Macro met Boot en Mujagić | BNR

Menno Middeldorp is hoofd van RaboResearch en deelt inzichten over het recente rentebesluit van de Europese Centrale Bank. Hij beschrijft het huidige besluit als 'één van de minst spannende' in tijden, met de ECB die nu gecombineerd met geopolitieke spanningen afwacht om te zien hoe inflatie zich ontwikkelt. Middeldorp legt uit waarom de centrale bank nu kiest voor geduld, rekening houdend met de vertraagde effecten van eerdere renteverhogingen en de noodzaak van duidelijke communicatie over de impact van stijgende energieprijzen.

Banken zijn steeds terughoudender geworden met het verlenen van kredieten. Sinds november groeit het aantal verstrekte leningen aan huishoudens en bedrijven amper, ziet ING-econoom Bert Colijn in een onderzoek onder meer dan 150 banken door de Europese Centrale Bank (ECB). 'In de komende kwartalen zien we zwakker investeringen, maar het duidt niet op kredietproblemen.' Colijn ziet met name onzekerheid in Zuid-Europa. 'In Italië en Spanje zie je dit het meest terug. Banken zien de risico's toenemen en worden daardoor voorzichtiger met het uitgeven van leningen.' Tegelijkertijd loopt ook de vraag naar leningen terug, ziet de econoom. 'Dat zie je door heel Europa heen. Bedrijven geven aan dat er minder wordt geleend, omdat ze minder redenen zien om te investeren. Maar ook de hogere rente heeft impact. Dat laatste is ook heel erg belangrijk voor de ECB', verwijst Colijn naar het rentebesluit van donderdag.  See omnystudio.com/listener for privacy information.

Dat het aantal belangrijke innovaties bij Nederlandse bedrijven al drie jaar een dalende lijn laat zien is vrij schokkend nieuws, zegt econoom Heleen Mees. Hoge energiekosten, krapte op de arbeidsmarkt of grondstoftekorten zouden juist moeten leiden tot een hogere productiviteit. 'En hoe doe je dat? Door te innoveren.'  Contra-intuïtief, noemt Mees het daarom ook, de keuze om juist nu minder te gaan investeren in innovatie. Al snapt ze ergens wel de fundamentele onzekerheid bij bedrijven door de coronapandemie, de Russische invasie in Oekraïne en nu ook nog eens de oorlog in Israël. 'Daar komt nog eens bij dat de rente is gestegen.' Het recept is eigenlijk zo simpel, zegt Mees: door te verduurzamen kun je juist die energieprijzen omlaag krijgen. 'Het is goed dat de Nederlandse Innovatie Monitor hier even goed zijn licht op laat schijnen. Na de verkiezingen kan het kabinet kijken of het bedrijven toch niet op bepaalde manieren een zetje in de rug wil geven om die innovaties toch te doen.'   See omnystudio.com/listener for privacy information.

Volgens het eerste Global Tax Evasion Report van de EU Tax Observatory blijkt dat belastingontduiking wereldwijd met factor drie is afgenomen, maar ook dat Nederland nog altijd op plek 1 staat als het gaat om belastingparadijzen. En zo gek is dat niet, vindt hoogleraar Arnoud Boot.  Het heeft namelijk alles te maken mét dat verleden als belastingparadijs, stelt hij. 'De belastingtraditie uit zich in allerlei regelingen, waardoor bedrijven Nederland blijven gebruiken op een bepaalde manier.'  In totaal gaat het om een bedrag van zo'n 180 miljard euro dat via Nederland wordt gesluisd. En in zekere zin is dat goed nieuws volgens Boot. Het betekent namelijk dat het stukken duidelijker is waar het vermogen in de wereld precies is. 'Het wordt dus gerapporteerd - waar er in eerste instantie 100 miljard onvindbaar was, is er bij wijze van spreken nu nog 35 miljard onvindbaar. Oftewel: er is progressie.' Winstbelasting Maar er is een keerzijde aan die medaille - en dan voornamelijk voor het buitenland. De winstbelasting die over een groot deel van het door Nederland stromende kapitaal wordt geheven, wordt betaald aan Nederland. 'En daarmee worden andere landen hun belastinginkomsten ontnomen', duidt hij. 'En dat is voordelig voor ons, want hoe laag ons belastingpercentage is, en het levert ons inkomsten op.'    See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het is onzekerheid troef op de financiële markten. De invloed die oorlogen, conflicten en polarisatie hebben, moet dus niet onderschat worden volgens hoogleraar Arnoud Boot. Sterker nog: positieve verwachtingen sneeuwen erdoor onder. 'Het is na deze week ingewikkeld om echt optimistisch te zijn.' Hoewel Boot hoop en vertrouwen houdt in het uiteindelijk overwinnen van alle (economische) uitdagingen die nu in de rondte vliegen, heeft hij grote twijfels over het leiderschap en het beleid dat daaraan ten grondslag ligt. 'Wat moeten we eigenlijk op dit moment', stelt hij. 'Ik zie vooral onvoorstelbaar veel dilemma's.' Een van die dilemma's ligt in de economie van de Verenigde Staten. Afgelopen week bleek uit cijfers van het Internationaal Monetair Fonds (IMF) dat de economie aldaar relatief sterk draait, en dat er ook sprake is van een opwaartse druk op de rente. Dat betekent dat de Amerikaanse centrale bank - de Federal Reserve - eigenlijk niet hoeft te acteren: markten doen het zelf. Onzekerheid Desalniettemin heerst er nog altijd onzekerheid over het volgende Fed-besluit, of de rente omhooggaat of niet. 'De economie draait heel goed, dus er zijn tekorten', vervolgt Boot. 'Daarnaast wilde Fed-baas Jerome Powell tijdens zijn toespraak niet vooruitlopen op wat er over twee weken wordt besloten. Terwijl hij toch best informatieve dingen zei.' Ook consumentenonzekerheid speelt een rol, omdat het ertoe leidt dat de Federal Reserve liever terughoudender acteert dan actiever. 'Ze willen toch in zekere zin voorspelbaarheid uitstralen, en dat speelt nu ook mee.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

Voorspellingen van economen hebben één groot mankement, aldus econoom Edin Mujagic: 'de uitkomst van modellen is een objectief resultaat, maar daar komt vanuit de economen een soort saus van subjectiviteit overheen.' Door naar het verleden te kijken, kunnen voorspellingen over de economie minder subjectief worden gemaakt. Een groep economen van de lokale centrale bank in Philadelphia publiceert daarom elk kwartaal een rapport waarin ze voorspellingen over de economie doen, maar waarbij ze alleen kijken naar de werking van economische mechanismen uit het verleden. 'Ze halen eigenlijk het subjectieve eruit', zegt Mujagic. Resultaten uit het verleden geven geen garanties voor de toekomst en de methode is dan ook niet perfect, erkent Mujagic. Maar: sommige zaken die in het verleden speelden veranderen niet of nauwelijks en kunnen wel degelijk inzichten voor de toekomst bieden. Bijvoorbeeld dat de economische groei afneemt als je de rente verhoogt. 'Dit geeft je naast al die subjectieve oordelen meer houvast om zelf een oordeel te vormen.'  See omnystudio.com/listener for privacy information.

De financiële gezondheid van de Europese lidstaten en de hoogte van de staatsschulden vormt al jaren een heet hangijzer. Nieuwe Europese begrotingsregels zijn er ondanks langdurig en veelvuldig overleg nog niet. Macro-econoom Edin Mujagic ziet het dan ook somber in: 'Ik denk dat wij eerder met zijn allen moeiteloos de langste plaatsnaam in Wales zouden kunnen uitspreken, dan dat er in Europa verstandige begrotingsregels komen waar iedereen zich aan houdt.' Dat laatste vormt voor veel landen zoals Frankrijk en Italië al sinds de invoering van de euro een probleem, merkt Mujagic. Dat terwijl juist die landen een torenhoge staatsschuld hebben en ieder jaar dieprode cijfers laten zien. 'Dat is een slechte zaak. De inflatie wordt omhoog gejaagd, de economische groei remt af en het zorgt ervoor dat de ongelijkheid eerder groter wordt dan afneemt.' Want ook de landen die beter presteren willen nu werken onder eigen voorwaarden en bijvoorbeeld af van de regeling die zegt dat de staatsschuld ieder jaar met vijf procent moet reduceren. Volgens Mujagic komt dat doordat veel landen verzaken en excuses verzinnen om niets te doen aan de te hoge staatsschulden. 'Als het economisch goed gaat wordt dat als argument gegeven om niets te doen, gaat het economisch slecht dan roept men dat dit niet het moment is om te bezuinigen', legt de macro-econoom uit.  See omnystudio.com/listener for privacy information.

Waar het ogenschijnlijk goed gaat met de Amerikaanse economie, daar houdt macro-econoom Edin Mujagic er een veel sceptischer blik op na. En dat heeft alles te maken met de spanningen die tegenover de economische meevallers komen te staan. Dat het goed lijkt te gaan in de Verenigde Staten komt door een aantal factoren. Zo behelst de economische groei zo'n twee procent, loopt de Amerikaanse banenmachine op rolletjes, is de inflatie relatief laag en draait de aandelenmarkt zeer goed. 'En dat allemaal tegen een achtergrond van spanningen met China, een oorlog in Oekraïne met alle gevolgen van dien en de snelste reeks aan renteverhogingen van de Federal Reserve die we in vijftig jaar hebben gezien', duidt Mujagic. Het verbaast hem dan ook niet dat het Internationaal Monetair Fonds tot de conclusie is gekomen dat de Amerikaanse ramingen over de economie 'in toenemende mate' te rijmen zijn met de befaamde landing. 'Die is zeer zeldzaam, maar het lijkt allemaal te gaan zoals men hoopte dat het zou gaan.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

Nederland moet flink transformeren om de gevolgen van een verouderende bevolking het hoofd te bieden. Alleen een publiek-private bank kan zo'n transformatie mogelijk maken, zegt zegt macro-econoom Arnoud Boot. Het Nationaal Groeifonds volstaat daarvoor niet, 'dat deelt het geld eigenlijk gratis uit'.  Het was de belangrijkste conclusie in Marrakesh, waar afgelopen week de Wereldbank en het IMF vergaderden: de economische groei op de langere termijn dreigt te stokken. Ook wereldwijd is een verouderende bevolking een belangrijke oorzaak. Maar daarnaast moet het geld voor de transitie efficiënt besteed worden, zegt Boot. 'Daar heb je regie en discipline voor nodig, en dat kan met een publiek-private bank.' Het is schrijnend om te zien hoe er geruzied wordt over het Nationaal Groeifonds – ook wel graaifonds of Wopke-Wiebes-fonds, of hoe je het ook noemen wilt. 'Daar zit 20 miljard euro in, terwijl we driekwart jaar eerder nog Invest-NL hadden gecreëerd, waar Wouter Bos de eerste bestuursvoorzitter van was en waar allemaal expertise in zat over hoe je een rol kunt vervullen in de transformatie in Nederland.'   See omnystudio.com/listener for privacy information.

Volgens macro-econoom Arnoud Boot wordt innovatie de kop ingedrukt door het sponsoren van oude technologieën, zoals dat gebeurt met fossiele subsidies. 'Dynamisch denken, vanuit productiviteit en innovatie, ontbreekt in deze hele discussie', zegt hij. Boot maakt zich boos over een kop die hij eerder deze week las in het FD: Afschaffen fossiele subsidies onnodig voor halen CO₂-doelen, stellen experts. Dit zet, wat hem betreft, lezers en beleidsmakers helemaal op het verkeerde been. Het geeft volgens hem de indruk dat wat we doen met die fossiele subsidies eigenlijk geen grote invloed heeft.See omnystudio.com/listener for privacy information.