Macro met Boot en Mujagić | BNR

Ruimtevaartorganisaties NASA en SpaceX lanceren morgen een missie naar een kilometers grote asteroïde die grotendeels uit goud bestaat. Maar in tegenstelling tot wat krantenkoppen doen vermoeden, gaat die ons niet plotsklaps rijk maken, zegt macro-econoom Edin Mujagic. 'Het vertelt ons iets over de kern van de economie.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

De sussende geluiden over de hoge schulden van landen en de stijgende rentes kunnen niet op steun rekenen van econoom Edin Mujagic. Hij ziet dat er mogelijk 'een joekel van een probleem' ontstaat. 'Hoge schulden zoals in de Verenigde Staten drukken de rentes omhoog, maar de groei omlaag. Dan kan een vicieuze cirkel ontstaan', waarschuwt de econoom.  See omnystudio.com/listener for privacy information.

De economische consequenties voor het Westen van het escalerende conflict in Israël kunnen behoorlijk groot worden. Dat betoogt BNR's huiseconoom Han de Jong. 'Conflicten in het Midden-Oosten kunnen soms grote invloeden hebben op de mondiale economie.' Hoewel er volgens De Jong nog niets te zeggen valt over het verdere verloop van het conflict, leert de geschiedenis uit dat landen die Israël steunden tijdens de Yom Kippoer-oorlog van 50 jaar geleden na de Israëlische overwinning te maken kregen met een olie-embargo. 'Bovendien bleek dat de OPEC-landen zich bewust waren van hun macht als kartel', duidt De Jong. 'De olieprijs verdrievoudigde toen, en dat heeft in de jaren '70 tot een diepe recessie en hoge inflatie geleid.' De Jong verwacht echter niet dat olie opnieuw gebruikt zal worden als een instrument om zaken voor elkaar te krijgen. 'De olielanden moeten de boel in hun eigen land immers ook rustig houden', vervolgt hij. 'Ze zijn dan ook erg afhankelijk van de olie-inkomsten. Als ze dus opnieuw een soort embargo zouden afkondigen, zouden ze zich in hun eigen voet kunnen schieten.' Iran Wat wél denkbaar is, is dat Iran zijn kont tegen de krib gooit. Momenteel produceert Iran ruim 3 miljoen vaten olie per dag - drie procent van de totale wereldproductie, maar het land lijdt tevens onder de sancties vanuit de Verenigde Staten. 'Desondanks slaagt Iran er in om te blijven exporteren', legt De Jong uit. 'Misschien komt dat ook wel doordat de Verenigde Staten soepel met de sancties omgaat. Maar als er iets met de Iraanse olieproductie of -export zou gebeuren, kan dat ook weer tot nieuwe tekorten op de oliemarkt leiden. Daarop kan de prijs dus stijgen.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

De escalatie tussen Israël en de Hamas-strijders in Gaza heeft ingrijpende gevolgen voor de wereldeconomie. De dominantie van de dollar blijft een gevoelig thema, zegt macro-econoom Arnoud Boot. 'Iedere crisis maakt de Amerikaanse dollar in wezen sterker.' Hoewel de meest recente escalatie van het conflict tussen Israël relatief pril is, en de dollar er nog niet heel erg van geprofiteerd heeft, benadrukt Boot dat de dollar gezien wordt als 'veilige haven' en over de langere termijn duidelijke stijgingen laat zien bij crises. En dat zorgt op zijn beurt voor de uitvergroting van verschillen tussen landen onderling. 'Nederland heeft er niet zoveel last van', legt Boot uit. 'We hebben grote buitenlandse reserves en lenen niet in het buitenland. Maar in landen waar buitenlands kapitaal wél naar binnen vloeit, vloeit het net zo hard weer terug richting de Verenigde Staten.' En dat roept volgens Boot twee vragen op. Waaronder ook of de dominante positie van de dollar ook in stand zal blijven. 'De dollardominantie is momenteel fenomenaal. We zien misschien wel wat fragmentatie in de wereld in termen van buitenlandse reserves van centrale banken, omdat een China bijvoorbeeld niet happig is op dollar-gedomineerde assets te hebben, maar de rest van de buitenlandse foreign exchange reserves zit nog op 57 procent.' Amerikaanse prioriteiten Hij benadrukt dat de Verenigde Staten goed is voor 12 procent van de wereldhandel. Dat is een relatief laag percentage, maar allesbehalve problematisch, weet Boot. 'De handel zelf is namelijk niet zo belangrijk voor de Verenigde Staten', duidt hij. 'Maar meer dan 80 procent van alle handel in de wereld is in dollars, en dat neemt alleen maar toe. Voor transacties is de dollar dus alleen maar belangrijker geworden.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

De voorgenomen verhoging van de bankenbelasting, die tijdens de Algemene Financiële Beschouwingen, aan bod is gekomen, mag niet worden gebruikt als restpost voor het begrotingsbeleid van de overheid. Dat zegt macro-econoom en hoogleraar Arnoud Boot. 'Dat is meestal een onverstandig idee.' Bij het voeren van het gesprek over bankenbelasting, de belasting die banken betalen over hun ongedekte schulden, is het van belang eerst duidelijk te krijgen wat we nou willen van banken, stelt Boot. Volgens hem krijgen banken in Nederland veel te weinig ruimte om te ondernemen. 'Ze zitten vast aan regelgeving en belemmeringen.' Al hebben ze die, zegt hij, wel over zichzelf afgeroepen. Volgens hem moeten we waken voor dat bankenbelasting een speelbal wordt van politieke willekeur, want we willen juist dat banken bij gaan dragen aan de economie. 'Straks na de verkiezingen is het afhankelijk van een toevallige samenloop van partijen of die belasting verder omhoog gaat, of verdubbelt et cetera. Dat is natuurlijk geen manier van met bedrijven omgaan.' Want we willen dat die banken bij gaan dragen aan de economie, zegt Boot. Boot ziet liever dat de belasting afhankelijk wordt gemaakt van de winst, zoals dat bij normale belasting gebeurt. 'Als je wil dat banken meer belasting betalen, verhoog de vennootschapsbelasting.' En als je dan helemaal slim wil zijn, zegt hij - bij een goed glas wijn - dus hij wil niet zeggen dat we het moeten invoeren, 'maar als je het progressief maakt dan zorg je er ook voor dat banken niet to big to fail zijn'. Dus als je slim wil zijn als politiek dan moet je geen vast bedrag bankbelasting doen, dan moet je zorgen dat je aan winstbelasting doet.  See omnystudio.com/listener for privacy information.

De Amerikaanse tienjaarsrente loopt heel hard richting 5 procent, vanaf een niveau van 3,5 procent begin dit jaar. Er zijn twee componenten die deze lange rente grotendeels bepalen: de verwachte ontwikkeling van de korte rente over diezelfde periode én de kans dat die verwachting niet uitkomt – uitgedrukt in de term premium.  Je kunt je geld voor tien jaar lang gaan uitlenen aan de Amerikaanse centrale bank, je kunt het ook elke week op je bankrekening zetten, zegt macro-econoom Edin Mujagic – bijvoorbeeld bij de centrale bank. 'En als dat geld tien jaar doorrolt, zou de rente ongeveer op hetzelfde punt uit moeten komen als de lange rente. Dus je moet een inschatting maken van wat de Fed de komende jaren gaat doen.' Voor die onzekerheid willen beleggers compensatie zien in hun rentetarief, zegt Mujagic. Zo willen ze zich indekken tegen het risico dat er allemaal onverwachte dingen gebeuren gedurende de looptijd van zo'n lening – bijvoorbeeld: een inflatie van 5 procent in plaats van 2 procent. 'Die inschatting moet je maken. Die term premium kun je nog het best zien als een maatstaf voor de onzekerheid op de financiële markten. Beleggers nemen het zekere voor het onzekere en vragen ze een hogere rente.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

We zouden het vrij bezopen vinden als de overheid de prijzen van brood, schoenen, brandstof, kleding, auto's en meubels zou vaststellen. Een beeld dat macro-econoom Edin Mujagic bevestigd zag in een poll die hij op social medium X plaatste. Maar waarom vinden we het dan wel de gewoonste zaak van de wereld dat een selectief gezelschap centrale bankiers de waarde van geld bepaalt?  Op X legde Mujagic zijn volgers de stelling voor dat de overheid de prijzen van brood, schoenen, brandstof, kleding, auto's en meubels moet vaststellen. Van de 900 stemmers verwierp zo'n 93 procent die stelling, tot vreugde van Mujagic. 'Want: hoe weet de overheid nou wat de juiste prijs moet zijn van een auto, of van schoenen.' Bovendien is het 'economisch inefficiënt' als de overheid continu in de weer is met consumentenprijzen.  Maar vervang nou eens auto's en schoenen door de rente. 'Dan hebben we het over de centrale banken. Die komen heel vaak bij elkaar om de rente te bepalen. Maar je kunt je afvragen hoe logisch het is dat steeds een groepje mannen en vrouwen bij elkaar zitten, in de volste overtuiging dat ze beter dan de markt weten wat de prijs van geld moet zijn.'  See omnystudio.com/listener for privacy information.

Dat het niet goed ging met de economie van China en de omringende landen, was al bekend. Maar de Wereldbank doet daar nog een schepje bovenop. En omdat een hoge schuldenlast als oorzaak wordt aangeduid, ziet macro-econoom Edin Mujagic in het rapport van de bank ook een waarschuwing voor het Westen. Mujagic noemt de voorspelling van de Wereldbank 'zorgwekkend'. Zeker omdat Azië lang als de groeimotor werd gezien van de wereldeconomie. Het gaat weliswaar nog steeds om groeicijfers van 3,5 tot 4 procent, percentages waar westerse landen volgens de econoom 'een figuurlijke moord voor zouden begaan'. Maar in Azië neigen deze cijfers volgens hem richting een recessie.See omnystudio.com/listener for privacy information.

De echte uitdagingen bij de aankomende Tweede Kamerverkiezingen liggen in het buitenland, en de rol die Nederland in internationale handel speelt. Dat vindt hoogleraar economie Arnoud Boot. 'Dat is waar we goed in zijn, en dat is wat ons bedrijfsleven sterk maakt.'  See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het leven is in september 0,2 procent duurder geworden in vergelijking met dezelfde maand vorig jaar, meldt het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) bij een eerste raming. Daarmee is de inflatie fors gedaald. Maar we moeten niet te veel waarde hechten aan dit getal, waarschuwt econoom Arnoud Boot. 'We hebben het zitten meten op een manier die eigenlijk nergens op sloeg.'  See omnystudio.com/listener for privacy information.