Het Mediaforum

Aan tafel zitten Arno Kantelberg, Joost Oranje en Spraakmaker Mart Visser. Het mediamoment van Oranje gaat over verpleegkundige Thomas Smit van het Amsterdam UMC, die stil staat bij het landelijk applaus voor het zorgpersoneel dat mensen massaal gaven tijdens de coronacrisis. Vanuit de zorg klinkt al langer de roep om minder werkdruk en een beter salaris, ook de laatste weken vaak in de media gehoord. Moet de media deze kwestie aan de kaak blijven stellen? Het mediamoment van Kantelberg gaat over ‘M’ gisteravond. Volgens Kantelberg had het “niks te maken met een talkshow”. De gasten waren volgens hem te veel eensgezind en er werden geen kritische vragen gesteld. Waar had Kantelberg behoefte aan gehad? Ook hebben we het over Tomy Holten. Het debat dat nu alle kranten, social media en televisieprogramma’s domineert, is het debat over het racistisch politiegeweld. Dit na aanleiding van de dood van George Floyd. Ook in Nederland is onlangs, op 14 maart voor de Jumbo in Zwolle een zwarte arrestant omgekomen bij een hardhandig optreden van 5 agenten. Er was eerst weinig aandacht voor deze zaak, maar nu, in de hitte van het racisme-debat wordt de vergelijking met het racistisch politiegeweld in de Verenigde Staten getrokken. Ook hier worden beelden gedeeld via social media. Draagt dat bij een bewustwording? Kunnen we een parallel trekken tussen Amerika en Nederland? Hebben Nederlandse media genoeg oog voor racistisch geweld? Tot slot: Als eerste omroep in Nederland gaat de regionale zender NH Radio gebruik maken van een automatisch gegenereerde nieuwsbulletins. Dat wil zeggen: geschreven teksten worden vol automatisch omgezet in gesproken audioberichten. De techniek is ontwikkeld door de start-up XS2Radio. Richard Otto, van XS2Radio, is te gast. Is dit de toekomst? Otto: “We zijn niet een vervanging voor de radiopresentator, we zijn een verrijking voor de uitgevers”. Hoe ver kunnen we gaan in de automatisering van het nieuws? Voice-cloning is ook een techniek waarmee ze bezig zijn. Zou je bijvoorbeeld de stem van Fred Emmer terug kunnen halen? Wat vinden onze gasten hiervan? In geautomatiseerde stemmen ontbreekt emotie vaak nog. Oranje: “Radio is het medium van de menselijke directheid en emotie. Af en toe kan een kuchje, slik of snik geen kwaad op de radio”.

Aan tafel zitten Dieuwertje Kuijpers, Freek Staps en Spraakmaker Etchica Voorn. We beginnen het Mediaforum in Zweden. Daar lijkt de moord die in 1986 op de premier Olof Palme werd gepleegd opgelost. NOS-correspondent Rolien Créton praat ons bij na de persconferentie. Het mediamoment van Staps gaat over de krant de Miami Herald. De krant heeft besloten, nu toch al veel mensen thuiswerken, dat ze een fysieke redactie niet nodig hebben en hebben dus de huur van hun pand opgezegd. Kan je een krant runnen zonder dat journalisten bij elkaar zitten? Hoe handig is dat? Hoe zouden onze mediakenners dat zelf vinden? En wat zijn hun eigen ervaringen sinds de coronacrisis? Kuijpers: “De leuke bijkomstige les van de coronacrisis is dat we misschien wel een tandje minder kunnen vergaderen”. Het mediamoment van Kuijpers gaat over de corona noodwet die minister Hugo de Jonge 1 juli wil invoeren. Wat is haar inhoudelijke bezwaar tegen de gang van zaken? Kuijpers: “De behoefte aan snelle besluitvorming mag niet ten kosten gaan van de zorgvuldigheid van het proces”. Zou er meer verontwaardiging moeten zijn in de media? Volgens Staps moeten we van de media vooral verwachten dat er veel wordt uitgezocht, feiten boven tafel worden gehaald en het democratisch proces te volgen. Grote streamingdiensten in het Verenigd Koninkrijk hebben sketchserie Little Britain verwijderd van hun platforms omdat er “blackfaces” in voorkomen. Op Netflix, BBC iPlayer en BritBox is de serie, die van 2003 tot 2007 werd uitgezonden op televisie, niet langer te zien. Een serie vol met typeringen die nu voor veel mensen echt niet meer kunnen, maar toen werd er hartelijk om gelachen. Voorn zegt: “Deden ze het om die mensen belachelijk te maken, of deden ze het om ons een spiegel voor te houden?”. Is de keuze van de streamingsdiensten om de serie niet meer beschikbaar te stellen begrijpelijk? Welke ontwikkelingen zien we door de tijden heen? Je kunt ervoor kiezen series niet meer uit te zenden, maar zou je het ook uit de archieven moeten verwijderen? We besluiten het Mediaforum met het Taalteam met Jan Beuving.

Aan tafel zitten Margriet Brandsma, Wouter de Winther en Ferry Mingelen. Het mediamoment van De Winther gaat over een tweet van Arjan Noorlander (Nieuwsuur). Hij verweert zich tegen het verwijt dat Nieuwsuur gisteren geen aandacht had voor de anti-racismedemonstraties. ‘Hoe durven wij een uitzending te maken over de stikstofproblemen en de toekomst van landbouw, natuur en de economie. En daarna ook nog over de nasleep van MH17’, schrijft Noorlander. Gebeurt het vaker dat een journalist zich op deze manier verdedigd via sociale media? Is het belangrijk dat je gebruik maakt van deze sociale media? Is de angst van Sylvana Simons begrijpelijk, dat men verder gaat met het andere nieuws en het antiracismedebat minder onder de aandacht brengt? Ook in het nieuws is rapper Akwasi. Hij gaf een speech op de Dam waarin hij onder meer zei "Op het moment dat ik een Zwarte Piet tegenkom in november, trap ik hem hoogstpersoonlijk op zijn gezicht". De Winther: “Dat soort geluiden leidt de aandacht af van de nobele discussie die wel gevoerd moet worden”. Akwasi geeft aan veel meer gezegd te hebben, maar toch wordt deze zin door veel media uitgelicht en is er aangifte tegen hem gedaan. Brandsma zegt hierover: “Het is van een volstrekte naïviteit om te denken dat als je zoiets zegt, dat dat er niet wordt uitgelicht”. Het Amerikaanse fitnessbedrijf CrossFit heeft zich in de nesten gewerkt. De topman weigerde zich uit te spreken tegen racisme in reactie op ophef over de dood van George Floyd. Zakenpartners van Crossfit (sportscholen mogen de naam CrossFit dragen als ze er voor betalen) zijn boos en overwegen de samenwerking met het bedrijf te verbreken. Is dit een nieuwe dynamiek; dat je er íets van moet vinden en je commentaar krijgt als je je er niet over uitspreekt? Moet je als bedrijf hier iets van vinden? Het mediamoment van Brandsma gaat over het boek van Volkskrant journalist Sara Berkeljon? Ze kwam er achter dat ze meer mannen heeft geïnterviewd dan vrouwen, en dat de interviews met mannen eigenlijk beter waren. Vond ze het herkenbaar? Ervaart zij ook dat je als vrouwelijke journalist anders moet opstellen of anders wordt benaderd tijdens een interview met mannen? Waar zitten de verschillen? Brandsma: “Als vrouwelijke interviewer wordt je vaak meer op je kennis getest dan mannen onderling”. Gisteren zijn de laatste Tegels uitgereikt, de belangrijkste journalistieke prijzen. In de categorie Nieuws ging die naar de journalisten van de NOS en NRC voor hun onthulling dat bij een Nederlandse luchtaanval op een bommenfabriek van IS in Hawija in Irak in 2015 zeker zeventig burgerdoden vielen. Eerder werden de Tegels voor Achtergrond en Onderzoek al uitgereikt aan respectievelijk de journalisten Pieter Klein (RTL) en Jan Kleinnijenhuis (Trouw) voor hun verhalen over de toeslagen-affaire. Hoe belangrijk zijn dit soort prijzen als een Tegel?

Dit weekend stond er een opvallende advertentie in de Volkskrant. Er stond: Rutte het grootste gevaar voor de volksgezondheid. En de oproep om een petitie over het stoppen van de lockdown te tekenen. Moet je je als eindredacteur verantwoordelijk voelen voor de inhoud van advertenties? Wie is daar verantwoordelijk voor?. Hebben onze mediakenners wel eens een advertentie geweigerd? Moet het altijd duidelijk zijn dat het over een advertentie gaat? Pieter Klok, van de Volkskrant, geeft een reactie. Aan tafel zitten Ward Wijndelts, Ingrid Spijkers en Spraakmaker Arno Visser. Een nieuw gezicht aan tafel: Ingrid Spijkers. Hoe hebben zij de berichtgeving rondom corona gedaan bij Omrop Fryslân? Is het belangrijk om de berichtgeving zowel in het Nederlands als in het Fries te doen? Waarom? Het mediamoment van Wijndelts gaat over James Bennet, die was tot dit weekend chef van de opinieredactie van de New York Times, maar nu niet meer. Onder zijn leiding is er een artikel verschenen, waarin werd opgeroepen het leger in te zetten tegen de eigen bevolking. Veel mensen van de redactie zelf schrokken hiervan en waren boos. Ze spraken zich in een petitie uit tegen het opiniestuk. Zijn er in Nederland ook voorbeelden van opiniestukken die niet geplaatst zijn? Spijkers: “Als het een goed onderbouwd stuk is, dan hoef je het daar totaal niet mee eens te zijn, maar daar moet wel ruimte voor zijn”. Hoe moeten we in de journalistiek omgaan met opiniestukken? Visser: “Je kunt je altijd distantiëren in hoofdredactioneel commentaar van het opiniestuk”. En de Telegraaf heeft vandaag een artikel over de voorbereiding op de tweede golf aan coronabesmettingen. De Volkskrant een interview met Jaap van Dissel. In het Brabants Dagblad dit weekend een reconstructie over 100 dagen Corona in Nederland. Berichten met als ondertoon dat we het coronavirus bijna achter ons hebben liggen en dat het terugblikken, de analyses en dus ook het vooruitblikken zijn begonnen. Is het al tijd om terug te blikken? Visser: “Het grote terugkijken, daar is het veel te vroeg voor”. Is het logisch dat deze dynamiek ontstaat? Als je als media gaat terugblikken, geef je dan niet het gevoel dat het “voorbij” is? Endemol Shine werkt aan de terugkeer van een tv-klassieker: Big Brother. Alweer meer dan 20 jaar geleden was het een enorm succes. Miljoenen keken dagelijks. Zou het weer een succes worden? We besluiten het Mediaforum met het Taalteam met Frank van Pamelen.

Aan tafel zitten Paul Römer, Roos Schlikker en Spraakmaker Erik van Muiswinkel. We hebben het over de documentaire van de VPRO ‘Overtijd’. Een documentaire over abortus. Wat vinden onze mediakenners er van? Als puntje van kritiek vindt Schlikker het gek dat er helemaal geen mannen aan het woord komen. Er heerst taboe rondom het thema abortus. Gaat deze documentaire helpen dit uit de taboesfeer te halen? Het mediamoment van Römer gaat over de Nieuwe Revu. Het blad komt voortaan uit als bijlage van Panorama. Logische oplossing? Römer: “Dit vind ik zo’n half-slap compromis waar niemand gelukkig van wordt”. Ook hebben we het over het WhatsApp-gesprek tussen Grapperhaus en Halsema. De appjes die de burgemeester van Amsterdam en de minister van Justitie naar elkaar stuurden tijdens de demonstratie op de Dam afgelopen maandag, zijn nu openbaar. Is het opvallend dat deze informatie zo snel en zo open naar buiten komt? Is het goed dat dit gebeurd is? Via WhatsApp kunnen natuurlijk ook snel misverstanden ontstaan, is dat hier nog het geval? Hoe lazen onze mediakenners het app-gesprek? Schlikker: “Het heeft iets ongemakkelijks omdat het toch duidelijk niet een gesprek is waar wij eigenlijk getuigen van zouden moeten zijn”. Römer noemt het “media-technisch heel bijzonder wat hier gebeurt”. Verder: een doorbraak in de zaak Madeleine McCann, de Brits peuter die in 2007 verdween uit een vakantie-appartement in Portugal. Een Duitse man die nu al voor een ander vergrijp met kleine kinderen in de gevangenis zit, is nu als verdachte gekenmerkt. Een zaak waarin media een belangrijke rol gespeeld heeft. Waarom fascineert deze zaak zo? Schlikker: “Je beleeft het bijna als een Netflixserie”. We besluiten het Mediaforum met het Taalteam met Frank van Pamelen.

Aan het einde van het Mediaforum hebben we het over Facebook. Teksten die oproepen tot geweld zijn verboden op Facebook. Maar een post van Trump waarin hij zegt dat er, als er geplunderd wordt, geschoten zal worden, mag toch blijven staan. Veel medewerkers van Facebook hebben daar grote moeite mee, meldt de New York Times. Is het goed dat die tekst is blijven staan? Is het beter om er een waarschuwing bij te plaatsen? Wordt van Twitter en Facebook nu een te grote journalistieke rol gevraagd? Aan tafel zitten Thomas Muntz, Haroon Ali en Spraakmaker Frank Helmink. Het mediamoment Haroon Ali gaat over de Pride Month. We kijken onder andere naar de Stonewall-rellen. Zijn er paralellen te trekken met de gebeurtenissen op dit moment in Amerika? Is het jammer dat de Pride Month ondersneeuwt door de gebeurtenissen nu? Men zegt dat plunderingen niet werken, maar volgens Ali is gebleken dat het eerder in Amerika gewerkt heeft om de aandacht te trekken en om sympathie te krijgen voor de grotere strijd die je voert. “Het is interessant om te zien dat rellen, plunderingen en dit soort vormen van actievoeren en geweld uiteindelijk wel hebben geleid tot wezenlijke verandering”. Het mediamoment van Muntz gaat over de Senaatverhoren van de Obamagate, die zijn begonnen. De meeste Amerikaanse media hebben besloten deze verhoren niet integraal uit te zenden. Wat zegt dat? Muntz: “Het lijkt erop dat media in Amerika meer en meer een autonome afweging maken”. Er is systeemracisme in Nederland, dat zei Rutte gisteren desgevraagd in zijn persconferentie. Wat vinden onze mediakenners van wat Rutte zegt? Volgens Muntz is het een “goede eerste stap”. Na het protest op de Dam ging het veelal over dat mensen te dicht bij elkaar stonden. Verleggen mensen die focus bewust, om de aandacht weg te leiden van racisme? Helmink: “Dit soort ellende zorgt er dus we voor alle aandacht van het echte probleem weghoudt”. Ali: “Er zijn wezenlijk problemen met racisme in Nederland en daar moet over gepraat worden – of er nu wel of geen Corona aan de hand is”. Is er in de media genoeg aandacht voor racisme?

Het mediamoment van Sterkenburg gaat over Maurice de Hond. Hij vraagt zich af waarom kranten zijn stukken over het coronavirus niet willen plaatsen. Waarom vindt Nikki dit zo stuitend? Is het logisch dat Maurice de Hond niet meteen overal als gast gevraagd werd toen de coronacrisis uitbrak? Volgens Sterkenburg heeft De Hond zijn podium gehad en moet hij niet in een “zielige slachtofferrol” kruipen. Aan tafel zitten Nikki Sterkenburg, Leonard Ornstein en Spraakmaker Mark Vermeulen. Het mediamoment van Ornstein, politiek journalist VPRO, gaat over een artikel in de Volkskrant met de titel: ‘Lockdown holt grondrechten uit’. Waarom vond hij dit zo sterk? Verder: sociale media kleurden zwart gisteren voor Blackout Tuesday. Het iniatief kwam vanuit de muziekwereld maar werd door mensen, bedrijven en organisaties over de hele wereld overgenomen. Sterkenburg plaatste ook een zwart kader op haar sociale media. Wat is haar gedachte daarachter? Kritiek was dat het opportunistisch zou zijn. Hoe kijken onze gasten daar naar? Wat zou er in Nederland moeten gebeuren tegen racisme en welke rol kan de overheid daarin spelen? Zou dit een verkiezingsthema worden? Ornstein: “Timing is ook een politieke zaak” Ook hebben we het over een artikel in het NRC van vandaag. De NPO wil nu toch gaan samenwerken met streamingdiensten als Netflix. Het gaat om een experiment waarbij het mogelijk is om vijf series op deze manier te maken. Enkele voorwaarden: De videodiensten krijgen de series pas een half jaar na het uitzenden op tv en de productiekosten worden fifty-fifty verdeeld. De afleveringen moeten minstens een miljoen per aflevering kosten. Dat is veel hoger dan de gebruikelijke budgetten. Wat vinden onze gasten van een samenwerking van de publieke omroep met dit soort commerciële partijen? Volgens Ornstein kan het geld beter geïnvesteerd worden in onderzoeksjournalistiek. We besluiten het Mediaforum met het Taalteam met Frank van Pamelen.

Mireille van Ark koos voor haar Mediamoment een fragment van CNN. De verslaggeefster, Sara Sidner, dient in het begin echt als doorgeefluik omdat ze direct de vragen van Floyds familie doorgeeft aan de politiechef. Moet je dit wel zo doen? Hoe journalistiek is dit? Is deze situatie voor te stellen in de Nederlandse media en hoe zou dat er dan uit zien? De verslaggever werd emotioneel. Doet dat af aan haar professionaliteit? Aan tafel zitten Mireille van Ark, Jaap van Zessen en Spraakmaker Adriana van Dooijeweert. Het mediamoment Van Zessen gaat over een video van de New York Times. De video is een analyse van de ruim 8 minuten van de arrestatie van George Floyd. Waarom vindt Van Zessen deze video zo goed? Kan hij zich zoiets in Nederland ook voorstellen? Beelden van bewakingscamera’s in de buurt krijgen en zelfs de naam van de agent publiceren. Ook hebben we het over de demonstratie in Amsterdam gisteren. Er is veel kritiek op Femke Halsema. We staan stil bij hoe de burgemeester zich vervolgens verdedigt in haar media-optredens, gisteren en vanmorgen. Hoe deed Halsema dit? Is het terecht dat de kritiek zich voornamelijk op Halsema richt? Gaat het soms te veel over Halsema, in plaats van over ‘de burgemeester van Amsterdam’? Voordat Van Zessen bij het AD begon maakte hij zelf een soort media-analyses voor gemeenten, door te kijken op sociale media. Bijvoorbeeld na Project-X, waar de burgemeester bijna hetzelfde reageerde als Halsema. Hoeveel betrouwbare informatie kun op die manier verzamelen? Volgens Van Zessen zag je gisteren de dynamiek op sociale media al groeien. Dat had de gemeente moeten zien aankomen volgens hem. Ze hadden een plan B moeten hebben, vindt hij. Tot slot, gisteravond zijn in het Radio 1- programma Kunststof de eerste twee Tegels uitgereikt. Deze journalistieke prijzen, in de categorie Achtergrond, gingen naar het verhaal over de Toeslagen-affaire (van RTL en Trouw) en naar het verhaal over de angstcultuur binnen de UvA (NRC). Terechte winnaars? Is dit waar de journalistiek om draait?

Vandaag zit Charlotte Nijs, Politiek verslaggever van Hart van Nederland voor het eerst in het Mediaforum. Haar mediamoment ging over het gebrek aan nieuws. Op Tweede Pinksterdag werden veer versoepelingen doorgevoerd maar omdat het een feestdag was bleef veel verslaggeving uit. Hoe ziet het er nu uit op het terras, bij de musea en in het OV? Is het wenselijk dat er dagen zijn zonder verslaggeving of moeten we alle dagen paraat staan om nieuws te maken? Daarnaast laten steeds meer mensen de coronamodus los nu de maatregelen langzaam versoepeld worden. Is dit terecht of vergeet men de dreiging? Aan tafel zitten Jan-Kees Emmer, Charlotte Nijs en Spraakmaker Ineke Sluiter In de Amerikaanse media wordt het nieuws gedomineerd door de dood van George Floyd, die om het leven kwam nadat een agent een lange tijd zijn knie op de nek van Floyd gedrukt hield. Het leidde tot felle protesten in verschillende steden. Het behoorde tot een van de vele incidenten van politiegeweld tegenover zwarte burgers in de VS. De partijen staan steeds harder tegenover elkaar en bij de demonstraties lopen de gemoederen hoog op. Ook in andere delen van de wereld wordt verontwaardigd gereageerd en is er meer aandacht voor racisme. De protesten krijgen bijval, maar hebben ze zin? Leveren de demonstraties iets op of brengen ze vooral veel onrust in de VS? Donald Trump uit zich vaak negatief over de media. Journalisten beginnen langzamerhand een doelwit te worden. De journalisten worden uitgemaakt voor fake nieuws en het leidt tot veel polarisatie en gebrek aan respect voor de pers. Wat betekent het voor de westerse democratie als de nieuwsvoorziening continu wordt gedemoniseerd? De anti-media retoriek die met Trumps opkomst gepaard ging werkt veel onrust in de hand. Worden we in Nederland ook kritischer op onze media door herhaaldelijke kritiek op Amerikaanse media?

We hebben het over de Netflix documentaire ´Jeffrey Epstein: Filflty Rich´ waarin de makers duiken in het reilen en zeilen van de beruchte miljardair. Verschillende slachtoffers, in de film aangeduid als ´overlevers´, politiemensen en andere betrokkenen komen aan het woord in de vierdelige serie. Het resultaat is verbijsterend. Want hoe kon Epstein zo lang ongestoord doorgaan met het misbruiken van jonge, minderjarige meisjes? Zijn de makers goed beslagen te ijs gekomen? Is dit naast een serie ook dagelijkse journalistiek? Aan tafel zitten Hasna El Maroudi, Freek Staps en Spraakmaker GeertJan Lassche. We bespreken de staat van corona in Mongolië. Dit land heeft het goed gedaan, maar klopt de informatie die rondgaat? Waarom hebben we over dit goede nieuws weinig tot niets gelezen? Verder hebben we het over een opvallend incident dat zich afspeelde in Central Park, New York. In een video is te zien dat een vrouw de politie belt en vertelt dat een donkere vogelspotter, die overigens het filmpje maakt, haar leven bedreigt. Dit gebeurde, terwijl de jongeman slechts had gevraagd of ze haar hond kon aanlijnen. Hierna raakte ze alles kwijt, zoals haar werk en hond. Dat was niet zijn bedoeling, waarom dan toch filmen? Zegt dit incident meer over de Amerikaanse samenleving dan over de vrouw? Tot slot gaat het over de dood van George Floyd, die stikte doordat een agent minutenlang met zijn knie op zijn nek duwde, leidt in Minneapolis tot hevige rellen. Hier in Nederland delen veel mensen hun medeleven, of boosheid, via social media. Waarom speelt de zaak hier in Nederland ook zo? Hier in Hilversum is afgelopen woensdag een man doodgeschoten door de politie. Hoe komt het dat we daar veel minder over horen? De video waarin George Floyd een aantal keer zegt dat hij niet kan ademen wordt getoond op nieuwssites en in journaal, zelfs deels in het Jeugdjournaal. Hier kwam kritiek op, onder meer van Sa’ada Nourhusen, hoofdredacteur van OneWorld. Zij zegt dat die beelden niet de hele tijd getoond hoeven worden. Is het beter de beelden niet uit te zenden?