Appèl

Op 1 juli 2023 is het 150 jaar geleden dat Nederland de slavernij afschafte en begint het Herdenkingsjaar Slavernijverleden. Afgelopen december bood premier Rutte namens het kabinet de langverwachte excuses aan voor de rol van Nederland tijdens de slavernij. Tijdens de komende Keti Koti, de jaarlijkse herdenking van de slavernij op 1 juli, zullen alle ogen gericht zijn op koning Willem-Alexander. Gaat ook hij als staatshoofd excuses aanbieden? Hoe belangrijk is het eigenlijk dat Nederland dit doet, zoveel jaren na de afschaffing van de slavernij? En hoe werken de patronen uit de slavernij nog altijd door in onze samenleving?  Hierover praten we in deze aflevering van Appèl met Kathleen Ferrier en Larissa Schulte Nordholt. Kathleen Ferrier is voorzitter van de Nederlandse Unesco Commissie en oud-Tweede Kamerlid voor het CDA. Zij pleit voor de oprichting van een waarheids- en verzoeningscommissie zoals ook na afschaffing van de Apartheid in Zuid-Afrika is ingesteld. Larissa Schulte Nordholt is onderzoeker koloniaal verleden aan de Wageningen Universiteit. Presentatie: Suzanne van den Eynden en Daniël Schut

Het gaat niet goed met het water in Nederland. Het is te vies en door droogte dreigt een tekort aan schoon drinkwater. De rol van waterschappen, het bestuursorgaan dat ons water beheert, wordt daardoor steeds belangrijker. Tegelijkertijd komen er meer politieke vragen op de waterschappen af. Een besluit ten gunste van de natuur kan bijvoorbeeld nadelig uitpakken voor de landbouw, en andersom. Ondanks het grote belang van hun onderwerp blijven de waterschappen binnen onze democratie een vrij onbekende bestuurslaag. Wat doen ze precies? Hoe werkt de democratie binnen de waterschappen? En is ons water nog te redden, met alle dreigingen die erop afkomen?   Hierover praten we in deze aflevering met Harmen Binnema, universitair docent Bestuur en Beleid aan de Universiteit Utrecht en co-auteur van het boek Waterschappen: Democratie in een onbekend bestuur; en met Herman Havekes, bijzonder hoogleraar waterbeheer aan de Universiteit Utrecht en strategisch adviseur bij de Unie van Waterschappen.  Presentatie: Suzanne van den Eynden en Daniël Schut

De verschillen tussen Nederlandse regio’s zijn groot. Niet alleen qua landschap, dialect en cultuur, maar ook wat betreft kwaliteit van leven en kansen die inwoners hebben. In een aantal regio’s buiten de zogeheten “economische centrumgebieden” is de gezondheid slechter, het inkomen lager, de bereikbaarheid matig en het vertrouwen in de overheid minder. Mensen voelen zich er vaker onbegrepen en ongezien door de overheid en ervaren nauwelijks ondersteuning. In een recente publicatie getiteld Elke regio telt! brachten drie adviesraden de aard en omvang van deze regionale verschillen in kaart, en deden zij aanbevelingen voor een meer rechtvaardig beleid in alle Nederlandse regio’s.  Over de verschillen tussen maar ook binnen regio's praten we in deze aflevering van Appèl met Jantine Kriens, raadslid van de Raad voor de Leefomgeving en Infrastructuur; en Bettina Bock, hoogleraar inclusieve plattelandsontwikkeling aan Wageningen Universiteit en bijzonder hoogleraar bevolkingsdaling en leefbaarheid aan de Rijksuniversiteit Groningen. Presentatie: Suzanne van den Eynden en Daniël Schut

Van klimaatactivisten tot boeren, van woonprotest tot anti-Zwarte Piet-demonstraties: we gaan vaker en massaler de straat op. Tegelijkertijd treedt de politie harder op tegen actievoerders, en zorgen ook tegendemonstraties vaker voor een grimmige sfeer. En dat terwijl het demonstratierecht verankerd is in onze Grondwet. Wat mag er? Wanneer gaat demonstreren te ver? En waarom gaan mensen eigenlijk de straat op? In deze aflevering van Appèl praten Daniël en Suzanne met twee demonstratie-experts. Bert Klandermans is emeritus hoogleraar toegepaste sociale psychologie aan de Vrije Universiteit. Hij doet onderzoek naar de sociale psychologie van protest. Michiel Bot is jurist en werkt als universitair hoofddocent aan Tilburg University.  Presentatie: Suzanne van den Eynden en Daniël Schut

We hebben meer vertrouwen in de leiders van EU-instellingen dan in onze nationale leiders. Dat stelt hoogleraar Femke van Esch in de oratie die zij in april dit jaar uitsprak, getiteld ‘De kloof: hoe afstand leidt tot legitimiteit van EU-leiderschap’. Hoe verder onze leiders letterlijk van ons afstaan, hoe minder we van ze weten en hoe positiever we ons beeld van hen inkleuren. Over deze romantiek van het leiderschap vertelt zij in deze aflevering van Appèl. Ook spreken we met Femke van Esch over de Europese verkiezingen in 2024. Deze moeten volgens haar niet gaan over ‘meer’ of ‘minder’ Europa, maar over de vraag: wát voor Europa willen we? Welke waarden zetten we voorop, en wat betekenen deze voor belangrijke thema’s als klimaat, Oekraïne en migratie? ‘Politici moeten zich realiseren: er zijn stemmen te halen met een humaan migratiebeleid’. Presentatie: Suzanne van den Eynden  

Een groot deel van de tijd die we wakker zijn, brengen we door met werken. Voor de meeste mensen is werk pure noodzaak, maar het geeft vaak ook voldoening en voorziet in onze basisbehoefte aan gezelschap. Tegelijkertijd kan werk ook een bron zijn van uitbuiting en onrecht. In deze aflevering van Appèl bespreken we het fenomeen ‘werk’ vanuit historisch perspectief. Wat is ‘werk’ eigenlijk? En hoe is onze kijk op werk in de loop van de eeuwen veranderd? Te gast is Jan Lucassen, emeritus hoogleraar internationale en comparatieve sociale geschiedenis aan de VU en Fellow van het Internationale Instituut voor Sociale Geschiedenis. In zijn boek De Wereld aan het Werk zet hij uiteen hoe mensen door de geschiedenis heen hebben gewerkt.

Eindeloze wachtlijsten, personeelstekorten en gebrek aan geld: het gaat niet goed met de jeugdzorg. Volgens deskundigen faalt de overheid zelf in het beschermen van kwetsbare kinderen. Vooral de vraag naar lichtere vormen van jeugdzorg is gegroeid: inmiddels maakt één op de acht kinderen gebruik van een vorm van jeugdzorg – van dyslexietrainingen tot gesloten zorg. Doordat er te weinig geld naar de jeugdzorg gaat, ontbreekt het de toch al overbelaste hulpverleners tot hun eigen frustratie vaak aan tijd voor het leveren van de juiste zorg. Wat is er aan de hand in de jeugdzorg? Waarom zijn de problemen zo groot, en vooral: wat moet er gebeuren?  Hierover praten we in deze aflevering van Appèl met Olaf Prinsen, directeur van Jeugdzorg Nederland, en Leonieke Boendermaker, lector Jeugdzorg aan de Hogeschool van Amsterdam en bijzonder hoogleraar implementatievraagstukken in de Jeugdzorg aan de Universiteit van Amsterdam. Presentatie: Suzanne van den Eynden en Daniël Schut                                                  

Peperdure sigaretten, geen snackbars meer vlakbij scholen en goedkopere groente en fruit: met verschillende maatregelen probeert de overheid ons te bewegen tot een gezondere levensstijl. Maar is dit wel de taak van de overheid? Kan zij zich niet beter richten op het aanpakken van de oorzaken van ongezond gedrag, zoals armoede? En wat zijn de sociaal-economische gevolgen van duurdere patat en sigaretten?Over de verschillende kanten van leefstijlpreventie praten we in deze aflevering met Gera Nagelhout. Zij is hoofd onderzoek bij het IVO, dat onderzoek doet naar welzijn, zorg en verslaving, en ook bijzonder hoogleraar Gezondheid en Welzijn van mensen met een lagere sociaaleconomische positie aan de Universiteit Maastricht.  Presentatie: Suzanne van den Eynden en Daniël Schut  

De Grondwet is actueler dan ooit. Begin dit jaar stemde de Eerste Kamer in met een uitbreiding van artikel 1 van deze Wet der Wetten, maar liefst 12 jaar nadat deze wijziging werd voorgesteld. Ook gaan steeds meer stemmen op voor uitgebreidere toetsing aan de Grondwet. Wat maakt de Grondwet zo uniek? Waarom is deze zo moeilijk te wijzigen en wat houdt de recente uitbreiding precies in? Waarom mag de rechter nu geen wetten van regering en parlement toetsen aan de Grondwet? Hierover praten we in deze aflevering van Appèl met Jerfi Uzman, hoogleraar staatsrecht aan de Universiteit van Amsterdam. Hij is betrokken bij het project Grondwet op de basisschool dat kinderen meer bewust moet maken van het belang van de Grondwet en de democratie. Ook droeg hij bij aan het boek Een nieuw commentaar op de Grondwet (Boom Uitgevers Amsterdam, 2022).  Presentatie: Suzanne van den Eynden en Daniël Schut

Bij het maken van klimaatbeleid is er vaak te weinig oog voor de rechtvaardigheid van dit beleid. Dat concludeert de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (de WRR) in haar kersverse rapport Rechtvaardigheid in klimaatbeleid. Over de verdeling van klimaatkosten. Dit kan leiden tot een onrechtvaardige verdeling van de kosten van klimaatbeleid binnen de samenleving en tot minder draagvlak voor klimaatmaatregelen. Rechtvaardigheid moet dan ook - net als doelmatigheid en rechtmatigheid - een zelfstandig perspectief zijn bij het maken van klimaatbeleid, stelt de WRR. Om beleidsmakers hierbij te helpen, identificeerde de WRR tien mogelijke verdelingsprincipes zoals ‘de vervuiler betaalt’, ‘de verduurzamer verdient’ of verdeling naar draagkracht. Over de bevindingen en aanbevelingen van de WRR spreken we in deze aflevering van Appèl met Mark Bovens, hoogleraar Bestuurskunde aan de Universiteit Utrecht en lid van de WRR, en Gijsbert Werner, senior wetenschappelijk medewerker bij de WRR en projectcoördinator van het onderzoek. Presentatie: Suzanne van den Eynden en Daniël Schut  Het rapport Rechtvaardigheid in klimaatbeleid. Over de verdeling van klimaatkosten van de WRR is hier te vinden: https://www.wrr.nl/publicaties/rapporten/2023/02/16/rechtvaardigheid-in-klimaatbeleid