Macro met Boot en Mujagić | BNR

Doordat de rente van de Europese Centrale Bank nu zo hoog is, en de rentes die banken zelf uitbetalen aan spaarders laag, worden financiële instellingen ‘gesubsidieerd door de overheid'. Dat stelt econoom Arnoud Boot. Boot stelt dat die situatie ervoor zorgt dat de hoge inflatie niet meer terug te dringen is. ‘Het betekent dat inflatie nooit meer makkelijk terug in de fles gaat', als deze situatie in stand wordt gehouden, meent Boot. Hij beschrijft de huidige situatie: ‘Banken kunnen hun geld tegen 3,25 procent bij de ECB zetten. Daarvoor geven ze gemiddeld 0,4 procent terug aan de spaarders. Dat betekent dat banken op dit moment voor 2,85 procent per euro worden gesubsidieerd door de overheid op dit moment.'  See omnystudio.com/listener for privacy information.

Dat de Fed de rente opnieuw met een kwart procent heeft verhoogd, zal voor weinig mensen een verrassing zijn geweest. En toch werd het gisteren een spannende avond, zegt econoom Edin Mujagic. 'Alle ingrediënten voor een saaie avond waren er, maar wat er daarna kwam zorgde toch voor enig vuurwerk.' De voorzitter van de Fed Jerome Powell is volgens Mujagic een 'meester communicator', maar gisteren stond hij voor een schier onmogelijke opgave. 'Hij moest iets zeggen over de toestand bij Amerikaanse banken, want daar speelt nogal wat. Maar alles wat hij daarover had kunnen zeggen was fout geweest, dus hij zei het enige wat mogelijk was, namelijk dat de banken gezond en weerbarstig zijn.'Een opvallende uitspraak, omdat uit de actualiteiten niet bepaald blijkt dat alle banken er bijzonder goed voor staan. Zo werd vannacht nog bekend dat een kleinere Amerikaanse bank in de problemen is gekomen, de Pacific Western Bank. Toch taste Powell hiermee niet zijn eigen geloofwaardigheid aan, aldus Mujagic. 'Het enige alternatief was voor hem om te zeggen dat hij zich ook grote zorgen maakt, maar dan heb je echt grote chaos op de markten. Dit was een onmogelijke opgave en niemand had het beter kunnen doen dan deze man.'  See omnystudio.com/listener for privacy information.

Volgens macro-econoom Edin Mujagic zijn de problemen in het Amerikaanse bankwezen niet van eeuwige aard, maar moet men er wel rekening mee houden dat 'de problemen voorlopig niet van de voorpagina's zullen verdwijnen'. Pessimisme Het rijtje met probleembanken stapelt zich in de Verenigde Staten al enige tijd op. Eerder vielen al de Signature Bank en Silicon Valley Bank om en begin deze week werd de First Republic Bank gered door JPMorgan Chase. Mujagic ziet dat de aandelenkoersen van regionale banken daar heftig op reageren. 'De koersen daalden zo ontzettend scherp dat de handel meermaals werd stilgelegd.' Volgens de macro-econoom is dat ook niet zonder reden, want er zijn verschillende oorzaken aan te wijzen voor de problemen. De overkoepelende reden is dat er tegenwoordig in het Amerikaanse bankenlandschap sprake is van een hoofdemotie, namelijk pessimisme. 'Er is altijd een zwakste schakel. Gisteren was het de First Republic Bank en morgen is het weer een nieuwe, dat blijft maar doorgaan', licht de macro-econoom toe.  See omnystudio.com/listener for privacy information.

De Nederlandse inflatie is opnieuw gestegen, en dat mag gerust gezien worden als teleurstelling volgens macro-econoom Edin Mujagic. Een teleurstelling met een gouden randje, want de kerninflatie is ongewijzigd gebleven. 'En dat is goed nieuws.' Uit de gevarenzone is Nederland echter allerminst, want hoewel de kerninflatie hetzelfde is, is hij nog altijd heel erg hoog met 6,7 procent. Daarmee zit Nederland nog wel onder het Europees gemiddelde, dat van 7,5 naar 7,3 procent daalde. Reden tot paniek is er dus niet volgens Mujagic. 'Als je naar de rest van 2023 kijkt, is er veel voor te zeggen dat je mag verwachten dat de inflatie zal dalen', zegt hij. 'Maar dat betekent niet dat we alle zorgen kunnen laten varen. Ook als we straks rond de 4 procent zullen stabiliseren door de geldontwaarding, is de inflatie nog altijd aan de hoge kant.' Desondanks noemt Mujagic het logisch om rekening te houden met een daling van de inflatie in de komende maanden. Temeer omdat de renteverhogingen van de Europese Centrale Bank - die met enige vertraging werken - langzaam maar zeker grip beginnen te krijgen op de inflatie. Ook lijkt het er volgens de macro-econoom op dat de economische groei later dit jaar stukken lager zal uitvallen, 'en dat gaat doorgaans gepaard met lagere inflatie', vervolgt Mujagic. See omnystudio.com/listener for privacy information.

De overname van First Republic Bank door JPMorgan Chase is een overname zoals het 'absoluut niet moet', zegt hoogleraar financiële markten Arnoud Boot. 'We lossen nooit iets op door financiële instellingen alleen maar groter te maken. Je wordt een gijzelaar van die nieuwe financiële instelling.' Boot verwijst daarbij ook naar de overname van Credit Suisse door de eveneens Zwitserse bank UBS. 'UBS heeft nu een omvang waarbij je je in Zwitserland kunt afvragen of UBS, of de Zwitserse overheid aan de macht is. Het is een soort houdgreep.'  Boot vindt het ongunstig als banken te groot worden. 'Het hele Amerikaanse overheidsapparaat is afhankelijk van JPMorgan Chase, op dezelfde manier als tijdens de financiële crisis in 2008, toen Goldman Sachs aan de macht was. We creëren een machtsconcentratie.' Het financiële systeem is volgens Boot te afhankelijk van banken geworden. 'We moeten andere financiële instellingen hebben, zoals pensioenfondsen die ook kredieten aan het mkb kunnen verstrekken.' Het feit dat banken zelf zoveel schulden hebben uitstaan bij klanten, maakt ze kwetsbaar volgens Boot. 'De financiële markten moeten in Europa belangrijker worden, in plaats van banken met heel veel vreemd vermogen op de balans.' 'De traditionele manier waarop wij banken financieren is niet houdbaar', besluit hij. Daarbij moeten banken ook 'veel meer eigen vermogen hebben', vindt Boot. 'Het geld bij banken is vloeibaar, je kunt het in een paar seconden wegtrekken.' Boot ziet dat de regels van banken de afgelopen jaren alleen maar strenger werden. 'We reguleren die banken helemaal dicht, zoals in Nederland, waarbij ze niks meer kunnen doen en dus ook niet meer ten dienste kunnen staan aan de reële economie, want ze kunnen geen enkel risico aan. Dat durven we niet.'  See omnystudio.com/listener for privacy information.

Met een blik op de voorjaarsnota is macro-econoom Arnoud Boot bang dat de overheid op de verkeerde zaken gaan bezuinigen. Van belang is dat de 'middellange termijn in de gaten wordt gehouden', zegt hij. 'Doe geen stupide bezuinigingen.' Boot roept Nederland op eens goed naar zichzelf te kijken, dat gaat verder dan bezuinigen, denkt hij. Hij noemt de hoeveelheid extra geld die is uitgegeven en buiten de begroting om in fonds is gezet. 'Als je kijkt hoe slecht er wordt omgegaan met het belastingsysteem waardoor mensen inkomsten missen, dan hebben het hier vooral over het op orde krijgen van de overheidsfinanciën.' En bezuinigingen, dat woord kan op verschillende manier geïnterpreteerd worden. 'Het suggereert dat er iets wordt afgebroken, maar we gaan nu eindelijk orde op zaken stellen.' Daarvoor zijn op korte en op lange termijn maatregelen nodig. 'Het is voor dit kabinet verstandig om vooral te kijken naar de korte termijn', zegt Boot. 'Een lange termijnverhaal is lastig en wie het gaat uitvoeren, is ook onduidelijk.' Volgens Boot moet er op korte termijn flink worden bezuinigd. 'Vanwege de regels moet er op korte termijn jaarlijks 2,5 tot drie miljard worden bezuinigd. Structureel hebben we het over zes miljard per jaar.' Daarvoor moeten er twee dingen gebeuren, denkt hij.fdmg/quoteWe gaan nu eindelijk orde op zaken stellenArnoud Boot, macro-econoomGratis geld1html'In deze periode, waarin politici zonder verantwoordelijkheidsgevoel suggereren dat geld gratis is, betekent bezuinigen in de praktijk vooral kijken naar waar het geld verspild wordt. Daarnaast hebben we een te complex belastingsysteem, dat zorgt er op korte termijn voor dat er inkomsten worden misgelopen.' Daar is, ook weer op korte termijn, volgens Boot een oplossing voor: een vermogensrendementsheffing. 'Op het moment dat je dat gebruikt, is het lek gedicht.' Naast bezuinigen door lekken te dichten, ziet Boot ook in dat er gesneden moet worden in de uitgaven. Zorg is een van de grootste uitgavenposten van de overheid, hier in de kosten snijden is echter een lastig opgave. 'Het is als een koekoeksjong dat groter en groter wordt. Het is juist hier belangrijk dat je daar op de juiste manier naar kijkt, vanuit oogpunt van het in hand houden van het systeem. We hebben het hier over honderd miljard euro, het is de snelst groeiende uitgavenpost van de overheid. Hoe kun je dat effectief inzetten en hoe zorg je ervoor dat die kosten nog groter worden?' Volgens Boot zou het verstandig zijn wanneer ministeries gedwongen worden om met plannen te komen waarmee elk departement 1 procent kan bezuinigen. 'Daarmee komen we er sterker uit.' Belangrijk is daarbij dat er naar de effecten van het overheidsbeleid wordt gekeken, doelend op bijvoorbeeld de kinderopvang. 'Als de overheid nu constateert dat ze die gratis kinderopvang niet kunnen realiseren, dan is het goed dat ze dat twee jaar uitstellen.' Boot benadrukt echter het belang van toegankelijkheid van kinderopvang. 'Voor kinderen, juist ook uit lagere milieus, maar ook voor de ouders. En het aantal werknemers wat je in de kinderopvang nodig hebt, is veel minder dan het aantal ouders wat extra kunnen gaan werken als de kinderopvang goed is geregeld.' Daarom heeft macro-econoom Boot een duidelijk advies voor het kabinet: 'Houd die middellange termijn in de gaten en doe geen stupide bezuinigingen.'  See omnystudio.com/listener for privacy information.

De CBS-cijfers over de detailhandel in maart laten een hogere omzet ziet, maar minder verkochte volumes dan een jaar eerder in dezelfde maand. Dat betekent dat de prijzen zijn gestegen. Maar met name voor non-food producten, producten die niet eetbaar of drinkbaar zijn, geldt dat de prijsstijgingen de omzet niet kunnen redden, ziet redacteur macro-economie van het FD Marijn Jongsma. Volgens Jongsma komt dat omdat mensen voorzichtiger worden met het uitgeven van geld. 'Maar omdat de prijzen hoog zijn blijft het geld macro-economisch gezien wel gewoon rollen.' Een belangrijke stut onder de economie, noemt Jongsma dat. 'De consumptie blijft ondanks alles redelijk op peil.' Dat is ook te danken aan het feit dat de overheid ons een beetje heeft afgeschermd van de hoge energieprijzen, legt Jongsma uit. 'Al zijn de prijzen daar nu natuurlijk wat gedaald.' De grote vraag van dit moment is dan ook: wat gaan die energieprijzen doen? 'We zijn nu blij dat het laag is, maar weten niet wat er gaat gebeuren.' Eurostat komt deze week met Europese cijfers over het bruto binnenlands product (bbp). Jongsma heeft zich alvast verdiept in wat de economen van banken, en andere kenners, voorspellen. 'Bijvoorbeeld Rabobank verwacht een groei van een half procentje ten opzichte van het afgelopen kwartaal. Dat kwartaal kent ten opzichte van het kwartaal daarvoor een lichte krimp.' Als dat nog een keer gebeurt moeten we spreken van een recessie. 'Maar met alle voorspellingen samengevat komen we uit op een groei van 0,2 procent. Het lijkt erop dat we aan een recessie ontsnappen.' De donkere wolk die momenteel boven de markt hangt is dat banken kritischer zijn bij het verlenen van kredieten, ziet Jongsma. 'De ECB heeft de rente flink opgeschroefd. In deze mate hebben we dat nog nooit gezien. We weten niet wat daarvan de impact gaat zijn.'  See omnystudio.com/listener for privacy information.

De obligatiehouders van Credit Suisse spannen ten onrechte een rechtszaak aan tegen de Zwitserse toezichthouder. Dat vindt hoogleraar Economie Sweder van Wijnbergen van de Universiteit van Amsterdam. 'Overal wordt gezegd dat obligaties afgeschreven zijn, maar dat is helemaal niet zo.' Van Wijnbergen benadrukt dat het niet om obligaties gaat, maar om coco's. 'Ze zijn onderdeel van de kapitaalsbuffer van de bank. Met die reden heten ze ook AT1's - additional tier 1's. Dat geldt als de kapitaalsbuffer van een going concern.' En dus zijn ze volledig volgens de regels - die de coco-houders kenden - afgeschreven, zegt Van Wijnbergen. Dat die coco's naar 0 zijn gedaald, is een beslissing geweest van Credit Suisse zelf. Volgens de hoogleraar converteren coco's tegen een bepaalde uitwisselprijs, 'en zij hebben bij de uitgifte gekozen voor een oneindig hoog getal, en dus gaan ze naar nul', vervolgt hij. 'De coco-houders wisten dat ook, met die reden kregen ze een hoog rendement.' Piepen Hij spreekt van een rendement dat zo'n 8 tot 9 procent betrof, ontzettend hoog in tijden van lage rentes. 'Daar zijn ze voor beloond, en het feit dat ze nu lopen te piepen heeft ofwel te maken met dat ze hun eigen prospectus niet goed hebben gelezen, of dat ze maar wat proberen. De Zwitsers hebben zich in ieder geval aan de regels gehouden.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

Opslagtankexploitant Vopak heeft voor meer dan 400 miljoen dollar aan private leningen in de Verenigde Staten geplaatst. Waar dat an sich weinig nieuwswaardig lijkt, daar staat het volgens hoogleraar Arnoud Boot voor iets groters. 'Het staat voor de algehele groei van de private markt.' Volgens Boot bestaat die private markt uit het 'direct plaatsen van leningen bij institutionele beleggers'. Als voorbeelden noemt hij verzekeringsmaatschappijen en pensioenfondsen. 'Grofweg heb je drie hoofdmanieren om schulden uit te geven', duidt hij de situatie. 'Je hebt bankleningen, je hebt obligaties en je hebt dus een directe lening van de partij die het zelf heeft.' De reden dat de private markt zo gegroeid is, zit hem volgens Boot in de manier waarop informatietechnologie een rol speelt in de samenleving. Grote beleggers zijn in staat om alles in te zien over Vopak, gaat Boot verder. 'Beleggers kunnen gemakkelijker bedrijven beoordelen, en zijn dus sneller geneigd ergens geld in te steken als uit de informatie blijkt dat het om een respectabel bedrijf gaat.' Geen formele eisen Boot benadrukt dat er ook geen prospectus of formele eisen aan te pas komen, 'omdat het bij een directe investeerder terechtkomt'. 'Die belegt er in, en het is een volwassen partij die zijn eigen broek op moet kunnen houden. Daarom kan er onderhands belegd worden.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

Uit onderzoek van het Centraal Planbureau blijkt dat veel bedrijven prima in staat zijn om de gestegen energiekosten door te berekenen, en daar in een aantal gevallen zelfs nog een schepje bovenop doen. Volgens hoogleraar Arnoud Boot kwamen daar twee belangrijke conclusies uit naar voren. 'De eerste is dat er in bepaalde bedrijfstakken gebruik wordt gemaakt van de mogelijkheid om de prijzen extra te verhogen. Want als prijzen sterk fluctueren, valt het niet zo op als je de prijzen verhoogt. Maar de belangrijkste conclusie is dat het cruciaal is om bedrijven de gelegenheid te geven om zich zelf aan te passen. En dat kunnen ze.' Als voorbeeld noemt Boot dat de industrie 40 procent minder gas heeft verbruikt. 'Daarnaast krijg je ook aanpassingen in de samenstelling van bedrijven', vervolgt hij. 'We hebben in dit landje bepaalde bedrijfstakken die nooit zo groot hadden moeten worden, vanwege de energie en ruimte die ze verbruiken, of de luchtvervuiling die ze veroorzaken.' Als een gigantisch bedrijf als bijvoorbeeld Tata Steel een effect op de omgeving én een energieverbruik heeft dat niet past, dan moeten we volgens Boot van zo'n bedrijf af. 'Die luchtvervuiling in een dichtbevolkt gebied, daar moet je vanaf.' Zeker gezien de extreem lage werkloosheid in Nederland, is het volgens Boot onnodig om zulke bedrijfstakken in Nederland te houden. 'Dat is een valide argument in bijvoorbeeld Zuid-Europa, waar je een jeugdwerkloosheid van twintig procent hebt. In een land als Nederland is dat een raar argument om te gebruiken.'See omnystudio.com/listener for privacy information.