Macro met Boot en Mujagić | BNR

De groei van de wereldeconomie gaat dit jaar vertragen, zegt macro-econoom Edin Mujagic. 'Maar de geschiedenis leert ons dat zulke periodes kraamkamers zijn voor betere tijden. Er is geen enkele reden waarom dat nu anders zou zijn.' Volgens de Wereldbank gaat de economie van de wereld in 2024 vertragen vergeleken met vorig jaar. Op zich niet zo heel schokkend, maar het is al wel het derde opeenvolgende jaar waarin de groei lager uitkomt. Namelijk op iets meer dan 2 procent. Dat is echt heel mager als cijfer voor de hele wereld. De vertraging zie je eigenlijk bijna overal waar je kijkt. Van Europa tot Azië en Noord-Amerika. Overal wordt het minder. Kleine plusjes zijn er in het Midden-Oosten, maar gezien de situatie daar is het ook maar de vraag of dat zo blijft. Zuid-Amerika redt de eer van de wereld door dit jaar net iets harder te groeien.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Met een eigen rapport laat de Europese Centrale Bank zien dat de vermogensongelijkheid in de EU de afgelopen vijf jaar is afgenomen. Maar volgens macro-econoom Edin Mujagic schuilen er meerdere addertjes onder het gras. Het is een van de vaakst genoemde kritiekpunten op het beleid van de Europese Centrale Bank van de afgelopen tien jaar. Door de rente zo lang op nul te houden en veel geld bij te drukken, zou de ongelijkheid alleen maar zijn toegenomen. De ECB deelt nu een rapport waaruit blijkt dat het omgekeerde het geval is: de vermogensongelijkheid is in de afgelopen vijf jaar – weliswaar met een klein beetje – afgenomen. In diezelfde periode namen de vermogens wel gewoon toe, gemiddeld met 29 procent. Hoe komt het dat de ongelijkheid is afgenomen?  De belangrijkste reden voor die kleine daling van de vermogensongelijkheid is het feit dat de huizenprijzen zijn gestegen. Ruim zestig procent van de huishoudens in de eurozone heeft een eigen huis. Dus als de huizenprijzen stijgen, neemt de ongelijkheid af. Niet onlogisch, gezien meer dan de helft van de mensen ervan profiteert.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Volgens macro-econoom Edin Mujagic is verdere afkoeling van de Amerikaanse economie eerder goed dan slecht nieuws, ‘want het was de oververhitte arbeidsmarkt die dit jaar voor veel slapeloze nachten bij de Fed zorgde.’ Al denkt hij niet dat de huidige omstandigheden de Amerikaanse centrale bank voldoende ruimte bieden voor een renteverlaging.  Afgelopen vrijdag werden de arbeidsmarktcijfers uit de Verenigde Staten bekend. Die cijfers gaven over het algemeen een positief beeld, aldus Mujagic. Al vielen twee punten hem op.  Allereerst dat het aantal mensen dat deeltijd werkt is gestegen. Niet zozeer omdat ze dat willen, maar omdat er onvoldoende werk is om voltijd aan de slag te gaan, stelt hij. ‘Je kunt je voorstellen dat in tijden van vergrijzing werkgevers wat minder huiverig zijn personeel te ontslaan, want waarschijnlijk zijn ze over een tijd weer nodig en er is geen garantie dat zij dan weer terug komen.’ Deze werknemers worden dus niet ontslagen, maar er is wel minder werk om te doen.  Een ander opvallend punt uit de arbeidsmarktcijfers is dat het aantal mensen dat meer dan één baan heeft is gestegen tot een recordhoogte, aldus Mujagic. ‘Voor het gemak kunnen we aannemen dat deze mensen niet twee banen hebben omdat ze het leuk vinden of omdat ze minder thuis willen zijn. Dan blijft de verklaring over dat ze het doen om rond te komen.’ Een ander teken dat het economisch minder gaat, zegt hij.  Renteverlaging  Ondanks dat de markt nog steeds uitgaat van forse renteverlagingen, ziet Mujagic dat de Fed die ruimte helemaal niet heeft. ‘Het gaat economisch wat minder, maar het is niet slecht. De arbeidsmarkt koelt wat af, maar er is geen sprake van massawerkeloosheid. En ondertussen is het de vraag of de inflatie gaat zakken.’ See omnystudio.com/listener for privacy information.

De inflatie is in december gedaald ten opzichte van een maand eerder, en dus mag de vlag uit. Of toch niet? Volgens macro-econoom Edin Mujagic moet een slag om de arm worden gehouden, en dat heeft alles te maken met de rekenmethode die gebruikt is om het percentage te formuleren. Waar de prijzen gemiddeld genomen in november nog met 1,4 procent stegen, berekend volgens de Europese manier, daar stegen de prijzen in december nog met 1,0 procent. Inflatie bestaat dus nog steeds, maar hij is lager dan in de maanden ervoor. Ook energie is fors in prijs gedaald, met maar liefst 25 procent op jaarbasis. Maar voor de rest is eigenlijk alles op energie na - zoals eten en diensten - toch 4 à 5 procent duurder geweest in de laatste maand van 2023 ten opzichte van diezelfde maand in 2022. En hoe zit het met de rekenmethodes? Uiteraard is het zo dat het Nederlandse inflatiecijfer heel belangrijk is voor ons, omdat we hier wonen. Maar er zijn twee redenen waarom je zou kunnen zeggen dat het cijfer relatief irrelevant is. Allereerst heeft het Centraal Bureau voor de Statistiek afgelopen zomer de manier waarop inflatie berekend wordt veranderd in Nederland. Dat betekent dat er tot aan de zomer van volgend jaar sprake is van een dusdanig vertekend beeld van inflatie, dat er eigenlijk heel weinig over te zeggen is.See omnystudio.com/listener for privacy information.

De fikse stijging van de cao-lonen, met 6,1 procent de hoogste stijging in veertig jaar, is ‘vreemd’. Dat zegt macro-econoom en BNR-columnist Edin Mujagic. De Nederlandse economie is in de eerste drie kwartalen van 2023 gekrompen en zal dat waarschijnlijk ook hebben gedaan in het vierde kwartaal. In zo'n situatie is het eigenlijk logisch dat de werkloosheid stijgt en de lijnstijging minder wordt. Maar dat gebeurt niet. ‘We zien hier de vingerafdrukken van de vergrijzing op de arbeidsmarkt.’  Hoe is de loonstijging verder te verklaren dan?   Naast die demografische reden, is er ook sprake van achterstallig onderhoud. De factor arbeid heeft de afgelopen veertig, vijftig jaar echt verloren van de factor kapitaal. Vakbonden weten nu dat ze betere kaarten in de hand hebben dan de werkgevers, daar willen ze dus gebruik van maken. In het laatste kwartaal van 2023 is de loonstijging zelfs versneld, daar zien we een stijging van 7 procent. Maar in die laatste drie maanden is de inflatie laag geweest, een signaal dat de vergrijzing een dominante factor gaat spelen op de arbeidsmarkt, ongeacht de inflatie. De vakbonden proberen nu compensatie te regelen voor de schade van afgelopen jaren afgelopen decennia, en ik kan ze daar geen ongelijk in geven.  Hoe gaat het bedrijfsleven hier mee om?   We weten dat nieuw personeel de komende jaren niet rijen dik voor de deur zal staan. En daar sorteren bedrijven al op voor, door te investeren in technologieën om zo het productieproces minder afhankelijk te maken van fysieke werknemer. Die trend zal de komende jaren veel sterker zal gaan worden. En bedrijven moeten kijken naar de productiviteit van mensen. Als dat achterblijft bij de loonstijging, met 6 procent loonstijging kan je er vanuit gaan dat dat gaat nu te groot is, dan zul je als bedrijf uiteindelijk een hele nare keuze moet gaan maken, tussen winstgevendheid en het doorberekenen van de hogere kosten per eenheid product. Maar daarmee loopt je een risico dat de inflatie weer gaat stijgen, waardoor de lonen ook weer omhoog moeten. Een heel lastige periode voor het bedrijfsleven.   Is er wel een pluspunt hier?   Ja. Het productieniveau van de gemiddelde Nederlandse werknemer ligt hoger dan waar dan ook ter wereld. Dus voor Nederland is dit geen accuut probleem, het bedrijfsleven heeft voldoende tijd om het gat tussen de loonstijging en de arbeidsproductiviteit te dichten, maar veel andere landen hebben die luxe niet.   Maar het grootste deel van de loonstijging komt bij overheden vandaan. Wat zegt dat?   Dat is een slechte zaak. Het geeft aan dat de overheid steeds meer mensen nodig heeft, ze vechten daarmee om werknemers die het bedrijfsleven ook nodig heeft. Dat zegt volgens mij een aantal dingen. De omvang van de overheid wordt steeds groter. En, het maakt het voor de bedrijven nog lastiger om aan goede mensen te komen. En laten we niet vergeten dat het bruto binnenlands inkomen voor het grootste deel verdiend door het bedrijfsleven, en niet door de publieke sector. De loonstijging zou dus vooral omhoog moeten gaan bij het bedrijfsleven, maar dat is nu niet het geval. En het Nederlandse bedrijfsleven behoort tot de wereldtop, maar dat betekent niet dat ze alles aankunnen.    See omnystudio.com/listener for privacy information.

Niet alleen in Nederland is op 1 januari een aantal beleidsmaatregelen  ingevoerd, ook in Zwitserland zijn er belastingveranderingen van kracht geworden. Het BTW-tarief is verhoogd, maar nog opvallender vindt macro-econoom Edin Mujagic het feit dat de invoerheffing op alle industriegoederen is afgeschaft.   See omnystudio.com/listener for privacy information.

Dat de Verenigde Staten het economisch beter deed dan Europa, was volgens macro-econoom Edin Mujagic al een tijdje duidelijk. Maar dat het verschil tussen de twee grootmachten in de afgelopen jaren toenam, is een zorgwekkende constatering. Al kunnen Europeanen 'de verleiding om negatief te zijn' maar moeilijk weerstaan, zegt hij. Ik doe daar zelf ook aan mee. Maar in het laatste weekend van 2023 prijkte er op de voorpagina van Het Financieele Dagblad een schitterend artikel, wat mogelijk tot meer optimisme leidt als je naar Europa kijkt. Weet wel: het is niet zo dat het op één plek in de wereld wél allemaal goed gaat, en bij ons alles misgaat. Er zijn juist ook veel goede dingen gebeurd - het is maar waar je de nadrukt op legt. Als je dus constateert dat de Verenigde Staten het economisch beter doet, en de afgelopen jaren steeds beter is gaan doen ten opzichte van Europa, dan moet je gaan kijken naar hoe dat komt. Dus welke economische indicatoren gaan er aan vooraf? Neem de wereldwijde welvaart als voorbeeld - die is in de afgelopen decennia enorm gestegen. En dan dient de vraag zich aan welke keuzes wij gemaakt hebben mét die extra welvaart. Waar hebben we het aan uitgegeven? De keuze in Europa is op een aantal belangrijke terreinen een hele andere geweest dan in de VS.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Een nieuw kabinet zou volgens econoom Arnout Boot bij het doen van overheidsinvesteringen vooral goed de afweging moeten maken tussen zichtbare resultaten op de korte termijn en beleid voor de lange termijn. ‘We hebben de afgelopen twee jaar gezien hoe het niet moet, dus dat helpt’, aldus Boot.  See omnystudio.com/listener for privacy information.

Beleggers in goud hebben eind dit jaar reden om de champagne te ontkurken. Het ziet er namelijk naar uit dat de goudprijs dit jaar significant boven de grens van tweeduizend dollar sluit. Dat is opvallend, zegt macro-econoom Edin Mujagic. ‘De goudprijs heeft in 2020 drie keer een aanval geopend op die psychologische grens, en keer op keer ketste het af. Nu lijkt de prijs niet alleen eventjes, maar zelfs blijvend hoger uit te komen.’    See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het aantal recessies is in de loop der tijd sterk gereduceerd, zo blijkt uit een fotografiek die rondgaat op sociale media. En hoewel dat positief lijkt, zit er wel degelijk een addertje onder het gras, weet macro-econoom Edin Mujagic. Voor de fotografiek is gekeken naar een tijdsspanne van 1860 tot nu, en daaruit blijkt grofweg dat recessies vóór 1940 zeer regelmatig voorkwamen. Daarna echter nam het sterk af. In de laatste decennia spreken we zelfs van gemiddeld één keer in de tien jaar. Dat is uiteraard goed nieuws, want een periode van economische groei is beter dan een periode waarin de economie niet groeit - en dat verklaart ook het halleluja-gevoel dat 'we zover zijn gekomen' en 'hoeveel beter het gaat'. En voor een deel is dat te danken aan het feit dat we met nieuwe technologieën en inzichten in de economie expansie langer weten vast te houden. Maar er zijn ook kanttekeningen te plaatsen als we kijken naar de data die er achter de fotografiek schuilgaat. Zoals? Een van de belangrijkste redenen waarom we in de afgelopen decennia veel minder recessies hebben meegemaakt, is omdat er wereldwijd op grote schaal heel veel geld is bijgedrukt. Bij het eerste de beste negatieve voorteken van de economie, werd de geldpers aangezwengeld om een recessie te voorkomen. Daarnaast zijn de schulden enorm gestegen, wat ook helpt bij het milder maken van recessies en het minder vaak voor laten komen ervan. Ook hebben we te maken met aanhoudende inflatie - jaar in jaar uit bleven de prijzen stijgen, tegen een achtergrond van globalisering en enorme technologische vooruitgang. Daar zouden stijgende prijzen niet bepaald een logisch gevolg van moeten zijn.'See omnystudio.com/listener for privacy information.