Macro met Boot en Mujagić | BNR

Goed nieuws voor de portemonnees van veel huishoudens, want in steeds meer landen stijgen de lonen harder dan de inflatie. Die constatering doet macro-econoom Edin Mujagic. 'Als je kijkt naar de Verenigde Staten, Engeland en veel Europese landen, dan zie je dat de loonstijging hoger is dan de stijging van de prijzen.' Daarmee wordt de inflatie beter gecompenseerd dan eerder het geval is, merkt de econoom op. 'De koopkracht verbetert. Daarbij is de kans groot dat we die gevreesde recessie niet ingaan.' Toch is er ook een keerzijde van de salarisverhogingen die veel mensen nu meemaken. 'Als de lonen harder stijgen dan de prijzen, dan betekent het dat werknemers hun kosten niet kunnen doorberekenen. Daarbij houden we dan opwaartse druk op de inflatie, die we met z'n allen juist willen bestrijden', aldus Mujagic.  See omnystudio.com/listener for privacy information.

Dat investeringsfonds Exor een groot belang heeft genomen in Philips, is een goede zaak, zegt hoogleraar Arnoud Boot. Hij stelt namelijk dat stabiele aandeelhouders binnen grote bedrijven 'belangrijk zijn voor de economie als geheel'. Voor Philips is het namelijk goed nieuws als een grootminderheidsaandeelhouder bereid is om vanuit eigen strategie een belang van 15 procent neemt. 'Terwijl je weet dat het fonds niet beoogt om het bedrijf op te kopen', duidt Boot. 'Het is puur een strategisch belang dat ze nemen.' Exor heeft namelijk gezegd een belang van maximaal 20 procent in Philips te willen, waar het dan ook bij zal blijven, zegt Boot. 'Zo is het in de samenwerkingsovereenkomst afgesproken', vervolgt hij. 'Hoewel je daar theoretisch gezien op een gegeven moment van kunt afwijken, staat het fonds niet bekend om dergelijke agressiviteit. Het is dus een beetje als Warren Buffett: een motie van vertrouwen, geen motie van wantrouwen.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

Dat De Nederlandsche Bank boetes heeft uitgedeeld aan allerhande (grote) banken in Nederland wegens gebrekkige integriteitsrisico-analyses, is alleen maar goed. Dat stelt hoogleraar Arnoud Boot. 'Het is belangrijk dat banken - die een belangrijke rol vervullen in het geldverkeer - goed opletten.' Volgens Boot dienen banken dan ook een soort veiligheidsgarantie te bieden waardoor witwasserij voorkomen wordt. Maar hij benadrukt dat er nuances in die aanpak aan te brengen zijn. 'Zeker gezien de hoge winsten van banken en het nieuws van de afgelopen dagen dat depositohouders hun spaargelden niet genoeg gecompenseerd zien', duidt Boot. 'Daar ben ik geweldig kritisch op. Dat banken dat niet doen. Die keerzijde moet ook worden getoond.' Boot noemt het raar dat banken individueel 'onvoorstelbaar hard aangepakt' worden. Een van die banken, de Volksbank, zou volgens Boot nu vrezen voor een strafrechtelijke zaak. 'Ze hebben dus niet alleen een boete van DNB gekregen, maar lopen nu een strafrechtelijk risico', vervolgt hij. Bij andere banken gebeurde immers hetzelfde. 'Dat bestuurders worden aangeklaagd wegens strafrechtelijk foutief handelen, wat in de media al snel gezien wordt als dat bestuurders witwassen.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

Een progressieve winstbelasting is het ideale middel tegen de grote winsten van banken door hoge rentes. Dat zegt macro-econoom Arnoud Boot. Zo'n progressieve belasting houdt in: hogere winsten naar rato meer belasten dan lagere winsten. Ten eerste kunnen progressieve belastingen een tegenwicht bieden tegen consolidaties in het bankwezen, legt Boot uit. 'Twee kleine banken worden immers minder zwaar belast dan één grote met een hoger absoluut winstniveau – en dus een hoger belastingtarief.' Met een progressieve winstbelasting worden bovendien hoge winsten als gevolg van grote risico's zwaarder belast. Daardoor ben je als bank minder geneigd om veel risico te nemen, verwacht Boot. Rest de vraag: kunnen de spaarrentes niet gewoon omhoog? Boot is resoluut: 'Dat is zelfs absolute noodzaak. En als dat niet kan, zijn banken kennelijk niet in staat om hun beroep uit te oefenen. Dan zijn ze gewoon incapabel.'  Dat regeringen en particulieren moeite hebben met banken die slapend rijk worden door hele lage rentes te betalen op spaargelden is zeer begrijpelijk, vindt Boot. Banken verdienen immers gigantisch veel geld met spaargelden waar ze amper depositorente op geven, terwijl die spaargelden in feite door de belastingbetaler worden gegarandeerd. Je mag ervan uitgaan dat banken in staat zijn om de lage rentes van de afgelopen jaren in te dekken, vindt Boot. 'Je mag hopen dat de banken ondanks de enorme overheidssteun en hun speciale positie over voldoende commercieel en professioneel inzicht beschikken om dat goed te managen. Daar zit dus geen rechtvaardiging in voor het betalen van hele lage vergoedingen op spaargelden of deposito's.' See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het gaat slecht met de Chinese economie. De verwachting was dat de economie zou opkrabbelen na de strenge lockdowns, maar in plaats daarvan kampt het land nu met deflatie. Volgens BNR's huiseconoom Han de Jong is het 'net alsof de motor van de Chinese economie maar niet aan wil'. 'Het ziet er niet best uit', zegt De Jong. Vorig jaar had China het heel moeilijk omdat het land voortdurend in strikte lockdown was. Toen de regering in december besloot af te stappen van de strenge coronamaatregelen en de samenleving te heropenen, was de verwachting dat de economie sterk zou groeien. Dit zou eveneens een impuls geven aan de rest van de wereld. 'Maar het loopt nu heel anders.' Verminderen van afhankelijkheid Volgens De Jong speelt mee dat landen het productieproces van verschillende producten verplaatsen van China naar landen als Vietnam. Laatstgenoemde land is in veel gevallen inmiddels goedkoper als vestigingsplaats en productieplaats dan China. Daarnaast zit er ook een geopolitiek aspect aan het probleem. Zo vragen bedrijven zich af of het verstandig is om sterk in te zetten op activiteiten in China. De angst bestaat namelijk dat wanneer er in de toekomst geopolitieke spanningen met China ontstaan, die gepaard gaan met maatregelen door westerse overheden, waardoor activiteiten in China wellicht moeten worden beperkt.See omnystudio.com/listener for privacy information.

De inflatieverwachting en het rentebeleid van de ECB zijn positief. Maar de conclusie van ÉCB-baas Christine Lagarde dat er nu niets meer hoeft te gebeuren is voorbarig, zegt Sweder van Wijnbergen, hoogleraar economie verbonden aan de Universiteit van Amsterdam. 'Mevrouw Lagarde is iets voorzichtiger geworden, maar dat is niet terecht.' Van Wijnbergen erkent dat de inflatie zich de goede kant lijkt op te bewegen, met name als gevolg van dalende energieprijzen. 'Maar wanneer je energie uit de cijfers filtert, zie je dat de inflatie helemaal niet daalt.' De grafieken waar de ECB-baas zich op baseert, zijn wat dat betreft kraakhelder, denkt Van Wijnbergen. De lichtblauwe lijn staat voor de kerninflatie en die is helemaal vlak, 'daar is geen dip in te zien'. De donkerblauwe lijn geeft de voorspelling van de inflatie weer, en die gaat steil omlaag naar 2 procent. 'Dat ziet er dus niet goed uit en als Lagarde zich hierop baseert, dan is dat wishful thinking.' Normaal gesproken heeft langdurige inflatie te maken met het rentebeleid van een centrale bank. De huidige inflatie is echter veroorzaakt door schokken zoals de Russische inval in Oekraïne en de gevolgen van de coronapandemie. 'Dat heeft helemaal niets te maken met inflatie, daar heeft de ECB niets mee te maken.' Het accommoderende beleid van de ECB houdt deze inflatie wel in stand, meent Van Wijnbergen. 'De rente is weliswaar verhoogd, maar ligt nog steeds twee basispunten onder de kerninflatie. Terwijl de rente in de Verenigde Staten gelijk ligt aan die echte inflatie.' In die zin maakt de ECB dan ook een 'echte denkfout', geeft Van Wijnbergen aan. 'Ze hebben het idee dat inflatie iets is wat een soort God doet. Dat gebeurt gewoon, net zoals het weer. Daar kun je niets aan doen. Ze vergeten dat zijzelf echter een bijdrage hieraan leveren.' Het wishful thinking-model wordt versterkt door de verhoudingen binnen de centrale bank. De Nederlander Klaas Knot wordt gezien als een havik binnen de ECB, maar heeft aangegeven dat een nieuwe renteverhoging in het najaar niet zeker is. Van Wijnbergen betwijfelt of dit zijn echte mening is. 'Ik denk dat hij zich voorzichtig opstelt om niet helemaal geïsoleerd te raken.' De inflatieverwachting en het rentebeleid van de ECB zijn positief, en dat is een onterechte conclusie. Dat zegt Sweder van Wijnbergen, hoogleraar economie verbonden aan de Universiteit van Amsterdam. 'Mevrouw Lagarde is iets voorzichtiger geworden, maar dat is niet terecht.' De Nederlandse inflatie is volgens het CBS uitgekomen op 4,6 procent. Voor het eerst onder de 5 procent, maar de kerninflatie ligt boven het Europese gemiddelde. Van Wijnbergen verwijt hier het beleid van demissionair minister van Financiën, Sigrid Kaag. 'Dat is kabinetsbeleid, maar zij heeft ervoor gekozen voor een heel expansief beleid.' Het structurele tekort van Nederland ligt nu rond de 3 procent. Ten tijde van een recessie is dat acceptabel, maar in tijden van economische groei is dat olie op het vuur gooien, waarschuwt Van Wijnbergen. 'Dat is fout, dat is slecht beleid, maar helaas gaat ze ermee door.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het kabinet start een onderzoek naar het prijsopdrijvende effect van zogenaamde 'territoriale leveringsrestricties' voor winkels zoals supermarkten, drogisterijen en elektronicaketens. Deze beperkingen, opgelegd door fabrikanten en leveranciers, zorgen ervoor dat de prijs van identieke producten per land verschilt, terwijl ze in dezelfde fabriek zijn gemaakt. Volgens macro-econoom Arnoud Boot spelen hier verschillende problemen. Demissionair minister Micky Adriaansens van Economische Zaken reageert in een brief aan de Tweede Kamer op een verzoek van de Nationale Winkelraad van MKB-Nederland, het Centraal Bureau voor Levensmiddelenhandel (CBL) en de Raad Nederlandse Detailhandel (RND). Consultant Ecorys zal de gevolgen van deze inkoopbeperkingen voor Nederland onderzoeken. De studie moet voor het einde van het jaar zijn afgerond. Boot gebruikt de prijs van Coca-Cola als een veelvoorkomend voorbeeld. 'Coca-Cola is in Duitsland veel goedkoper dan in Nederland', zegt Boot. 'De vraag is of dit komt door specifieke omstandigheden waardoor het logisch zou zijn dat het in Nederland duurder is, of dat het komt door gedwongen acties van leveranciers die het goedkoper verkopen van Coca-Cola in Nederland bemoeilijken.' Bovendien is het van belang of deze acties legaal zijn, of dat er misbruik van wordt gemaakt, benadrukt hij. Ook kan het ingewikkeld zijn om Duitse cola in Nederland te importeren vanwege de vereiste Nederlandse etikettering. Hoewel een consument over het algemeen snel een lagere prijs zal accepteren, zelfs als de ingrediënten in het Duits op het blikje staan vermeld, zal de bestaande wet- en regelgeving dit belemmeren. De Europese Unie heeft echter een interne markt, waarin het vrije verkeer van personen en goederen is opgenomen. Hier ziet Boot een oplossing: 'De producten zouden in verschillende talen moeten aangeven wat erin zit. Dit zou op een eenvoudige manier kunnen worden opgelost.'Boot benadrukt dat ondanks de hogere prijs van Coca-Cola in Nederland vergeleken met Duitsland, Nederland geen 'duurte-eiland' binnen de Europese Unie is. Integendeel, wat betreft voedsel en kleding liggen de prijzen in Nederland onder het Europese gemiddelde. 'Dit terwijl veel landen armer zijn dan wij, wat zou suggereren dat de prijzen daar lager zouden zijn.'Hier speelt echter een ander probleem binnen de Europese Unie, volgens Boot. 'Een aanbieding moet voor iedereen toegankelijk zijn, ongeacht waar in de Europese Unie die plaatsvindt.' Distributeurs zouden hiervan moeten kunnen profiteren, denkt de macro-econoom. 'Het is niet handig als consumenten hun cola in Oost-Europa moeten gaan halen.' Online supermarkt Picnic heeft echter bewust wel stappen ondernomen om deze prijsverschillen aan te tonen. 'Door het etiket op het product aan te passen, kan het bedrijf gebruikmaken van de prijsverschillen en voorkomen dat deze onterecht blijven bestaan.'Boot verwacht dat de Europese interne markt op de lange termijn zal zegevieren. 'Gedwongen afspraken zijn illegaal', benadrukt hij. Het aanpakken van dit probleem zorgt voor meer transparantie. 'En dat is eigenlijk wat je wilt in een interne markt.'  See omnystudio.com/listener for privacy information.

De Algemene Rekenkamer waarschuwt vrijdag in de Volkskrant voor onuitvoerbare verkiezingsprogramma's. Waarnemend president Ewout Irrgang zegt: 'Houd het simpel.' 'Hij heeft zeker een punt, en ik denk ook dat het een heel goed moment is voor de Rekenkamer om zich uit te spreken', stelt hoogleraar economie Arnoud Boot. Aanstaande november zijn er - vanwege de val van het kabinet vorige maand - Tweede Kamerverkiezingen. Een politieke partij scoort met nieuw beleid, merkt Boot op, want iets moet anders en iets moet aangepakt worden. Maar 'nieuw beleid kan opzichzelfstaand complex zijn. En nieuw beleid komt bovenop bestaand beleid, wat ook een grote complexiteit met zich meebrengt', zegt hij. Het uitvoeren van nieuw beleid vergt heel veel geduld en heel veel aandacht, aldus de hoogleraar economie. 'Maar daar valt politiek moeilijk mee te scoren.'  See omnystudio.com/listener for privacy information.

Onderzoek van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) laat zien hoe het ervoor staat met de brede welvaart in Nederland. De cijfers geven een veel completer beeld van hoe Nederland er eigenlijk voor staat, zegt hoogleraar economie Arnoud Boot. Enige probleem: hoe bepaal je de waarde van 'zachte' factoren als kwaliteit van leven, gezondheid en woonomgeving, en hoe tel je ze op?   See omnystudio.com/listener for privacy information.

In Duitsland zijn er de afgelopen maand ruim 62.000 werklozen bijgekomen, maar reden tot paniek is het niet volgens BNR's huiseconoom Han de Jong. Hoewel hij het moeilijk noemt om die cijfers goed in perspectief te plaatsen, wijzen diverse indicatoren erop dat de Duitse arbeidsmarkt langzaam begint te verzwakken. Hij benadrukt dat het aantal werklozen in Duitsland altijd stijgt in juli. 'Als je dan voor het seizoen corrigeert, is er misschien zelfs sprake van een daling van het aantal werklozen', duidt hij. Volgens De Jong moet er ook rekening gehouden worden met het enorme aantal Oekraïense immigranten, dat het beeld ook vertekent. 'Vorig jaar ving Duitsland bijna een miljoen Oekraïners op, en een deel daarvan heeft zich op de arbeidsmarkt gemeld.' Maar toch zijn er allerhande tekenen dat de Duitse economie een verzwakking heeft ingezet. Daar komt nog bij dat Duitsland - net als Nederland - te kampen heeft met een krappe arbeidsmarkt. 'Al is dat een breed internationaal verschijnsel', vervolgt De Jong. 'De Duitse economie groeit al een aantal kwartalen niet of nauwelijks, en kromp zelfs twee kwartalen. Er is dus eigenlijk geen groei meer, waardoor je dus ontspanning op de arbeidsmarkt kunt verwachten.'See omnystudio.com/listener for privacy information.