Układ Sił

Stany Zjednoczone w konsultacji z Rosją po cichu pracują nad planem pokojowym dla Ukrainy – informuje portal Axios. Według jego źródeł z obu krajów, ma on być wzorowany na planie Donalda Trumpa dla Strefy Gazy i zawierać 28 punktów. Składają się na niego cztery główne bloki tematyczne: pokój na Ukrainie, gwarancje, bezpieczeństwo Europy oraz relacje pomiędzy Waszyngtonem a Kijowem i Moskwą.  Nad szkicem planu, według amerykańskiego informatora, pracuje negocjator prezydenta USA Steve Witkoff. Jest w kontakcie z Kiryłłem Dmitriewem, wysłannikiem Władimira Putina. Źródło ukraińskie przekazało Axiosowi, że Witkoff w tym tygodniu rozmawiał o planie także z Rustemem Umerowem, doradcą prezydenta Ukrainy Wołodymyra Zełenskiego.  Dmitriew w rozmowie z portalem wyraził optymizm i stwierdził, że strona rosyjska odnosi wrażenie, że w końcu jej postulaty są brane pod uwagę. Przekazał też, że celem jest wykorzystanie uzgodnień pomiędzy prezydentami Stanów Zjednoczonych i Rosji z ich spotkania na Alasce i stworzenie propozycji, która „odnosi się do konfliktu na Ukrainie, ale także przywraca amerykańsko-rosyjskie stosunki i bierze pod uwagę obawy Rosji dotyczące bezpieczeństwa”.  Plan miałby zostać wypracowany przed kolejnym spotkaniem Trumpa z Putinem. Dmitriew ocenił też, że nie jest on związany z podobną inicjatywą brytyjską. Ta z kolei ma nie brać pod uwagę stanowiska Rosji. Według Dmitriewa, obecnie Waszyngton omawia propozycję z państwami Europy i Ukrainą, co potwierdza także strona amerykańska. Biały Dom poinformował, że jest szansa, by przekonać je do tego rozwiązania.  Tłumaczy dr Marek Stefan, zastępca redaktora naczelnego Układu Sił. 

Biały Dom potwierdził, że prezydent Donald Trump podpisze ustawę umożliwiającą nałożenie kolejnych ceł uderzających w Rosję. Warunkiem jest jednak takie skonstruowanie przepisów, by w jego rękach pozostała ostateczna decyzja w tej kwestii.  Kongres powrócił do prac nad ustawą, której inicjatorami są senator Lindsey Graham i kongresmen Brian Fitzpatrick. Trump potwierdził w niedzielę, że jest tego świadomy i akceptuje to. Powiedział także, że być może wzięta zostanie pod uwagę jego sugestia umożliwienia sankcjonowania również Iranu.  Ustawa ma pozwolić na nałożenie barier celnych na państwa, które kupują rosyjskie surowce. Trump już to zrobił – wprowadził cła na towary indyjskie w wysokości 50 proc. Ich dalszy los nie jest jednak jasny, podobnie jak wielu innych stawek celnych obecnej administracji.  Sąd najwyższy Stanów Zjednoczonych rozpatruje, czy cła nałożone przez Trumpa w ramach ustawy o nadzwyczajnych międzynarodowych uprawnieniach z 1977 roku są legalne. Ten akt prawny pozwala prezydentowi na pominięcie kongresu w niektórych przypadkach.   Podczas wysłuchania stron, które odbyło się na początku listopada, nawet sędziowie wybrani przez konserwatywne administracje wyrażali w tej sprawie wątpliwości.  Tłumaczy Rafał Michalski, amerykanista i współpracownik Układu Sił. 

Ukraina kupi do 100 francuskich myśliwców Rafale w ciągu 10 lat. Oprócz tego jeszcze środki obrony powietrznej, amunicję i drony. Prezydenci Ukrainy i Francji – Wołodymyr Zełenski i Emmanuel Macron – podpisali list intencyjny w tej sprawie podczas spotkania w Paryżu.  Zelenski ocenił, że Ukraina będzie posiadać jeden z najlepszą systemów obrony powietrznej na świecie. Macron z kolei stwierdził, że niektóre rodzaje uzbrojenia, w tym drony oraz bomby kierowane, zostaną dostarczone szybko – będą wytwarzane w ciągu najbliższych trzech lat.  Kijów, według francuskiego prezydenta, otrzyma systemy przeciwlotnicze SAMP/T nowej generacji, które będą dostępne w przyszłym roku. Pod wieloma względami są one porównywalne do amerykańskich Pariotów.  Nie jest jasne, skąd Ukraina weźmie pieniądze na te zakupy. W październiku Zełenski popisał podobny list intencyjny, mówiący o chęci nabycia 100-150 szwedzkich myśliwców Gripen.  Pytany przez reporterów o koszty odpowiedział, że Kijów rozważa możliwość koprodukcji myśliwców Rafale. Są to maszyny wielozadaniowe czwartej generacji. Są w stanie prowadzić walkę w powietrzu oraz ostrzeliwać cele na dalekich dystansach. Wytwarza je francuska firma Dassault, która planuje zwiększyć produkcję do 4 myśliwców miesięcznie. W październiku informowała, że w zamówieniu są 233 samoloty.  Pałac Elizejski przekazał, że poniedziałkowa deklaracja jest jedynie wyrażeniem woli politycznej, a kwestie finansowania zostaną uzgodnione później. Środki mają pochodzić na przykład z pożyczki udzielonej Ukrainie na bazie rosyjskich aktywów zamrożonych w Unii Europejskiej. Na razie państwom wspólnoty nie udało się wypracować w tej sprawie porozumienia.  Tłumaczy Łukasz Maślanka z Ośrodka Studiów Wschodnich. 

Niemiecki parlament powołał komisję ekspercką, mającą opracować nową politykę handlową wobec Chin. Ma to związek z działaniami zmierzającymi do uniezależnienia rodzimej gospodarki od dostaw z Państwa Środka. Sprawa nabrała szczególnego znaczenia po tym, jak Pekin wprowadził ograniczenia na eksport krytycznych minerałów w ramach wojny handlowej ze Stanami Zjednoczonymi. Europa, chociaż nie uczestniczy w sporze, mocno odczuła skutki tej decyzji.  Komisja składa się z przedstawicieli przemysłu, związków zawodowych oraz ośrodków analitycznych. Przyjrzy się m.in. importowi surowców z Chin, zależności energetycznej oraz chińskim inwestycjom w infrastrukturę krytyczną. Jej powołanie odbyło się na kilka dni przez wizytą niemieckiego ministra finansów Larsa Klingbeila w Pekinie.  Niemcy przez lata korzystały gospodarczo na współpracy z Chinami, sprowadzając z nich różne towary i surowce oraz sprzedając własne produkty na chińskim rynku. Obecnie jednak, zgodnie ze strategią przyjętą w roku 2023 traktują Pekin jako nie tylko jako partnera, ale także konkurenta i systemowego rywala. Dokument wskazuje także na konieczność de-riskingu, czyli ograniczania zależności od Państwa Środka.  Od czasu jego publikacji w tym obszarze niewiele się jednak zmieniło. Tłumaczy dr Piotr Andrzejewski z Instytutu Zachodniego. 

Rosja w grudniu wyemituje obligacje denominowane w chińskich juanach – przekazało ministerstwo finansów. Ich zapadalność będzie wahać się od 3 do 7 lat, a odsetki będą wypłacane co pół roku. Posiadacze będą mogli otrzymać płatność w juanach lub w rublach.  Nie wiadomo jeszcze jak dużo takich obligacji zostanie wyemitowanych – ministerstwo przekazało, że będzie to zależeć od popytu. W zeszłym miesiącu Agencja Reutera informowała, że mogą być one warte 400 mld rubli, czyli prawie 5 mld dolarów amerykańskich.  Resort finansów spodziewa się, że wśród kupujących będą banki, fundusze inwestycyjne i brokerzy. Według rosyjskiego portalu RBC emisja obligacji w chińskiej walucie była już rozważana we wcześniejszych latach, ale spotkała się ze sprzeciwem Pekinu.  Rosja boryka się z problemami budżetowymi – deficyt w tym roku ma wynieść 5,7 bln rubli zamiast planowanych 1,2 bln. Dochody ze sprzedaży ropy i gazu we wrześniu spadły o 20 proc. rok do roku. Stany Zjednoczone ogłosiły natomiast nowe sankcje na dwie największe spółki naftowe – Rosnietf i Łukoil, pozbawiając je możliwości przeprowadzania transakcji w dolarach.  Tymczasem Ukraina wciąż uderza w rosyjskie rafinerie i inne obiekty związane z produkcją i eksportem surowców naturalnych.  Tłumaczy Filip Rudnik z Ośrodka Studiów Wschodnich. 

Senat Stanów Zjednoczonych przegłosował ustawę wznawiającą finansowanie dla rządu. Tym samym prawdopodobnie wkrótce zakończy się trwający najdłużej w historii kraju tzw. shutdown. Wyrażenie to oznacza to sytuację, w ramach której administracja musi znacząco ograniczyć swoją działalność z powodu braku pieniędzy. Obecnie funduszy brakuje na przykład na bony żywnościowe, pracownicy federalni zostali wysłani na przymusowe urlopy bądź nie otrzymują wynagrodzeń, a ruch lotniczy musiał zostać zmniejszony. Groziło to znacznymi stratami dla gospodarki.  Demokraci nie chcieli się zgodzić na przyjęcie ustawy, dopóki Republikanie nie zagwarantują przedłużenia finansowania dla programu dopłat do ubezpieczeń zdrowotnych. Korzystają z nich 24 mln Amerykanów. Ugrupowanie nie ma większości w Senacie, ale posiada liczbę mandatów umożliwiającą blokowanie tego rodzaju legislacji. Ostatecznie jednak ośmiu senatorów z Partii Demokratycznej złamało dyscyplinę i zagłosowało za. Ustawa zakłada przyznanie środków dla rządu jedynie do 30 stycznia.   Speaker Izby Reprezentantów Mike Johnson wstrzymał prace organu w drugiej połowy września, by zwiększyć presję na Demokratów ws. budżetu rządowego. Teraz, gdy ustawa została przyjęta, w trybie pilnym wezwał kongresmenów do Waszyngtonu. Jeden z nich stwierdził, że pokona 16-godzinną trasę na motorze, by zdążyć na głosowanie. Odbędzie się ono w środę w godzinach popołudniowych czasu Waszyngtońskiego. Potem ustawę będzie musiał podpisać prezydent.  Shutdown trwa już 42 dni. Tłumaczy Rafał Michalski, amerykanista i współpracownik Układu Sił. 

Wkrótce może dojść do kolejnej wymiany ciosów pomiędzy Izraelem a Iranem – pisze The New York Times. Teheran ma kontynuować prace nad programem nuklearnym w nowym ośrodku. O świadczącej o tym aktywności pisali pod koniec października analitycy Center for Strategic and International Studies na podstawie zdjęć satelitarnych. Iran nie wpuścił do obiektu międzynarodowych inspektorów.  To z kolei budzi obawy w Izraelu, który może po raz kolejny zdecydować się na atak powietrzny. Eksperci cytowani przez the New York Times są zdania, że gdyby do tego doszło, odpowiedź Teheranu byłaby dużo bardziej zdecydowana niż po czerwcowych nalotach. Irańskie fabryki rakiet pracują 24 godziny na dobę, by móc przypuścić zmasowany atak na państwo izraelskie i przebić się przez systemy obrony powietrznej.  W czerwcu Izrael zbombardował irańskie ośrodki nuklearne. Zaraz potem Stany Zjednoczone przeprowadziły nalot na obiekty podziemne i według prezydenta Donalda Trumpa, całkowicie je zniszczyły. Władze Iranu twierdziły wówczas jednak, że część wzbogaconego uranu została zabezpieczona i przetransportowana do innej lokalizacji. Tego zdania jest także Rafael Grossi, dyrektor Międzynarodowej Agencji Energii Atomowej, choć potwierdzenie tego nie jest możliwe bez przeprowadzenia inspekcji. Tel Awiw komunikował natomiast, że jest gotowy uderzyć ponownie, gdy tylko Teheran zbliży się do możliwości zbudowania broni jądrowej.  W zeszłym tygodniu minister spraw zagranicznych Iranu Abbas Aragczi odrzucił możliwość bezpośrednich rozmów ze Stanami Zjednoczonymi oraz spełnienie amerykańskiego oczekiwania w postaci całkowitej rezygnacji z programu nuklearnego.  Tłumaczy Marcin Krzyżanowski, ekspert ds. Bliskiego Wschodu i współpracownik Układu Sił. 

Rosyjskie i światowe media spekulują na temat tego, czy minister spraw zagranicznych Rosji Sergiej Ławrow popadł w niełaskę prezydenta Władimira Putina. 75-letni Ławrow kieruje resortem od 20 lat. Jednak w środę nie wziął udziału w posiedzeniu Rady Bezpieczeństwa Federacji Rosyjskiej, któremu przewodniczył Putin. Według źródła dziennika Kommiersant, nie był to przypadek. Minister nie będzie też przewodniczył rosyjskiej delegacji na szczyt grupy G20, który odbędzie się w lutym w Republice Południowej Afryki.   Ławrow miał zostać odsunięty po tym, jak nie udało mu się doprowadzić do skutku spotkania przywódców Rosji i Stanów Zjednoczonych. Prezydent USA Donald Trump zapowiedział taki szczyt, który miałby odbyć się w Budapeszcie. Szczegóły mieli dopracować Ławrow i Marco Rubio – amerykański sekretarz stanu. Szefowie resortów rozmawiali telefonicznie w  drugiej połowie października. Według źródeł Agencji Reutera, Ławrow miał żądać zbyt wiele, a Rubio ostatecznie odradził Trumpowi szczyt. Prezydent odwołał spotkanie i powiedział, że nie byłoby ono na miejscu. Potem Waszyngton ogłosił nałożenie sankcji na dwie największe rosyjskie spółki naftowe – Rosnieft i Łukoil.  Rzecznik Kremla Dmitrij Pieskow powiedział, że doniesienia medialne na temat popadnięcia Ławrowa w niełaskę Putina są nieprawdziwe.  Tłumaczy Kuba Benedyczak, analityk Polskiego Instytutu Spraw Międzynarodowych i redaktor Układu Sił. 

Chiny wygrają wyścig ze Stanami Zjednoczonymi w dziedzinie sztucznej inteligencji – powiedział w rozmowie z Financial Times Jensen Huang, prezes Nvidii. Ta najdrożej wyceniana spółka na świecie zajmuje się produkcją procesorów obsługujących tę technologię. Według Huanga, Pekin ma przewagę dzięki łagodniejszym regulacjom oraz niższym cenom energii.  Wypowiedź padła po tym, jak prezydent Stanów Zjednoczonych Donald Trump potwierdził, że nie wyda zgody na sprzedaż najbardziej zaawansowanych chipów firmy do Chin. Huang ocenił, że Zachód kieruje się w swojej polityce cynizmem, a potrzeba więcej optymizmu.   Według niego w Stanach Zjednoczonych wkrótce może się pojawić 50 nowych regulacji dotyczących sztucznej inteligencji, podczas gdy Pekin ułatwia jej rozwój – na przykład poprzez wprowadzanie subsydiów na energię dla branży. Ma to duże znaczenie, ponieważ chińskie władze zmuszają krajowe podmioty do korzystana z rodzimych procesorów, które zużywają więcej prądu niż produkty Nvidii.  Huang wcześniej apelował do rządu Stanów Zjednoczonych o zniesienie obostrzeń na eksport chipów, by utrzymać resztę świata w zależności od amerykańskiej technologii.  Administracja Donalda Trumpa porozumiała się z Nvidią – w zamian za zgodę na sprzedaż procesorów o niższej mocy obliczeniowej, spółka zobowiązała się płacić 15-procentowy podatek od zysków osiąganych w tym państwie. Rząd nie przyjął jednak jeszcze stosownych rozporządzeń w tej sprawie.  Tłumaczy dr Leszek Bukowski, ekspert ds. nowych technologii i współpracownik Układu Sił. 

34-letni muzułmanin Zohran Mamdani wygrał wybory na burmistrza Nowego Jorku. Tym samym demokrata o socjalistycznych poglądach, będący do niedawna stanowym politykiem o niewielkiej rozpoznawalności, stał się jedną z głównych figur w partii. Równolegle kandydatki Demokratów – Abigail Spanberger oraz Mikie Sherrill wygrały wyścig o stanowisko gubernatorów stanów Virginia oraz New Jersey.  Demokraci szukają sposobów na odbudowę wizerunku po klęsce w wyborach prezydenckich, które wygrał Donald Trump. Prezydent po 9 miesiącach sprawowania władzy ma niskie poparcie, jednak Partia Demokratyczna także nie cieszy się zaufaniem.  Głównym kontrkandydatem Mamdaniego był Andrew Cuomo, były gubernator stanu Nowy Jork. Cuomo startował jako kandydat niezależny, ponieważ przegrał z Mamdanim prawybory w Partii Demokratycznej. Udane kampanie w Nowym Jorku oraz wspomnianych stanach mogą posłużyć za wzór w przyszłorocznych wyborach parlamentarnych środka kadencji. Kandydaci skupiali się przede wszystkim na kosztach życia. Mamdani był bardzo aktywny w mediach społecznościowych, pochylając się nad problemami zwykłych ludzi.  Wzywał do opodatkowania korporacji i najbogatszych oraz proponował rozwiązania takie jak zamrożenie czynszów, czy bezpłatna opieka nad dziećmi i przejazdy miejskimi autobusami.  Tłumaczy Rafał Michalski, amerykanista i współpracownik Układu Sił.