OVT Fragmenten podcast

Bij de geschiedenis van de straatbedekking staat zelden iemand stil. Maar nu is daarover en uniek boek verschenen: ‘The Thinking Foot – A Pedestrian Study of Paving’ van kunst- en architectuurhistoricus Thomas A.P. van Leeuwen. Het is een unieke studie, omdat Van Leeuwen sporen volgt die anderen niet zien. Bijvoorbeeld het verband tussen de eerste rotondes en hoepeljurken en de gelijkenis van boomzwammen met anti-plasplaten in de stad tegen wildplassers, tot de functie van het plaveisel als tafellaken voor de beschaving. Amsterdam was de eerste geplaveide stad, lange tijd voor Londen en Parijs. En daar hoorde van alles bij, van duizenden lantaarns die de stad vanaf eind zeventiende eeuw verlichtten met een uitgekiend lichtplan en goed georganiseerde brandweer die overal tijdig kon komen, zodat de stad nooit is afgebrand. Van Leeuwen loopt met radiomaker Marten Minkema door de hoofdstad in de Spoor-documentaire ‘Tussen Voet en Aarde’. Ook wandelen ze door Londen, waar Jack de Ripper in de duistere stegen zijn gang kon gaan en het een hele toer was om de modderige en drukke straten over te steken. Bovenal ziet Van Leeuwen bestrating als een graadmeter van de civilisatie: ‘Kijk naar de straat en je weet hoe een maatschappij ervoor staat.’ Programmamaker: Marten Minkema

Komende week verschijnt het boek De brandende aarde van Sunil Amrith, waarin hij koloniale geschiedenis combineert met ecologiegeschiedenis. Amrith beargumenteert dat die combinatie de enige manier is om te begrijpen wat er echt is gebeurd. Is dat zo? We vragen het aan Larissa Schulte Nordholt, verbonden aan de vakgroep ecologiegeschiedenis van de Wageningen Universiteit, en aan Tristan Mostert die aan de Universiteit Leiden onderzoek doet naar koloniale geschiedenis.

In Rusland is sinds de oorlog in Oekraïne de censuur heviger dan ooit. Kranten moesten sluiten, journalisten vertrokken naar het buitenland en onafhankelijk nieuws lijkt Rusland niet of nauwelijks meer te bereiken. In zekere zin is dat niks nieuws want strenge censuur in Rusland bestaat al meer dan 300 jaar. Maar evenzo goed zijn er ook al 300 jaar Russen die aan die censuur proberen te ontsnappen met zogenaamde clandestiene uitgaven; de samizdat. Emeritus hoogleraar Russische literatuur en cultuur Emmanuel Waegemans schreef het boek Samizdat- geschiedenis van de Russische ondergrondse, die volgens hem altijd een spiegel van zijn tijd is geweest.

Met drones, vliegtuigen, bulldozers en honderden militairen lanceerde het Israëlische leger afgelopen woensdag de grootste operatie in 20 jaar in de bezette Westelijke Jordaanoever. Het doel is om met het gewapende Palestijnse verzet aldaar af te rekenen. De operatie lijkt voorlopig niet te stoppen. Wat is de geschiedenis van deze bezetting, en wat is de rol van het leger daarin? Erella Grassiani, antropoloog aan de Universiteit van Amsterdam, deed onderzoek naar de soldaten die werkten in de bezetting tijdens de Al-Aqsa Intifada in 2000 en is te gast.

Elke week bespreken we historische boeken met afwisselend Nadia Bouras, Wim Berkelaar, Bart Funnekotter, Sanne Frequin, Annelien de Dijn en Fresco Sam-Sin. Deze week is de beurt aan Wim Berkelaar. Hij bespreekt drie historische boeken: Alec van der Horst - De interessantste plek op aarde. De negentiende eeuw in Parijs Frits Boterman - Het Weimar-experiment. Een politieke en culturele geschiedenis van Duitsland, 1918-1933 Ludy Giebels - Jacob Israël de Haan in het Palestijnse labyrint, 1919-1924

Afgelopen week was het weer eens zo ver: een museumbezoeker kon de verleiding om met z’n tengels aan een kunstwerk te zitten niet weerstaan, en daar kwamen brokken van. Ditmaal ging het om een bezoeker die je het nauwelijks kwalijk kan nemen: een nieuwsgierig 4-jarig jongetje dat benieuwd was wat er in een 3,500 jaar oude kruik zat – en het daarom per ongeluk van zijn sokkel trok. Dat museumbezoekers zo graag kunstwerken beduimelen, ook als het uitdrukkelijk verboden is, dat vindt kunsthistorica Lieke Smits van de Universiteit Antwerpen eigenlijk niet zo raar. Het idee dat je van kunst moet afblijven is namelijk betrekkelijk nieuw. Smits is te gast, en schreef het blog Jeff Koons' Broken Artwork and Tactile Desire over dit fenomeen.

In deze aflevering van het Spoor Terug een documentaire over het begin van de strijd tegen kwakzalvers. Lang was het onderscheid tussen kwakzalvers en echte artsen helemaal niet scherp. Halverwege de 19e eeuw veranderde dat langzaam. In 1881 werd De Vereniging tegen de Kwakzalverij opgericht door de broers Gerard en Vitus Bruinsma. Een van de mensen tegen wie de vereniging zich keerde was Peter Stegeman, beter bekend als ‘Het Staphorster Boertje’. Een man voor wie mensen uit het hele land kwamen om genezen te worden. In de documentaire horen we on der meer de achterachterkleinzoon van het Staphorster Boertje en de ere-voorzitter van de Vereniging tegen de Kwakzalverij. Programmamaker: Katinka Baehr Met dank aan Nicoline Tania en Eric Arends.

De Grote Kerk Naarden wordt vanaf 26 augustus voor een week tot onderzoekslab gebombardeerd. De kerk staat bekend om de rijke zestiende-eeuwse plafondschilderingen, uniek in Noord-Europa vanwege de schaal en de kwaliteit. Dat gewelf zal nu via een 25 meter hoge stellage door jonge onderzoekers en studenten in kaart worden gebracht, door er een digitaal 3D-model van te maken. Het is voor het eerst dat in Nederland zo’n 3D-model van deze schaal wordt ingezet. Historicus Sanne Frequin en Daantje Meuwissen komen vertellen over hoogtevrees, en het belang van het project.