Macro met Boot en Mujagić | BNR

De kans dat de inflatie de komende tijd gaat dalen is ontzettend groot. Volgens econoom Eden Mujagic zijn daar twee redenen voor. In de eerste plaats was het juni vorig jaar toen de energieprijzen zo omhoog schoten. Voorts zijn er steeds meer signalen dat de economische activiteit in Nederland, Europa en de VS vertraagt. 'Dat betekent kortweg dat de toename van de vraag afneemt, en dat helpt de inflatie dempen.' Zo is nu driekwart van de Nederlandse bedrijven niet in staat om de volledige stijging van de loonkosten door te berekenen aan de klant. Dit uit angst dat er geen omzet meer behaald wordt omdat klanten de winkel gaan mijden. Dus afgezien van de aannemelijkheid dat energie niet zo absurd duur zal zijn als een jaar gelden en afgezien van de verwachte economische vertraging, heeft inflatie gewoon een grens. Nota: als de inflatie daalt wil dat nog niet zeggen dat ook de prijzen dalen. 'Als inflatie van 10 naar 2 procent gaat, betekent het niet dat alles goedkoper wordt, alleen dat het iets minder snel duurder wordt dan voorheen.' Opmerkelijk nieuws: in Duitsland zijn de voedselprijzen met 20 procent gestegen, die van boter zijn echter sinds december met 30 procent gedaald. Dat heeft ermee te maken dat de botermarkt een specifieke markt is met kortlopende contracten die om de paar weken herzien worden. Dus als de productiekosten zoals stroom en gas dalen, dan zien we dat eerder in de boterprijzen dan in die van andere voedingswaren, zegt Mujagic.'Als dat bij boter speelt. Dan zal dat bij andere voedselproducten ook gaan spelen, weliswaar met een vertraging, want daar heb je wel met die contracten van 6 maanden te maken.' Maar volgens Mujagic komt er een moment dat wat er met boter gebeurt op zeker moment ook elders in de voedselketen gaat plaatshebben en dat boter dus een indicatie is van dalende inflatie. 'Hoe saai boter ook kan zijn.' Mujagic sluit niet uit dat ook een deel van die voedselprijzen ook daadwerkelijk gaat dalen.  See omnystudio.com/listener for privacy information.

De recentelijk herkozen Turkse president Recep Tayyip Erdogan heeft met Mehmet Simsek een 'nieuwe' minister van Financiën aangesteld om de financiële malaise in Turkije een halt toe te roepen. Al moet er volgens hoogleraar Arnoud Boot juist gesproken worden van een terugkeer. In de periode 2007-2018 was Simsek al minister van Financiën in Turkije en werd hij gezien als stabiel bestuurder, aldus Boot. 'Erdogan heeft dus een bewuste keuze gemaakt om rust te brengen op het economisch vlak.' Erdogan pleitte eveneens terug te willen keren naar 'rationeel beleid', waarmee hij volgens Boot bedoelt dat het Turkse economische beleid minder extreem zal worden. 'In de verleden decennia heeft Turkije een geweldige periode aan economische groei gekend', duidt Boot. Onvoorspelbaar Boot benadrukt dat Turkije allesbehalve een ontwikkelingsland is en dat het mogelijk een economische motor kan zijn, maar dat dat in verband met de onvoorspelbaarheid van Erdogans beleid en politiek een lastige opgave wordt. 'Hij heeft de economie eigenlijk willen neutraliseren', zegt Boot. 'En dat is het tegenovergestelde van wat men normaal gesproken had moeten doen.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

Aandeelhoudersvergaderingen en debatten op universiteiten hebben steeds vaker te maken met demonstrerende klimaatactivisten. Een groep mensen die, volgens macro-econoom Arnoud Boot, een 'buitengewoon legitiem doel nastreeft', maar onvoldoende in de gaten heeft hoe anderen misbruik maken van hun protesten. 'We moeten met alle partijen in gesprek blijven.' Terugkijkend op de Nederlandse geschiedenis, hebben 'tolerantie en een mix van mensen en ideeën ons sterk gemaakt', zegt Boot. 'Dat gaat terug tot de Portugezen die in de Gouden Eeuw naar Nederland kwamen.' Maar een combinatie van een cancelcultuur, klimaatprotesten en bedreigingen zorgen er, volgens Boot, voor dat gesprekken over legitieme zorgen zoals het klimaatvraagstuk, niet meer gevoerd worden. 'ING kan geen verhaal houden want ze worden tegengehouden door demonstranten. Bij de Rabobank speelt hetzelfde. Nog erger is dat bepaalde mensen niet meer uitgenodigd worden op universiteiten, de primaire bron van debat in een maatschappelijk debat.' Boot refereert naar een gepland gesprek met Jeroen van der Veer, de oud-topman van Shell, op de Universiteit van Amsterdam. Dat werd geannuleerd als gevolg van bedreigingen. Maar volgens Boot moeten alle partijen juist met elkaar in gesprek blijven, in plaats van een samenwerking met de fossiele industrie bevriezen. Pensioenfonds ABP, een van de grootste pensioenfondsen van Nederland, deed iets soortgelijks. 'Pensioenen zijn van ons allemaal, miljoenen mensen zijn er bij aangesloten. Maar deze nationale instelling heeft besloten een deel van de economie uit te sluiten door niet meer in de fossiele industrie te gaan investeren. Een deel van de economie dat binnen de wetgeving valt, laten we daar heel duidelijk over zijn.' Wat Boot betreft mag een pensioenfonds als het ABP wel degelijk een signaal afgeven richting bedrijven die bezig zijn met vervuilende activiteiten. Echter, op het moment dat het fonds zegt waar wel en niet in belegd mag worden dan is het ABP verkeerd bezig. 'Dan zit je aan de grens van de cancelcultuur.' Als de Universiteit van Amsterdam ook zegt dat een samenwerking met een deel van de maatschappij onmogelijk is, als gevolg van een gijzeling door klimaatactivisten, dan zijn we verkeerd bezig. 'Dan heb je een soort grachtengordel die weet wat goed is voor de mensheid, zonder daarover in debat te gaan. Dat is geen democratie.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

Nederland zwemt op het gebied van inflatie tegen de stroom in, en dat is geen goed nieuws volgens macro-econoom Edin Mujagic. In Nederland stijgt de inflatie, terwijl hij elders daalt. De reden? 'Het is eigenlijk heel moeilijk aan te geven.' Mujagic benadrukt dat het gaat om de eerste raming van het Centraal Bureau voor de Statistiek, en dat het dus gaat om beperkte data. 'Maar, als je kijkt naar de ontwikkelingen in Nederland, zie je dat de loonstijgingen de afgelopen maanden behoorlijk zijn geweest', duidt Mujagic. 'Dus dat zal zijn werking hebben gehad op die data.' Daarnaast is het volgens Mujagic evident dat de daling van energieprijzen in andere landen sneller doorwerkt naar het inflatiecijfer dan in Nederland, wat op zijn beurt te maken heeft met het door Nederland ingevoerde prijsplafond op energie. 'Dat dempt de neerwaartse druk op inflatie.' Loonstijgingen Men neme daarmee de loonstijging die in steeds meer sectoren zichtbaar is, en het is volgens Mujagic niet verrassend dat de prijzen van diensten en goederen behoorlijk stijgen. 'Dus als je het samen neemt: het dempende effect is bij ons minder, terwijl het opwaartse effect zeer sterk is', zegt hij. 'En dus stijgt de inflatie, terwijl hij bij andere landen zakt.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

Zo slecht staat Nederland er helemaal niet voor als het gaat om het financiële stelsel. Dat concludeert het Centraal Planbureau in een vandaag verschenen rapport. Temeer omdat Nederlandse banken er beter voor staan dan Amerikaanse banken, en dat is tot vreugde van macro-econoom Edin Mujagic. 'We worden tegenwoordig om de oren geslagen met negatieve berichten en feiten, dus het is echt een verademing.' Het CPB voorspelt tevens dat er in Nederland bijna geen kans is op een herhaling van de Amerikaanse bankensituatie, waarbij er sprake is van faillissementen en gedwongen overnames. 'Ook staan onze bedrijven en grosso modo goed voor, en heel belangrijk: het aanpassingsvermogen van die bedrijven is heel sterk', duidt Mujagic. 'Dat zijn allemaal zaken die je wil hebben als het minder gaat met de economie.' Want dat mag volgens Mujagic niet vergeten worden: het gaat nog altijd minder goed met de economie dan gehoopt. Het CPB houdt er derhalve ook rekening mee dat er nog altijd een kleine recessie kan volgen. En dat hangt vooral samen met de hoge inflatie, denkt Mujagic. 'Daardoor worstelt de Europese Centrale Bank (ECB) nog altijd met de vraag hoe ver de rente nog verhoogd moet worden', duidt hij. 'Een hogere rente is op de middellange termijn goed, want daarmee dam je de inflatie in. Maar op de korte termijn kan het voor problemen zorgen hier en daar.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

De verhoging van het Amerikaanse schuldenplafond is niet de enige positieve kant van de bereikte deal tussen de Republikeinen en Democraten. Volgens macro-econoom Edin Mujagic is de grote winst vooral het feit dat de discussie de komende jaren van tafel is. 'De angst was dat de volgend jaar het circus weer zou beginnen.' Afgesproken is dat e schuldenlast van de staat tot 1 januari 2025 boven het eerder vastgelegde plafond van 31,4 biljoen dollar mag stijgen. Het Amerikaanse Huis van Afgevaardigden en de Senaat moeten nog hun oordeel vellen over het akkoord. Dat gaat naar verwachting in de loop van de week gebeuren. Lees ook | Lang niet iedereen tevreden met deal over verhoging schuldenplafond VS Mujagic hield er wel degelijk rekening mee dat er beide partijen niet tot een akkoord zouden komen. 'In de afgelopen decennia heeft het vaak maar weinig gescheeld.' Maar ondanks grote verschillen, wilden beide partijen toch samenwerken. 'Tegenwoordig zijn er veel afgevaardigden die daar echter moeite mee hebben', zegt de macro-econoom. Daarom scheelde het deze keer niet veel, denkt hij. Beide partijen hebben daarvoor wel wat water bij de wijn moeten doen. Amerikaanse media melden op basis van bronnen binnen het Witte Huis dat de Amerikaanse belastingdienst, de Internal Revenue Service, door de deal flink moet inleveren: 20 miljard van de 80 miljard dollar die de instelling eerder was toegezegd voor meer personeel en modernere systemen wordt teruggedraaid. Ook gaat er minder geld naar armoedebestrijding, een belangrijk thema van president Joe Biden. In ruil daarvoor is er de komende twee jaar rust op dit terrein, benadrukt Mujagic. 'De angst was toch dat je dit circus volgend jaar weer zou krijgen. Maar volgend jaar is verkiezingsjaar in Amerika en dan had men zich waarschijnlijk nog een stuk dieper ingegraven.' Dat de schuldenlast de komende twee jaar mag stijgen, is dan ook vooral winst voor de Democraten, denkt hij. 'Het waren vooral Republikeinen die veel aandacht hadden voor een verlenging van maximaal een jaar. Ik heb het gevoel dat de Democraten eerder een feestje kunnen gaan vieren.' Toch moet ook de Amerikaanse federale overheid gaan oppassen, want de Amerikaanse schuldenlast wordt alleen maar groter. Wettelijk heeft de regering van Joe Biden de mogelijkheid om van 31.000 miljard dollar schuld naar 35.000 miljard dollar schuld te gaan. Op korte termijn is dat goed nieuws, want dat haalt een grote onzekere factor op de financiële markten weg, maar het schuldenprobleem van de VS wordt alleen maar groter wordt. 'Dan moet je veel economische groei hebben, en of hoge inflatie, om te voorkomen dat de schuldratio als percentage van de economie meestijgt.' Of met het sluiten van de deal de beoordeling van de kredietwaarde van Amerika door Fitch van tafel is, betwijfelt Mujagic. 'Die hebben gezegd dat, of er een deal komt of niet, de kredietwaardigheid van Amerika tegen licht te zullen gaan houden. Als je dit spel elke keer weer moet gaan spelen, dan komt dat de kredietwaardigheid niet ten goede.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

De Duitse recessie is een feit en dat gaat gevolgen hebben voor Nederland, daar is hoogleraar Arnoud Boot van overtuigd. 'Duitsland is de belangrijkste exportpartner van Nederland, dus in zoverre is het voor Nederland wel handig als de Duitse economie wel goed draait.' Verrast is Boot echter niet. Hij stelt dat de realiteit niet veel afwijkt van de voorspelling van de World Economic Outlook-publicatie, waarin al duidelijk werd dat de Duitse economie achterbleef. 'Ik heb al vaker gezegd dat we het woord 'recessie' moeten verbieden', zegt hij. 'We hebben namelijk jaren en kwartalen gehad waarin de consumptie ontzettend gestegen is, gestimuleerd door overheden.' Hij vindt het dan ook niet gek dat er - na een stijging van tien procent in een paar jaar - een paar tiende procent daling optreedt in een jaar. 'In deze periode, waar er zulke grote schommelingen zijn door overheidsbeleid en bepaalde schokken die op ons afkomen, moeten we ons realiseren dat we in een periode leven die niet met macro-economische modellen te voorspellen is', vervolgt Boot. 'Of dat je dicht bij de voorspelling blijft.' Negatief Volgens Boot bestaat de kans dan ook dat Duitsland over geheel 2023 op een negatief cijfer terecht gaat komen. 'Hoewel we wisten dat er sprake zou zijn van een recessie, is het misschien wel nieuws dat het percentage maar een paar tienden procent onder de voorspelling van het IMF bleef', zegt hij. 'Dus 2023 zou als geheel negatief uit kunnen pakken.' Dan zou de recessie niet meer gedefinieerd zijn aan twee kwartalen, maar aan vier kwartalen, aldus Boot.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Beetje bij beetje nadert de dag dat de Verenigde Staten het schuldenplafond aantikt. Analisten verwachten dat dat rond 1 juni gebeurt. ‘Dan is het ministerie van Financiën door zijn gelden heen’, zegt macro-econoom Edin Mujagic. Er wordt nog flink onderhandeld om dat plafond omhoog te krijgen. ‘Deelnemers aan dat overleg noemen de gesprekken ‘productief’, maar daar gelooft Mujagic weinig van. ‘Dat is meestal het woord wat je gebruikt als je toch iets moet zeggen, maar je het nergens over eens bent.’ Maar de tijd dringt voor hen, zegt Mujagic. ‘Tussen het moment dat je een deal hebt, het parlement er het goedkeurt en de president er zijn handtekening onder zet, heb je 4, 5 werkdagen nodig. Nou wil het toeval dat aanstaande maandag een vrije dag is in de VS. De afgevaardigden zijn dan op mini-reces. Maar als er een deal komt, dan moeten ze halsoverkop terug naar het parlement om erover te stemmen, dat gaat een grote logistieke klus zijn’, verwacht de econoom.  See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het Internationaal Monetair Fonds (IMF) geeft toe dat het de verkeerde keuze heeft gemaakt door de rente ruim tien jaar lang op nul procent te houden. 'Dat is een goede zet geweest, omdat het heel veel narigheid heeft voorkomen', duidt macro-econoom Edin Mujagic. 'Maar een gratis lunch bestaat niet. Uiteindelijk is er een prijs.' En precies tot die conclusie zijn onderzoekers van het IMF gekomen. Zij hebben geconcludeerd dat er inderdaad een prijs betaald moeten worden als de rente te lang te laag blijft. 'Dus als men te lang doorgaat met het opkopen van staats- en bedrijfsobligaties', aldus Mujagic. 'Ik begrijp dat het IMF heeft besloten om rentes te verlagen in 2008 en 2012, maar dat het vervolgens tien jaar lang hetzelfde blijft, was de fout.' Een van de gevolgen van het door de IMF gevoerde monetaire beleid, is dat er volgens Mujagic bepaalde zeepbellen op de financiële markten ontstaan. Dat wil zeggen dat er een grotere kans is op een financiële crisis in de toekomst, die mogelijk ernstiger zal worden dan de voorgaande.See omnystudio.com/listener for privacy information.

De economische ramp die vorig aan het begin van de oorlog in Oekraïne werd voorspeld, lijkt grotendeels afgewend te zijn. En dat is vreemd concluderen Duitse onderzoekers, omdat er wel degelijk sprake was van afsluiting van het Russische gas. 'Maar dat is niet te zien in de economische cijfers', aldus macro-econoom Edin Mujagic.  Hoewel de Duitse economie in het derde kwartaal van 2022 kromp en stagneerde in het vierde kwartaal, kwam het op geen enkel moment in de buurt van een recessie. 'Dat kwam deels door de milde winter', duidt hij. 'Maar de onderzoekers hebben naar de cijfers gekeken. En die stellen juist dat de winter kouder was dan het gemiddelde van de drie jaar ervoor.' Volgens Mujagic is het een mooi voorbeeld van de veerkracht van de economie en de deelnemers daaraan. 'Die is in staat om zich zeer goed aan te passen als de omstandigheden er naar zijn', vervolgt hij. Mujagic doelt daarmee onder meer op het lager zetten van de verwarming, het herzien van productieprocessen en het zoeken naar alternatieve energiebronnen. 'Dit geeft aan dat de veerkracht van een markteconomie behoorlijk is.'See omnystudio.com/listener for privacy information.