrale banken, ondanks de nu dalende inflatie, de rente nog wel zullen blijven verhogen. Die staat nu op drie procent in Europa en dat gaat volgens Boot 'ongetwijfeld' in stapjes naar 3,5 procent'. 'Dat moet ook, want dat zijn relatief gezien nog geen hoge percentages.' De ECB, de Europese Centrale Bank, moet ook enige haast maken, denkt hij. 'Anders zit je in een situatie met een nagenoeg permanent hoge inflatie en dan moet de rente boven het inflatiepercentage uit gaan komen. Denk daar maar eens over na.' Hoe paradoxaal het ook lijkt, de economie draait 'als een tierelier', zegt Boot. 'Door de wijze waarop geld wordt uitgegeven door consumenten lijkt het alsof de bomen tot de hemel groeien. Ik heb dit op deze manier nog nooit eerder gezien.' Hierdoor zorgt de consument echter wel voor een onvoorstelbare druk op de economie en die druk creëert als het ware de inflatie. Lees ook | Spaanse inflatie naar laagste niveau in ruim een jaar Uitdagingen Wat Boot betreft zijn er verschillende uitdagingen, zowel bij de centrale banken als bij de overheid. Boot: 'de politiek wil niet dat de rente wordt verhoogt, aan de andere kant moeten ze ervoor zorgen dat de overheidsuitgaven binnen de perken blijven. Maar de overheid zou juist meer moeten gaan investeren', zegt hij. 'We hebben echter vaker gezien dat de overheid in moeilijke tijden juist gaat korten op makkelijke dingen zoals die overheidsinvesteringen', benadrukt Boot. 'In een economie waar we een permanent gebrek aan mensen hebben, moet er juist worden geïnvesteerd.' Banken Tegelijkertijd ziet Boot dat de Europese banken beter zijn gereguleerd dan in het verleden. 'Laten we niet doen dat de renteverhogingen erg zijn voor de banken, die ons spaargeld bij de centrale bank parkeren en daar drie procent rente over krijgen terwijl wij maar een half procent rente krijgen op ons eigen spaargeld. Daar zit een subsidie van het bankwezen op van 2,5 procent. Het bankwezen wordt gewoon ondersteund.'  See omnystudio.com/listener for privacy information.

Tijdens het bezoek van de Chinese president Xi Jinping aan de Russische president Vladimir Poetin is er ook gesproken over het toenemende gebruik van de Chinese yuan. Volgens macro-econoom Edin Mujagic hebben beide landen nieuwe afspraken gemaakt om samen minder afhankelijk te worden van de Amerikaanse dollar. En die afspraken zijn niet alleen gemaakt tussen China en Rusland, weet Mujagic. Ook elders in de wereld lijken landen minder afhankelijk te willen worden van de Amerikaanse dollar. 'Steeds meer landen doen mee aan het spel waarin de handel tussen landen in steeds grotere mate wordt afgerekend in de Chinese yuan', zegt hij. 'Waardoor de dollar een beetje op een zijspoor wordt gezet.' Een bewuste strategie, vindt Mujagic, en dat hangt volgens hem sterk samen met het feit dat het vertrouwen in de Verenigde Staten in het algemeen én in het beleid is afgenomen. Daarmee wil de macro-econoom echter niet zeggen dat het vertrouwen in het Chinese beleid en de Chinese manier van politiek voeren is toegenomen. 'Dat is een brug te ver', vervolgt hij. 'Maar het is wel voor het eerst sinds de dollar zo'n dominante rol speelt, dat de een behoorlijk deel van de wereld een alternatief ziet.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

In deze jaarlijkse week van het geld, vraagt macro-econoom Edin Mujagic aandacht voor geldgroei. 'De stelregel is: wanneer de geldhoeveelheid harder groeit dan de reële economie, dan is er te veel geld in omloop.' De afgelopen maand laat een geldgroei van 2,9 procent zien in de eurozone, het laagste percentage sinds de invoer van de euro in 1999. Dat lijkt goed nieuws, maar er zit een adder onder het gras. Geldgroei wordt gezien als de maatstaf voor de buitenwereld om te bepalen of een centrale bank een te ruim monetair beleid voert of juist niet. 'Als je de rente te laag houdt, komt er meer geld bij. En als je de rente heel hoog houdt, komt er minder geld bij', zegt Mujagic. Met het oog op de inflatie is weinig groei goed nieuws, 'want minder geld erbij betekent een grotere kans dat de inflatie mee zal vallen'. Maar voor financiële markten is dit echter minder goed nieuws, die drijven immers op liquiditeit. 'En als dit doorzet, dan kan dat leiden tot problemen', weet Mujagic. 'De geldhoeveelheid is echt cruciaal. Nu valt de groei mee, maar sinds 1999 is er alleen maar te veel geld bijgekomen.' Daar is weinig aandacht voor, denkt Mujagic. Binnen de ECB, de Europese Centrale Bank, wordt er helemaal niet over gesproken. Tot nu toe: 'het is opvallend dat centralebankbestuurders de laatste weken wel aandacht hiervoor hebben. Afgelopen jaren echter nooit, het leek zelfs alsof er een interne boete stond op het gebruik van het woord.' Het verbaast Mujagic echter dat de ECB weliswaar steeds roept dat de inflatie laag wordt gehouden met het rentebeleid, 'de geldcijfers laten wat anders zien'. 'Als je op die manier kijkt naar de periode sinds de invoer van de euro, dan is er in die ruim twintig jaar structureel te veel geld bijgekomen. En daar betaal je een prijs voor; uiteindelijk gaat het in de inflatie zitten of het gaat naar de huizenprijzen of het gaat naar de aandelen of obligatie. en dat leidt tot zeepbellen en financiële instabiliteit.' Tot 2003 had de ECB een officieel beleid wat betreft de geldgroei, die mocht niet boven de 4,5 procent uitkomen. 'Maar toeval of niet, sinds dat beleid is losgelaten, is de geldhoeveelheid vaak jaarlijks tussen de vijf en tien procent gegroeid.' Overige heeft de Amerikaanse centrale bank, de Fed, in 2006 dit beleid ook stopgezet. 'Het zou te kostbaar en niet meer relevant zijn. Bijna lachwekkend', zegt Mujagic.   See omnystudio.com/listener for privacy information.

De rust lijkt weer wedergekeerd in de bankenwereld, en dus is er alle ruimte voor verbetering in de financiële sector. Dat vindt hoogleraar Arnoud Boot tenminste, en hij irriteert zich er dus aan dat er vooral veel over gepraat wordt, en weinig daadwerkelijke actie wordt ondernomen. 'Op het moment dat er een probleem is, hebben we het erover', aldus Boot. 'En als het dan weer even verdoofd is, gaan beleidsmakers en politici weer over tot de orde van de dag, in plaats van dat ze in die rustige periodes juist hun best doen om die financiële sector beter te maken.' Boot benadrukt dat er afgelopen week over eenzelfde onderwerp in de Tweede Kamer werd gediscussieerd met minister Sigrid Kaag van Financiën. Eerder had Kaag enkele Kamerbrieven over het bankwezen verstuurd, waarin ook gesproken werd over de Volksbank en ABN Amro. Volgens Boot stak één belangrijk onderwerp met kop en schouders uit boven de discussie: moet de zogeheten bankenunie niet vervolmaakt worden? Goed onderweg De naam bankenunie klinkt als een soort walhalla, vindt Boot. 'En daar zitten twee goede dingen aan, die er ook al zijn', vervolgt hij. Te weten: het betere bankentoezicht vanuit Frankfurt en de resolutieautoriteit in Brussel die bij financiële problemen van een bank de oplossing kan bieden. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Dat de Federal Reserve de rentes heeft verhoogd vindt macro-econoom Edin Mujagic allesbehalve een verrassing. Temeer door wat Fed-baas Jerome Powell in zijn toespraak zei: 'Als je de hoge inflatie niet aanpakt, heb je een heel groot probleem gedurende een lange tijd in de jaren die voor je liggen', en Mujagic is het daarmee eens.  Hoewel hij het goed nieuws noemt dat de Fed de rente gisteren verhoogd heeft, is Mujagic zich er terdege van bewust dat het een worsteling is geweest. 'Enkele weken geleden was het nog zo duidelijk als het maar kon', zegt Mujagic. 'Er zou een half procentpunt bij komen en waren voorzichtige geluiden te herkennen dat het misschien niet beter 75 basispunten kon worden.' In plaats daarvan voerde de Fed de absolute minimumverhoging door: 25 basispunten. Daarnaast gaf Fed-voorzitter Powell toe dat er heel lang gediscussieerd is of er überhaupt een verhoging moest worden doorgevoerd. 'Het scheelde dus niet veel', duidt Mujagic. 'De worsteling is enorm, en dat komt allemaal door de problemen die zich de afgelopen twee weken bij verschillende Amerikaanse banken afgespeeld hebben.' Gezond en weerbaar Desondanks houdt de Fed volgens Mujagic vol dat de Amerikaanse banken gezond en weerbaar zijn, 'maar wat de invloed van het omvallen van deze banken zal zijn, is niet aan te geven.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

Op een conferentie voor ECB-watchers in Frankfurt zei de president Christine Lagarde dat iedereen zeker kan zijn van dat de Europese Centrale Bank de inflatie terug gaat brengen naar 2 procent. 'Dat vond ik een stoere uitspraak, maar toen zij moest uitleggen hoe de Europese Bank dat gaat regelen, ging het bergafwaarts', zegt macro-econoom Edin Mujagic. 'De al doorgevoerde renteverhogingen, van 0 procent naar 3 procent, beginnen enig effect te hebben', dat zei de President van de Centrale Bank Lagarde in haar toespraak. Volgens Mujagic is veel fantasie nodig om dat als juiste informatie te zien. 'Elke student economie weet dat zolang je rente in reële termen negatief is — pak de rente en trek daar de inflatie vanaf — dan ben je nog steeds geen strijd aan het voeren tegen inflatie.' Dat is momenteel het geval. Hij gaat er dan ook vanuit dat Lagarde doelt op het feit dat de inflatie in de eurozone in de afgelopen maanden is gedaald. 'Maar dat heeft heel weinig te maken met daadkrachtige actie van de ECB.' See omnystudio.com/listener for privacy information.

De Amerikaanse centrale bank komt woensdag met een rentebesluit en de ontmoeting die daar aan vooraf gaat is één van de moeilijkste ooit, zegt macro-econoom Edin Mujagic. 'Het is kiezen tussen inflatie bestrijden of de banken helpen.' Welke beslissing de Fed morgen ook neemt, er zijn grote nadelen aan verbonden. 'Dat maakt het aanstaande rentebesluit zo moeilijk', zegt Edin Mujagic, macro-econoom en BNR-economiecommentator. 'Aan de ene kant zou de centrale bank de rente moeten blijven verhogen, want de inflatie blijft te hoog', aldus de macro-econoom. 'Maar aan de andere kant zijn er de bankenproblemen die we de voorbije weken in de VS hebben gezien. Met oog daarop zou je even willen pauzeren met de renteverhogingen en zien hoe dit afloopt.' Veel wijst erop dat dit niet de problemen uit 2008 zijn, nuanceert Mujagic, 'maar aan de andere kant weet je nooit waar dit tot kan leiden. Daarom zou je toch liefst een pas op de plaats nemen.' Kortom, de Amerikaanse centrale bank staat voor een duivelse keuze. De enige manier om hier goed mee om te gaan, is volgens Mujagic door er 'een steengoed verhaal' bij te vertellen. Gevolg van nulrente 'Als je de rente verhoogt moet je goed motiveren waarom, zodat er geen paniek ontstaat op de markten. En als Fed moet je ook laten weten dat er andere manieren bestaan om de bankenproblemen aan te pakken.' De econoom denkt wel dat 'als er één bankier rondloopt die dit goed kan vertellen het wel Fed-baas Jerome Powell is.' 'Deze situaties zijn het gevolg van tien tot vijftien jaar de rente op nul te houden', besluit Mujagic. 'Daarmee creëer je veel problemen die in eerste instantie gecamoufleerd worden door het feit dat geld lenen gratis is. Maar vroeg of laat word je gedwongen om daar afscheid van te nemen. En dan worden al deze problemen plots zichtbaar.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

De onzekerheid rondom Credit Suisse moest dit weekend worden opgelost, en derhalve is het ook gebeurd, zo concludeert hoogleraar Arnoud Boot. Was dat niet gebeurd, had de Zwitserse overheid de bank moeten overnemen. 'En er is geen enkele overheid die zo'n grote bank kan runnen', aldus Boot. 'En zeker niet plots in het weekend.' In plaats daarvan was het UBS dat Credit Suisse overnam, wat betekent dat Zwitserland nu een nog grotere bank heeft. Boot gaat zelfs zover om te zeggen dat Zwitserland in handen is van UBS. 'Zij hebben nu zoveel macht, en dat is best wel een teleurstellende situatie. Het toont namelijk aan dat het financieel systeem wankel is.' Volgens Boot was één van de conclusies van de vorige financiële crisis dat banken meer eigen vermogen dienen te hebben. Is dat het geval, dan kan men zich veiliger voelen. 'Banken voelden daar niet heel veel voor echter', zo betoogt Boot. 'Maar ze moesten wel. Het kon namelijk niet minder zijn dan nul.' Hij stelt dat banken daarna hebben geprobeerd om het verkrijgen van eigen vermogen te vermijden. 'Ze hielden vol dat ze complexe instellingen waren, en dus kwamen ze met complexe oplossingen.'  See omnystudio.com/listener for privacy information.