Appèl

De Mr. Hans van Mierlo Stichting bestaat vijftig jaar! In 1972 kreeg de Stichting Wetenschappelijk Bureau D’66 voor het eerst publieke financiering. Aanleiding dus om in de geschiedenis van de Van Mierlo Stichting te duiken. Hoe hebben het wetenschappelijk bureau van D66 en haar ideeën zich de afgelopen vijftig jaar ontwikkeld? En welke rol spelen wetenschappelijke bureaus in brede zin in het politieke krachtenveld? In deze aflevering van Appèl praten we hierover met Jasper Dekker, wetenschappelijk medewerker bij de Mr. Hans van Mierlo Stichting die onderzoek deed naar de geschiedenis van de stichting, en Tom Louwerse, universitair hoofddocent Politieke Wetenschap aan de Universiteit Leiden en bekend van de Peilingwijzer. Presentatie: Suzanne van den Eynden en Daniël Schut Lees hier het artikel van Jasper Dekker voor tijdschrift Idee over de geschiedenis van de Van Mierlo Stichting: https://d66.nl/vanmierlostichting/nieuws/vijftig-jaar-mr-hans-van-mierlo-stichting/

Migratie en de opvang van vluchtelingen zijn verworden tot een permanente ‘crisis’. Sinds jaar en dag worstelt Nederland met de vraag of en hoe we mensen die op de vlucht zijn, een plek in de Nederlandse samenleving moeten geven. Dieptepunten in deze crisis, zoals bij aanmeldcentrum Ter Apel waar mensen door gebrek aan opvangplekken buiten moesten slapen, worden aangepakt met symptoombestrijding zoals een tijdelijke stop op gezinshereniging. Waarom hebben we zo’n moeite met de onderwerpen migratie, opvang en integratie? Hoe zit het met de rechten van vluchtelingen en hoe ziet rechtvaardige integratie eruit? Hierover praten we in deze aflevering van Appèl met rechtsfilosoof Tamar de Waal, universitair docent algemene rechtsleer aan de UvA. Ook is zij oprichter en voorzitter van stichting CIVIC, dat als doel heeft het verbeteren van het inburgeringsbeleid op basis van wetenschappelijke inzichten. Presentatie: Daniël Schut

In politiek Den Haag weten vele professionele lobbyisten, oud-politici en belangenbehartigers hun weg te vinden naar ambtenaren en Kamerleden om zo beleid te beïnvloeden. De lobby in 2018 om de dividendbelasting af te schaffen is misschien wel het meest treffende voorbeeld. Onder druk van onder andere Unilever volhardde Mark Rutte lange tijd in deze maatregel, ondanks grote tegenstand in de oppositie en samenleving. Hoe ver reikt de invloed en macht van gevestigde organisaties en professionele lobbyisten? En wat betekenen deze vaak onzichtbare machten voor het functioneren van de democratie? Hierover praten we in deze aflevering van Appèl met Caelesta Braun, hoogleraar Bestuurskunde aan de Universiteit Leiden. In haar oratie afgelopen jaar benadrukte zij onder meer hoe belangrijk het is dat publieke belangen in de samenleving meer invloed krijgen op besluitvorming. Zij wijst op de verantwoordelijkheid van bestuurders om actief verschillende belangen te horen en te wegen. Presentatie: Daniël Schut

De klimaatcrisis is ook een koloniale crisis. Dat zeggen activist Raki Ap en bestuurskundige Shivant Jhagroe in deze aflevering van Appèl. De ecologische crisis begon volgens hen met het reduceren van de natuur én bepaalde groepen mensen tot objecten, met economische ontwikkeling als hoogste doel. Duurzame oplossingen zoals windmolens gaan bovendien vaak hand in hand met uitbuiting en uitsluiting van inheemse volkeren in landen als Indonesië en Brazilië. Raki Ap en Shivant Jhagroe leggen uit dat klimaatbeleid volgens hen pas rechtvaardig is wanneer het rekening houdt met de belangen van inheemse volkeren, van wie we bovendien kunnen leren hoe te leven binnen de draagkracht van de planeet. Presentatie: Suzanne van den Eynden en Daniël Schut

Een nieuwe bestuurscultuur! Meer tegenmacht! Een effectievere overheid en politiek! De ontevredenheid over het functioneren van onze democratie is groot en de roep om verandering klinkt luid. Maar wat moet er precies anders? En welke rol is daarbij weggelegd voor de Eerste Kamer, die na de Provinciale Statenverkiezingen in maart 2023 van samenstelling verandert? Hierover praten we in deze aflevering van Appèl met Joris Backer, vice-fractievoorzitter voor D66 in de Eerste Kamer en Martijn Visser, wetenschappelijk medewerker bij de Mr. Hans van Mierlo Stichting en auteur van de publicatie Machtsbalans in de Nederlandse democratie. Over onder andere het risico van getuigenispolitiek in de Eerste Kamer, de noodzaak voor uitbreiding van de Tweede Kamer en waarom een correctief referendum (g)een goed idee is. Presentatie: Suzanne van den Eynden

We moeten nodig af van onze verslaving aan cijfers. Dat is althans de mening van Daniel Mügge, hoogleraar politieke arithmetiek aan de Universiteit van Amsterdam. Kille cijfers zijn nog altijd het kompas voor politiek beleid – zie de leidende rol van het BBP als meetinstrument voor groei. Maar ook alternatieven die breder kijken, zoals de monitor Brede Welvaart, zijn volgens hem een symbool van onze neiging om alles in cijfers te willen vatten en de ‘morele leegte’ in onze politiek en samenleving. Met name het hedendaags liberalisme heeft hier last van, schrijft Mügge in een artikel in de nieuwste editie van Idee, het tijdschrift van de Mr. Hans van Mierlo Stichting. In deze aflevering van Appèl praten we met hem over groei, cijfers, brede welvaart en de noodzaak voor een deugdcultuur in - volgens Mügge - met name het liberalisme.

Politici en verkeerskundigen breken zich het hoofd over de vraag hoe we ons sneller, duurzamer en veiliger verplaatsen. Volgens Marco te Brömmelstroet, hoogleraar Urban Mobility Futures aan de Universiteit van Amsterdam, zijn deze vragen te beperkt. Beter vragen we ons af: waarom staat de auto zo centraal in de openbare ruimte? Wat zijn hiervan de gevolgen, en wat als we het nu eens heel anders doen? Hierover schreef hij samen met journalist Thalia Verkade het bekroonde boek ‘Het recht van de snelste’, waarin hij pleit voor een andere kijk op mobiliteit. In deze aflevering van Appėl praten we met hem over de normalisering van het gevaar van de auto, de negatieve perceptie van ‘onderweg zijn’ en de noodzaak voor een nieuwe taal in de verkeerskunde.

Neoliberalisme: iedereen heeft het erover en geeft er haar eigen draai aan, maar wat is het nu precies? Terwijl politiek links alles wat niet bevalt graag als neoliberaal bekritiseert, is neoliberalisme volgens rechts juist een door links verzonnen mythe. In hun boek Neoliberalisme. Een Nederlandse geschiedenis laten Bram Mellink en Merijn Oudenampsen zien dat Nederland een lange geschiedenis met dit gedachtegoed heeft en zelfs inspiratiebron is geweest voor andere landen. Ook leggen ze uit wat de neoliberale ideologie inhoudt. In deze aflevering van Appèl duiken we de Nederlandse geschiedenis van het neoliberalisme in met Bram Mellink. Hij is universitair docent geschiedenis aan de UvA waar hij zich verdiept in de opkomst van het neoliberalisme.

Een advocaat die een rechtszaak aanspant namens een rivier, een natuurgebied of een berg: dit klinkt misschien surrealistisch, maar er gaan steeds meer stemmen op om ook de natuur rechten te geven. De natuur zou daarmee niet langer in dienst komen te staan van de mens, en het vervuilen van een rivier zou net zo zeer strafbaar worden als het schaden van een medemens. In deze aflevering van Appèl praten Suzanne van den Eynden en Daniël Schut met twee pleitbezorgers van rechten voor de natuur. Jurist Jessica den Outer is werkzaam als consultant, schrijver en spreker op het gebied van rechten voor de natuur. Zij werd in 2019 door de VN erkend als een ‘Earth-centred law expert’. Binnenkort verschijnt haar boek Rechten voor de natuur bij uitgeverij Lemniscaat. Milieu- en mensenrechtenjurist Jan van de Venis is eigenaar van advocatenbureau JustLaw dat zich met name richt op mensen- en natuurrechten. Ook is hij waarnemend ombudsman voor toekomstige generaties en Rights of Nature-expert bij de VN.

De Europese Unie gaat van de ene crisis naar de andere: de coronapandemie, de Russische inval in Oekraïne, de gevolgen van de klimaatcrisis die zich steeds meer laten voelen. Zulke schokken hebben ook hun effect op de economie en financiën van de Europese lidstaten. Bovendien maken de schokken duidelijk dat ‘investeringen nodig zijn in de Europese welvaart, veiligheid en duurzaamheid’. Dat stelt Rens van Tilburg, directeur van het Sustainable Finance Lab, in zijn artikel voor het zomernummer van Idee, het tijdschrift van de Mr. Hans van Mierlo Stichting. Want is de gezamenlijke Europese begroting wel voldoende toegerust om economische schokken op te vangen? Moeten de strenge Europese begrotingsregels worden aangepast? En wat zou ‘solidariteit’ in de Europese Monetaire Unie eigenlijk moeten betekenen? Daarover praten we met Rens van Tilburg in deze aflevering van Appèl.