Macro met Boot en Mujagić | BNR

In juli was er geen sprake van toenemende geldgroei, zo blijkt uit cijfers van de Europese Centrale Bank. Sterker nog - de geldhoeveelheid in de eurozone is voor het eerst sinds 2010 gekrompen, en dat is een belangrijk gegeven vindt macro-econoom Edin Mujagic. 'De toename van geldgroei is uiteindelijk de brandstof die aanhoudende inflatie mogelijk maakt.' Inflatie die zeker al twee jaar lang als een wilde om zich heen slaat, en die ervoor zorgt dat al het monetaire beleid in die periode erop gericht is om de inflatie te verslaan, aldus Mujagic. 'Als je dan nu het bericht krijgt dat de geldgroei afneemt, dan is dat zeker goed nieuws', duidt hij. 'Zeker met het oog op het winnen van de oorlog tegen inflatie.' De volgende ECB-vergadering op 14 september is dan ook een cruciale datum voor de centrale bank, omdat de cijfers meegenomen zullen worden in een volgend rentebesluit. De mogelijkheid bestaat zelfs dat de ECB - dankzij de bevindingen - afziet van een verdere renteverhoging. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Centrale banken zitten met de handen in het haar door de dominante rol van de overspannen arbeidsmarkt. Dat vindt hoogleraar Arnoud Boot. Hoewel dat met name geldt voor de Verenigde Staten, zoals uit toespraken tijdens het Federal Reserve-symposium in het Amerikaanse Jackson Hole bleek, speelt het ook een rol in Nederland. Boot constateert dan ook dat er 'schijnbaar geen enkel monetair beleid' opgewassen is tegen die overspannenheid. 'Als dat zo is, blijft de prijsdruk aanwezig en zal het heel moeilijk zijn - zelfs in de Verenigde Staten waar men qua inflatie op ons voor ligt - om de uiteindelijke inflatie terug te krijgen naar 2 procent.' Een onverwoestbare economie, zo lijkt. Boot benadrukt echter dat er in de Verenigde Staten met 5,5 procent een hogere rente is dan in Europa, waar de rente 3,75 procent is. 'Er is sprake van een positieve reële rente in de Verenigde Staten, in verband met de kerninflatie van 4 procent en de naar beneden bijgestelde inflatieverwachting.' Groot optimisme Boot spreekt dan ook van een 'moderne welvaartsziekte', kijkend naar de stug overeind blijvende Amerikaanse economie. Het optimisme in de Verenigde Staten - wat politiek gezien niet lijkt te bestaan, afgaand op de verkiezingen - en in de economie aldaar, is volgens hem 'geweldig groot'. 'En wat is er nodig om die economie af te remmen? Men weet het gewoonweg niet.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

Waar in België de overheid miljarden weet op te halen met het aanbieden van een eigen spaarrekening, onder de 'staatsbon', daar zou Nederland datzelfde moeten doen. Daar pleit econoom Edin Mujagić voor. 'Ongeveer de helft van alle Nederlandse staatsschuld is in handen van mensen die buiten Nederland wonen.' In België is sinds donderdag de 'staatsbon' geopend. Daarop kunnen mensen vanuit de hele Europese Unie hun spaargeld voor een looptijd van een jaar parkeren. In ruil daarvoor biedt de overheid een nettorendement van 2,81 procent aan. Doel van de staatsbon is met name om banken wakker te schudden om hun rentes te verhogen. Binnen één dag heeft de overheid daarmee al bijna twee miljard euro opgehaald, terwijl de inschrijving nog een week duurt. Ook voor Nederland zou deze optie financieel aantrekkelijk kunnen zijn, denkt Mujagić. Hij verwijst onder andere naar de Nederlandse grootbanken die 'slechts' een spaarrente van 1,25 tot 1,50 procent aanbieden. 'Maar dan hebben we het alleen nog maar over het voordeel voor de kleine spaarder die een hoger rendement kan krijgen.' Hij wijst ook naar de financiële voordelen voor de staat Nederland. 'Wij betalen over de staatsschuld ook rente, daar hebben we afgelopen jaar 5 miljard euro over betaald. Terwijl we toen in een jaar zaten met een historisch lage rente. De schattingen zijn dat de rentelasten van de Nederlandse staat de komende jaren boven de 10 miljard euro kunnen oplopen', voorziet Mujagić.  See omnystudio.com/listener for privacy information.

Alle ogen in de financiële wereld zijn gericht op het Amerikaanse Jackson Hole, waar vandaag en morgen dé jaarlijkse bijeenkomst voor centrale bankiers plaatsvindt. Volgens econoom Edin Mujagic zijn het twee vragen die de gemoederen vooral bezighouden: 'hoe lang gaan de centrale banken de rente op huidige niveaus houden en wanneer kunnen we de eerste verlagingen gaan zien? De conferentie in Jackson Hole heeft in zijn 45-jarig bestaan lang niet altijd spektakel opgeleverd, maar sinds 2008 is die verwachting volgens Mujagic wel ontstaan, 'omdat er regelmatig hele belangrijke aankondigingen zijn gedaan'. 'Het was daar dat de Fed zei dat ze op grote schaal obligaties gingen kopen, het was daar dat de Europese Centrale Bank dat zei.' Afgelopen editie bracht Fed-baas Jerome Powell het nieuws dat de Amerikaanse centrale bank de rente behoorlijk ging verhogen. 'Dat is gebeurd, dus de verwachtingen zijn hoog', aldus Mujagic. Dat is de reden waarom iedereen op de financiële markten zijn adem inhoudt en kijkt wat ze daar morgen gaan zeggen.'  See omnystudio.com/listener for privacy information.

De kans is groot dat de inflatie aan het eind van dit jaar weer zal stijgen. Daarvoor ziet macro-econoom Edin Mujagic verschillende negatieve economische omstandigheden samenkomen. Hij wijst daarbij onder meer naar het dalende consumentenvertrouwen en minder aanbod van olie uit OPEC-landen. 'De inflatie kan zomaar opwekkend gaan werken', waarschuwt de econoom. De inflatie is vergeleken met vorig jaar fors gedaald, maar daarbij kreeg de economie 'hulp vanuit wiskunde', legt Mujagic uit. 'In de eerste helft van dit jaar viel de inflatie gunstig uit, want vorig jaar zijn die energieprijzen skyhigh gegaan. Dat drukte de inflatie nu omlaag. Maar als je kijkt naar de olieprijs, die loopt weer op. Die bevindt zich nu op een niveau dat vergelijkbaar is met het niveau van de tweede helft van vorig jaar.'  See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het feit dat de Verenigde Staten de dollar als economisch wapen in kan zetten, baart de BRICS-landen tot grote zorgen. Derhalve kijken die landen naar mogelijkheden om de dollar als dominante munt te vervangen, zegt macro-econoom Edin Mujagic. 'Ze hebben een hekel aan de rol die de dollar inneemt, en willen niet meer afhankelijk zijn van het land daarachter: de Verenigde Staten.' Temeer omdat de schulden van BRICS-landen - bestaande uit Brazilië, Rusland, India, China en Zuid-Afrika - voornamelijk in dollars worden gerekend. Als zij afhankelijk blijven van die (sterker wordende) dollar, groeit de schuld ook. 'Ze zijn dus weer bij elkaar om onder andere te praten over die afhankelijkheid, en hoe ze die kunnen afbouwen', duidt Mujagic. 'En dan wordt er al snel gedacht aan het naar voren schuiven van een BRICS-munt om de rol van de dollar over te nemen.' Mujagic begrijpt dat sentiment, maar benadrukt dat een munt niet zomaar tot wereldmunt kan worden gebombardeerd. 'Daarvoor moet je aan bepaalde voorwaarden voldoen', vervolgt hij. 'Om te beginnen moet het een munt zijn van een sterke economie. En China is dat niet, en hetzelfde geldt voor Rusland en Brazilië. Eigenlijk is India de sterkste van de vijf, maar het is geen land dat de wereldmunt kan hebben.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

De Chinese centrale bank verlaagde de afgelopen weken allerhande soorten rentes, en vanochtend was het de beurt aan de eenjaarsrente. Maar de vijfjaarsrente is ongewijzigd gebleven, en dat leidde tot teleurstelling op de markt, aldus macro-econoom Edin Mujagic. 'De markt had namelijk verwacht dat beide omlaag zouden gaan.' Niet alleen verwachtte de markt een daling van beide rentes, ook de grootte van de daling leidt tot teleurstelling, weet Mujagic. Maar het feit dat het percentage lager uitvalt dan gehoopt, zegt een hoop, vindt hij. 'Ook de Chinese centrale bank heeft in de smiezen dat het niet lekker loopt met de economie in China', duidt Mujagic. 'En dan kies je er sneller voor om de rente minder stevig te verlagen.' En dat kan twee betekenissen hebben volgens Mujagic. Dat kan inhouden dat de centrale bank eigenlijk tussen twee vuren zit, omdat ze de economie willen helpen door de rente te verlagen, waardoor de groei mogelijk aantrekt. 'Dat doen ze door meer schulden op te bouwen, en daar zitten ze niet op te wachten', legt hij uit. 'En die schuldenlast mag er zijn, zeker als je naar de Chinese staatsschuld kijkt. Die wordt namelijk geschat op zo'n 80 tot 85 procent van de economie.' KritiekEn daarmee zit China al in een kritieke fase, benadrukt Mujagic. Uit verschillende berekeningen is namelijk gebleken dat een staatsschuld tussen de 75 en 100 procent van de economie de economische groei afremt. 'Het opbouwen van die schuld was een van de redenen van de Chinese economische groei van de afgelopen 30 jaar', duidt hij. 'Maar dat valt nu weg. De centrale bank zit er dus niet op te wachten om dat weer aan te jagen.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

Econoom Edin Mujagic las de conceptraming van het Centraal Planbureau (CPB) en zag weinig redenen voor optimisme. 'Vooral het stuk waarin staat dat de middenklasse erop achteruit gaat, vond ik angstaanjagend,' zegt hij. 'Want die fungeert als lijm om de samenleving bij elkaar te houden.' Het CPB, dat eerder ook aangaf dat de armoede gaat toenemen, verwacht dat de economie in 2023 met 'slechts' 0,7 procent groeit, en in 2024 met 1,4 procent. 'Ik word er somber van,' reageert Mujagic. 'En ik vraag me af wie dat niet is. Die verdubbeling van de groei volgend jaar is ook niets om te vieren. Bovendien was, is en blijft de inflatie hoog.' De econoom verwijst naar het nieuws van gisteren, dat Nederland in een recessie is beland. 'We zeiden toen dat het niet zo aanvoelt. Maar nu stelt toch ook het CPB dat de economie kwakkelt.' Mujagic verwacht ondanks de huidige arbeidskrapte daarom toch ook een hogere werkloosheid. 'Mensen gaan banen verliezen en er zal onzekerheid ontstaan', voorspelt hij.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Gisteren maakte het Centraal Planbureau de ramingen voor de rest van 2023 en van 2024 bekend, en die noopten een hoop sombere reacties bij een hoop economen. Maar niet bij hoogleraar Arnoud Boot. 'Ik heb het juist in een positieve noot gelezen', zegt hij. En dat heeft alles te maken met zijn verwachtingsmanagement. De afgelopen twee jaar werd er namelijk dusdanig veel geld in de economie gepompt - zowel door de overheden als door de consumenten - dat er sprake was van een buitengewoon grote groei. 'En dat past niet bij de omvang van de economie, en dat verklaart gedeeltelijk ook de inflatie', duidt Boot. 'Men wist dan ook dat er een stapje terug moest worden gedaan om weer wat lucht te creëren. Dat wordt dan lichte recessie en stagnatie genoemd.' Terwijl daar eigenlijk helemaal geen sprake van is, betoogt hij. Integendeel. 'We hebben de economie in het afgelopen jaar over de kling gejaagd', vervolgt hij. 'De doorgemaakte economische groei was onhoudbaar en paste niet bij de volledige bezetting van de economie.' Personeelstekort Iets dat hij in de meest letterlijke zin van het woord bedoelt, 'want er is geen arbeidskracht te vinden. En dan wordt het jaar erop gezegd dat het niet nog eens zo moet lopen, en dat is dan een recessie.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

Formeel zit Nederland in een recessie. Maar, 'als mensen dit niet zouden weten, dan zouden ze het ook niet doorhebben', denkt macro-econoom Edin Mujagic. ‘Normaal gesproken voelen mensen een recessie, omdat dat gepaard gaat met bedrijven die sluiten en mensen die worden ontslagen. Dat zijn zaken die nu niet spelen.’ De Nederlandse economie is in het tweede kwartaal met 0,3 procent gekrompen ten opzichte van de voorgaande drie maanden. In formele zin is Nederland daarmee inderdaad in een recessie terechtgekomen. 'Maar we hebben op dit moment voor elke 100 werklozen 122 vacatures', geeft Mujagic aan. ‘De werkloosheid is laag en de loonstijging is hoger dan de inflatie.’ Het weinige vertrouwen in de economie wordt dan ook veroorzaakt door de inflatie. Daardoor houden mensen de hand op de knip. Dat gebrek aan vertrouwen is cruciaal, denkt Mujagic. 'Dat mensen nu wel kunnen uitgeven maar het niet willen, geeft aan hoe somber men is.’ Mensen zijn wellicht bang dat situaties met oplopende werkloosheid en faillissementen alsnog kunnen komen, denkt hij. Maar zolang de kleine minnetjes elkaar blijven opvolgen en de werkloosheid laag blijft, maakt Mujagic zich geen zorgen. Dat hangt ook samen met de andere kurk waar de Nederlandse economie op drijft: de internationale handel. 'Wij hebben in het tweede kwartaal minder spullen verkocht aan het buitenland, maar wel meer spullen gekocht', zegt Mujagic. ‘Als je Nederland als een soort bedrijf ziet, dan heeft Nederland BV minder winst gemaakt en ook geen dividend uitgekeerd.’ Een van de internationale handelspartners is China. Daar spelen substantiëlere problemen. De consumentenprijzen zijn de afgelopen maand gedaald. ‘Dat is nog geen deflatie,' benadrukt Mujagic. Dat komt vooral omdat varkensvlees goedkoper is geworden.’ Toch wordt angstvallig gekeken naar de Chinese overheid en ook naar de centrale bank. Die zullen iets moeten gaan doen, geeft Mujagic aan. ‘Dit heeft steeds minder weg van een tijdelijke dip en steeds meer van iets dat structureel kan gaan zijn.’ Een renteverlaging zet in het geval van China weinig zoden aan de dijk, denkt hij. ‘Net als in Nederland is het vertrouwen onder Chinese consumenten ontzettend laag. Dan kan je het lenen van geld wel goedkoper maken, maar als mensen somber zijn, gaan ze echt niet extra uitgeven.’ Wat dat betreft staan de Chinese overheid en centrale bank voor een ‘lastige karwei om hier weer uit te komen.' Daarnaast vertoont China wel enige 'dictatoriale trekjes', benadrukt Mujagic. En het zal niet voor het eerst zijn dat een leider van een dergelijk land als afleidingsmanoeuvre voor de interne problemen ruzie gaat zoeken met een ander land, zegt Mujagic, die daarvoor de schrijver Ernest Hemingway citeert. 'The first panacea for a mismanaged nation is inflation of the currency; the second is war. Both bring temporary prosperity; both bring permanent ruin. But both are the refuge of political and economic opportunists.' Oftewel, inflatie en oorlog zijn wondermiddelen voor een slecht geleide natie. ‘Beide zorgen voor tijdelijke welvaart maar brengen permanente schade met zich mee. En beide zijn een uitvlucht voor politieke en economische opportunisten,' aldus Mujagic. ‘Dat hebben we in het verleden vaker gezien.’See omnystudio.com/listener for privacy information.