Het Mediaforum

Het Mediamoment van Wijndelts gaat over een burgerfoto van het moment van de ontploffing van de fabriek in Enschede, gisteren precies 20 jaar geleden. De foto haalde de voorpagina van de Volkskrant, ondanks dat de foto behoorlijk bewerkt is. Volgens Njiokiktjien zou deze foto nu niet meer in de krant geplaatst worden. Waarom niet? Aan tafel zitten Ward Wijndelts, Joost Oranje en Spraakmaker Ilvy Njiokiktjien. Het Mediamoment van Oranje gaat over een interview met Hakim Zyijech. Vanavond neemt Ajax in samenwerking met Ziggo afscheid van Ziyech. In speciaal interview opgenomen in het Amsterdamse filmtheater Tuschinski blikt de voetballer terug op 4 bewogen jaren. Oranje vertelt waarom hij er naar uitkijkt. In de nacht van 2 op 3 juni 2015 ging het in Irak mis. Bij een Nederlands bombardement op een munitie fabriek van IS vallen 70 doden, voornamelijk burgerslachtoffers. Dat er zoveel burgerslachtoffers waren gevallen kwam aan het licht dankzij speurwerk van NRC en de NOS. Vandaag is er een debat in Den Haag over. Is de positie van minister Bijleveld nog houdbaar? De informatie over Hawija druppelt naar buiten dankzij journalistiek speurwerk en niet dankzij de openheid van het ministerie van Defensie. Is dat treurig of bewijst het juist hoe belangrijk journalistiek speurwerk is? Journalist Pieter Klein van RTL4 refereerde twee dagen geleden in een column over de ernst van de geslotenheid van het kabinet. Klein heeft veel onderzoek verricht naar de fouten die belastingdienst heeft gemaakt bij de toeslagenaffaire. Hij heeft het dan over de motie die gaat over het inlichtingenrecht van ons parlement. Over het recht van een of meer leden om informatie te krijgen als kamerleden dat willen, opgenomen in artikel 68 van de grondwet. Maar die motie ligt nog op de plank. Is onze overheid niet transparant? Oranje: “Het is: alles openbaar, tenzij… maar het wordt vaak juist andersom in de praktijk gebracht”. Volgens hem kennen we allemaal “de WOB-verzoeken die we doen en dan allemaal zwartgelakt in de brievenbus krijgen”. En wat zijn redenen om niet transparant te zijn? Hoe is het in andere landen geregeld? Tot slot: gisteren hebben we weer massaal naar de persconferenties van Rutte en De Jonge gekken. Nu bleek de brandende vraag waar veel mensen een antwoord op wilden; kunnen we op vakantie deze zomer? Vervolgens zitten de journalistieke programma’s en talkshows vol om de aangekondigde richtlijnen van het kabinet toe te lichten en vooral ook te commentariëren. Is onze rol van journalisten verandert in deze coronatijd? Bij Vrij Nederland zijn ze scherper gaan kiezen op onderwerpen nu in deze coronatijd. Zijn persconferenties leidend? Hoe gaan de hoofdredacteuren aan tafel hier mee om?

Zijn we corona-moe, wat berichtgeving betreft? Josten heeft het idee dat er nog altijd veel virologen aan talkshowtafel zitten. Maar is dat zo? Volgens Huisjes zijn wij “hier nog lang niet over uitgepraat”. Ten Hoonte zegt: “Ik vind het heel moeilijk om goed uit te kunnen filteren: wat is nu waar?”. Zou er meer aandacht moeten komen voor de grotere thema’s rondom corona, die in de toekomst nog veel invloed gaan hebben? Denk bijvoorbeeld aan de economie. Hoe lang blijft het coronanieuws nog een grote rol spelen? Huisjes: “Je zult een nieuwe nieuwsagenda krijgen, maar corona-gerelateerd zal ie nog heel lang blijven” Aan tafel zitten Bert Huisjes, Marc Josten en Spraakmaker Marjolein ten Hoonte. Huisjes wil in zijn mediamoment een ode brengen aan de verslaggevers die rampen verslaan. Want iedereen vlucht, en zij gaan er naartoe. Dat maakt volgens grote indruk op de verslaggevers. Heeft Huisjes zelf bepaalde momenten die hem bijgebleven zijn waar hij verslag deed? Heeft het hem veranderd? En is iedere journalist geschikt om verslag te doen van een ramp? Huisjes: “Het is opvallend dat bij rampenverslaggeving in de journalistiek, dat is vaak waar het beste in mensen naar boven komt en het fundament krijgen voor hun verdere leven” We hebben het dus over rampenverslaggeving. En dus ook automatisch ook over Scheveningen. Het dramatische ongeval met de surfers beheerste gisteren het nieuws. Veel aandacht ervoor ook in nieuwsrubrieken, in de talkshows en vanochtend uiteraard in de kranten en hier op de radio. Hoe werd het nieuws gebracht? Ten Hoonte: “Ik vind dat hier bijna boven-volwassen mee omgegaan wordt”. De berichtgeving leek vooral feitelijk en weinig emotioneel. Klopt dat? We besluiten het Mediaforum met het Taalteam met Jan Beuving.

Vandaag is het precies tien jaar geleden dat in Tripoli het vliegtuig van de Libische luchtvaartmaatschappij Afriqiah Airways neerstortte. Onder de 103 slachtoffers van de vliegramp waren 71 Nederlanders. De 9-jarige Ruben uit Tilburg was de enige die de ramp overleefde. En tot op de dag van vandaag wordt de familie door journalisten benaderd. Tot ergernis van de tante die de zorg voor hem heeft opgenomen. Waarom blijven journalisten hem jaar in jaar uit benaderen? Brandsma: “We waren het er met zijn alle over eens dat je dit niet doet, en toch doen we dit elk jaar weer”. Hoe kijken onze mediakenners hier naar? Hoe zouden zij reageren als de hoofdredacteur zou vragen met dit onderwerp aan de slag te gaan? Aan tafel zitten Margriet Brandsma, Roos Schlikker en Spraakmaker Ed Nijpels. Het mediamoment van Brandsma gaat over een verschil in waardering voor cultuur in Nederland en Duitsland. Volgens Brandsma is er een groot verschil. Wat zijn die verschillen? In Duitsland hoef je je “niet te verontschuldigen dat je in de cultuursector zit”, aldus Brandsma. Schlikker zegt: “Cultuur is dat waar we naar teruggrijpen als we het moeilijk hebben”. Het is volgens haar niet alleen maar ‘voor de leuk’, het is noodzaak. Waarom is de bijdrage voor cultuur lager? Zou de cultuursector als een ‘normale’ economische sector behandeld moeten worden? Brandsma geeft aan dat het benoemen van cultuur van belang is. “Mark Rutte heeft tijdens al zijn persconferentie het woord ‘cultuur’ nog nooit laten vallen” En er wordt deze dagen veel herdacht. Tripoli, de vuurwerkramp in Enschede… En natuurlijk is corona overal aanwezig. We denken aan de slachtoffers en onze familie en natuurlijk ook aan ons zelf. Maar volgens trauma-expert Berthold Gersons is er iets merkwaardigs aan de ramp met het coronavirus: de impact is immens, maar publieke woede en verdriet zag je lange tijd nauwelijks in de media. Dat zei hij afgelopen weekend in de Volkskrant. Is dit herkenbaar voor onze gasten? Hoe zou je als land met het verdriet om moeten gaan? En wat zou de rol van media kunnen zijn?

Aan tafel zitten Thomas Muntz, Angela de Jong en Spraakmaker Han ten Broeke. Het mediamoment van de Jong gaat over Boer Zoekt Vrouw.Ze dacht dat ze alles wel gezien had, maar het programma had toch weer een primeur in deze laatste aflevering. Wat vond ze er van? En hoe waren de kijkcijfers? De Jong: “Ik denk dat iedereen heel verbaasd is over die kijkcijfers”. De belastingdienst heeft nu toegegeven dat een aantal mensen met een dubbele nationaliteit extra streng zijn gecontroleerd bij de aangifte van de inkomstenbelasting. Bij hun aanhoudende speurwerk hadden Pieter Klein van RTL en Jan Klein Nijenhuis van Trouw al eerder opgemerkt dat de belastingdienst aan etnisch profileren deed. Muntz verbaast zich aan de druppelsgewijze manier waarop de informatie over deze kwestie naar buiten komt.Hij noemt het racisme. Thomas Muntz: “Ik krijg het idee dat de belastingdienst nog steeds niet doorheeft hoe zwaar dit onderwerp is”. Ten Broeke kan zich voorstellen dat er een reden voor is om bepaalde mensen onder de loep te nemen. Hij is het in ieder niet eens met de benaming ‘racisme’, die Muntz gebruikt. Slaat de media de juiste toon aan? En is het toeval dat het nieuws nu naar buitenkomt? Ieder land gaat anders om met het coronanieuws en maatregelen brengen. Boris Johnson vertelde zijn onderdanen gisteren dat ze alert moesten blijven. Hij deed dit via een opgenomen videoboodschap. Dat is iets anders dan de persconferenties die we in Nederland steeds met zijn allen kijken. Waarom zou Johnson hiervoor gekozen hebben? Welke verschillen zien we tussen landen? En hoe zouden burgers het liefst geïnformeerd worden? Wanneer kiest men voor een toespraak en wanneer voor een persconferentie? Zenders moeten natuurlijk ook nog zendtijd beschikbaar blijven stellen. Ten Broeke: “Ik denk dat als Rutte elke week een toespraak zou willen houden, dat het over twee weken klaar is”. Zien we ook verschil in hoe de debatten nu en een aantal weken geleden gevoerd werden? We besluiten het Mediaforum met het Taalteam met Frank van Pamelen.

Aan tafel zitten Leonard Ornstein, Renzo Veenstra en Spraakmaker Bero Beyer. Het mediamoment van Veenstra gaat over Ongehoord Nederland. De omroep-in-oprichting deelde gisteren haar nieuwste video waarin een interview afgenomen werd met een medium en de energie van Pim Fortuyn, die via het medium sprak. Wat vindt Veenstra hier van? “Ik heb er hard om gelachen,maar ik vond het ook pijnlijk om te zien”. Ongehoord Nederland wil er zijn voorde mensen die meer rechts georiënteerd zijn. Missen onze mediakenners dit "tegengeluid"? Veenstra: "De enige tegengeluiden die je hoort zijn mensen als Robert Jensen en Ongehoord Nederland die met totaal lachwekkende en ongeloofwaardige programma’s komen”. Waar zitten die verschillen in bij linkse- of rechtse media? Is de NPO per definitie links? Ornstein wil het hebben over een stuk van EU-ambassadeurs in China Daily. Het ging om een opiniestuk,waarin men wilde vermelden dat het coronavirus uit China komt. Maar, het persbericht mocht alleen geplaatst worden als die zin geschrapt werd. Volgens Ornstein is juist dat zinnetje heel belangrijk. Hij zegt dat dit compromis nooit gedaan had mogen worden. Wekenlang ging veel media-aandacht uit naar Brabant, de provincie die het zwaarst getroffen is door corona, en de provincie waarvan Renzo Veenstra de regionale omroep bestiert. De afgelopen week lukte het de provincie weer om alle landelijke aandacht op zich te vestigen. Ditmaal met de vorming van een omstreden provinciecoalitie, met CDA, VVD, Lokaal Brabant én Forum voor Democratie. Waarom is de vorming van een coalitie in een provincie landelijk nieuws? Hoe kijkt Veenstra hier naar? En hoe schrijft Omroep Brabant hier over? Veenstra: “We blijven kritisch, maar doen het wel neutraal” En een jongeman uit Utrecht gaat de wereld over. Deze week is de cover van Time gewijd aan een opiniestuk van Rutger Bregman,die betoogt dat dit het moment is om de economie te hervormen. Ondertussen vliegt zijn jongste boek ‘De meeste mensen deugen’ nog steeds de winkels uit.Rutger Bregman is een fenomeen. Wat is de kracht van Bregman? Is Bregman vooral goed in vragen en discussies opwerpen, en niet degene die antwoorden geeft? We besluiten het Mediaforum met het Taalteam met Lennart van Dijk.

Aan tafel zitten Wouter de Winther, Martha Riemsma en Spraakmaker Diederik Ebbinge. Het mediamoment van Riemsma gaat over de vuurwerkramp. Volgende week is het 20 jaar geleden dat dit gebeurde. Hoe gaat Tubantia hier stil bij staan? Hoe erg leeft dit verhaal in Enschede en de regio? Het mediamoment van de Winther gaat over een krantenbericht met de kop ‘gezondere hap, minder drank’. Hij vond het opvallend en kijk naar zijn eigen situatie en de mensen om hem heen. Studenten drinken minder alcohol sinds de coronacrisis. Maar hoe zit dat met de gasten aan tafel? De Winther: “Het idee dat je minder gaat drinken tijdens deze crisis kwam toch heel onbekend voor”. We spreken ook met Lars Geerts, die ons vanuit Den Haag bijpraat over de technische briefing. Wat is bijvoorbeeld het nieuws rondom grote evenementen? Kunnen die pas doorgaan als er een vaccin beschikbaar is? Hoe hebben onze mediakenners naar de persconferentie gekeken? Werd alles duidelijk gecommuniceerd? Is de emotie in de berichtgeving veranderd? Waar eerder de cijfers gebracht werden met persoonlijke verhalen, wordt het nu een soort gegeven; “die cijfers worden klinisch”, aldus Riemsma. We kijken ook naar het taalgebruik in de persconferentie. Hoe wordt beeldspraak gebruikt in de media? Is het nuttig, bruikbaar? Riemsma: “Anderhalvemetersamenleving is een bruikbaar frame, dat hoef je niet uit te leggen”. Moet je het frame waarmee gesproken wordt overnemen? Het kabinet lijkt heel eensgezind. Is dat achter de schermen ook zo? Zijn er spanningen? Hoe gaan politiek journalisten nu te werk? Is het eenvoudig om aan informatie te komen? Vaak lekt de informatie al uit. Ebbinge vindt dit ongezellig: “Een maand gleden zaten we vol spanning wat er gezegd ging worden, nu weten we twee dagen van tevoren wat er gezegd gaat worden; dat is toch niet gezellig?” Tot slot: Terwijl het kabinet zich druk bezighoudt met de bestrijding van het coronavirus, zijn even verderop op het Binnenhof de politici van DENK en 50Plus vooral met zichzelf in gevecht. Fractievoorzitter van DENK, Azarkan, werd gisteren door het bestuur geroyeerd. En bij 50Plus is er veel interne kritiek op het functioneren van kamerlid Corrie van Brenk. Beide politici zochten gisteren de media op. Hoe kijken onze mediakenners hier naar? Moet je als programmamaker deze mensen uitnodigen op een avond waarop ook een belangrijke persconferentie gehouden wordt?

Met Koningsdag en de herdenking en festiviteiten rond 75 jaar na het einde van de Tweede Wereldoorlog had de afgelopen anderhalve week bol moeten staan van uitbundige festiviteiten. Door corona gingen deze festiviteiten niet door en werd de programmering aangepast. Vooral rond Koningsdag en Bevrijdingsdag werden de feestelijkheden naar de online wereld verplaatst. Hoe hebben onze mediakenners deze dagen beleefd? Roos Schlikker: “Ik vond deze dodenherdenking de indrukwekkendste die ik ooit heb gezien”. Het zijn bij uitstek dagen waarop mensen elkaar opzoeken om het samen te vieren. Kan online die rol overnemen? Zit er nog een verschil tussen de beleving van vieren en herdenken? Is herdenken gemakkelijker alleen? Aan tafel zitten Roos Schlikker, Elger van der Wel en Spraakmaker John de Wolf. Van der Wel wil het hebben over hoe de journalistieke focus verschuift tijdens de coronacrisis. Wat valt hem op? We zien het bijvoorbeeld in de Volkskrant vanmorgen, Willem Feenstra schreef voor die krant zeven weken lang vanuit het Amphia Ziekenhuis in Breda. Is dit een logisch moment om te stoppen? Het mediamoment van Schlikker gaat over de theaterwereld. Vandaag in het nieuws dat een derde van de theaterzalen denkt ten onder te gaan als er niks gebeurt. Welke initiatieven ziet zij ontstaan? En we hebben het over het protest gisteren. Actievoerders tegen de lockdown, maar ook tegen 5G en de mainstream media, lieten gisteren luidruchtig van zich horen in onder meer Den Haag en Utrecht. Waar we bij de boeren vooraf wisten dat ze gingen demonstreren blijft deze groep veel onzichtbaarder, ook voor de media. Van der Wel: “Ze hebben het goed verborgen weten te houden, terwijl ik denk: als je wil protesteren wil je toch aandacht en kondig je het aan?”. Waarom is de demonstratie niet aangekondigd? De demonstranten wantrouwen journalisten. Hoe ga je hier als media mee om? Volgens van der Wel moet je vooral duidelijk onderscheid maken tussen meningen en feiten. We besluiten het Mediaforum met het Taalteam met Jan Beuving.

Tijdens de herdenking viel het op dat naast treffende woorden ook het kapsel van Willem-Alexander herkenning opleverde. Hij zag eruit alsof hij al een tijdje niet naar de kapper was geweest. Kunnen we dit zien als een teken van solidariteit? Verder werd in de speech ingegaan op de rol van het koningshuis in het verleden. In een moment van kritische zelfreflectie blikte Willem-Alexander terug op de rol van Koningin Wilhelmina tijdens de Tweede Wereldoorlog. Wat is het gewicht van die woorden? Aan tafel zitten Dieuwertje Kuijpers, Marc Chavannes en Spraakmaker Diederik van Vleuten. Radio FunX is gestopt met het programma Ramadan Late Night, omdat meerdere medewerkers van FunX werden bedreigd. Ramadan en muziek zouden niet samengaan. Presentator Morad El Ouakili wordt nu persoonlijk beveiligd. Hoe ga je als zender om met de balans tussen persoonlijke veiligheid en het belang van de persvrijheid? Het mediamoment van Chavannes ging over het interview van Lodewijk Asscher bij Op1, die voor de eerste keer vertelde over zijn persoonlijke familiegeschiedenis in de context van 4 en 5 mei. Zijn vader heeft moeten onderduiken om gered te kunnen worden. Chavannes benadrukt dat sommige politici persoonlijke verhalen delen om politiek te bedrijven, maar dat in het geval van Asscher soberheid centraal stond en het een integer verhaal was. Familieverhalen staan centraal bij het herdenken van de oorlog, wat is het effect hiervan? Tot slot: Christiaan Tiebert en zijn collega’s hebben de befaamde Pulitzer Prize in de wacht gesleept, de oscar voor de journalistiek. Deze kreeg hij voor een serie verhalen over de Russische schaduwoorlog in Afrika en het Midden-Oosten. De basis lag bij ‘Bellingcat’, waarbij gebruik werkt gemaakt van openbare bronnen in combinatie met recherche technieken. Dit is een nieuwe vorm van datajournalistiek. Wat betekent dit voor de rol van de journalist in de nieuwe open source wereld? Hoe moeten we om gaan met deze nieuwe methode van informatie inwinnen?

Aan tafel zitten Kees Boonman, Frénk van der Linden en Spraakmaker Gerdi Verbeet. Gisteren, 3 mei, was De Dag van de Persvrijheid. Hoe staat het met de persvrijheid tegenwoordig in Nederland? Van der Linden vindt dat “bij ons de persvrijheid te wensen overlaat”. Wat zien we in het buitenland gebeuren? Wanneer voorlichters benoemen wat wel en niet meegenomen mag worden: valt dit wel onder persvrijheid? Tasten mediatrainingen en persvoorlichters de persvrijheid aan? Is onze overheid transparant genoeg? Volgens Verbeet “valt en staat democratie met transparantie”. Vanuit politiek oogpunt is het volgens haar ook helemaal niet gemakkelijk om complexe vragen en zaken in één zin te beantwoorden. De Wet Openbaarheid van Bestuur (WOB) is tijdelijk opschort. Wat vinden onze mediakenners hiervan? Is het zorgelijk? Het mediamoment van van der Linden gaat over de column van Rosanne Hertzberger in NRC. Hij merkt dat hij het eigenlijk altijd oneens is met haar. Waarom blijft hij lezen, houdt het hem scherp? Van der Linden: “Wat is er fijner dan opgestookt worden door Rosanne Hertzberger?”. Zijn er andere columnisten waar onze mediakenners zich aan ergeren? Het mediamoment van Boonman gaat over buitenlands nieuws. Volgens hem kijken we te weinig naar wat er gebeurt in het buitenland. Bijvoorbeeld over de verkiezingen in Polen, “waar het democratisch systeem wankelt”, aldus Boonman. Komend weekend is het Europadag en Boonman is benieuwd of daar in Den Haag ook meer aandacht voor zal zijn.

We spreken over ‘Planet of the Humans’, de nieuwste film uit de koker van Michael Moore. De regisseur Jeff Gibs, komt zelf uit de milieubeweging, maar betoogt nu dat groene energie helemaal niet groen is. De film is deze maand in zijn geheel te zien op YouTube en is al door zeker vier miljoen mensen bekeken. Enkele Amerikaanse milieuorganisaties willen dat de film verboden wordt. Is deze film betrouwbaar in journalistiek opzicht? Gaat deze film iets teweegbrengen? Aan tafel zitten Arno Kantelberg, Haroon Ali en Spraakmaker Jeroen Smit. We hebben het over de rol van Instagram en TikTok tijdens de huidige coronacrisis. Is er op Instagram iets veranderd in deze tijd? Daarnaast gaat het over China waar een journalist is veroordeeld tot vijftien jaar gevangenisstraf, omdat hij kritiek had op de partij. Moet dit consequenties hebben? Verder hebben we het over TMF die vijfentwintig jaar geleden werd gelanceerd. Waar lag de kracht van de Nederlandse muziekzender The Music Factory? En wat voor invloed heeft TMF gehad op de Nederlandse cultuur?