Macro met Boot en Mujagić | BNR

Volgens het Internationaal Monetair Fonds (IMF) is de relatie tussen de hoeveelheid geld en de inflatie helemaal niet zo sterk als wordt gedacht door veel economen. Uit onderzoek van het IMF blijkt dat over de afgelopen decennia de hoeveelheid geld heel weinig directe invloed had op de hoogte van de inflatie. 'Het IMF zegt eigenlijk tegen beleidsmakers: Pas op met de redenatie dat te veel geld lijdt tot inflatie, dat is valkuil waar je niet in moet vallen als beleidsmaker', stelt econoom Edin Mujagić. De conclusie van het fonds staat haaks op de inzichten van Mujagić. Al snapt hij de uitkomsten wel. 'De relatie tussen de variabelen is in de loop der tijd kleiner geworden, dat komt met name door de tijd in de jaren '70 en '80 dat mensen niet heel actief waren op de financiële markten', stelt de econoom. 'Heel simpel betekent dat: Al het extra geld dat in die tijd werd vrijgemaakt, vloeide snel en direct naar de economie. Het werd uitgegeven. Daardoor zeg je eerst heel snel het verband tussen geld bijdrukken en inflatie.'  See omnystudio.com/listener for privacy information.

'Er zijn hele specifieke redenen waarom de maakindustrie het lastig heeft', zegt Arnoud Boot in BNR Zakendoen. Vandaag meldde de Nederlandse Vereniging van Inkoopmanagers (Nevi) dat de bedrijfsomstandigheden in de Nederlandse industrie in juni flink zijn verslechterd door een verder afzwakkende vraag. Volgens de organisatie gaat het om de grootste verslechtering van de omstandigheden in meer dan drie jaar. Boot noemt verschillende redenen hiervoor, waaronder 'de geweldige vraag die er meteen na de coronacrisis is geweest'. Woningbouwprojecten die op slot zitten en een tekort aan bouwmaterialen spelen volgens hem een rol. Ook de hogere rente heeft, juist in de maakindustrie, gevolgen. Je ziet dat investeringen teruglopen.' En dat is logisch, vindt Boot, 'want de vraag is afgenomen en er wordt op voorraden ingeteerd. Men wil – als de vraag afneemt - met lage voorraden naar voren toe. Het is dus logisch dat de sector een stapje terug doet', vindt hij. 'Een zegen' Voor de sector is het volgens Boot een kwestie van 'aanpassen'. Als voorbeeld noemt hij 'het op slot zetten van bouwprojecten, bijvoorbeeld door stikstofmaatregelen of door het onaantrekkelijk maken om nieuwbouwprojecten te ondernemen'. 'Denk aan de woningmarktmaatregelen van minister De Jonge, waar de sector meer last van heeft. Dat zijn pijnlijke aanpassingen die nodig zijn.' Tegelijkertijd moeten we het volgens Boot in het grotere kader van de economie plaatsen, en dan is een lichte daling in de werkgelegenheid eigenlijk een eerste daling in drie jaar. En volgens Boot is dat 'een zegen'. Op die manier neemt de druk namelijk af, en hopelijk neemt dan ook de druk op inflatie af. Dát is namelijk uiteindelijk de reden waarom die maakindustrie het moeilijker krijgt. Naarmate we de rente moeten blijven verhogen om de economie af te remmen en de inflatie onder controle te krijgen, heeft de maakindustrie het lastig.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

De inflatie is deze maand gedaald naar 5,7 procent, terwijl het in mei nog 6,1 procent was. En dat is volgens Bas Jacobs, hoogleraar Economie en Overheidsfinanciën aan de VU Amsterdam, ‘heel goed nieuws'. Volgens Jacobs is de daling geen gevolg van de nieuwe rekenmethode. 'Want ook als je de rekenmethode terugrekent naar de cijfers voor deze maand, zie je ook in de vorige maanden dat de inflatie hoger was dan nu. Dus ongeacht de methode, gaat de inflatie omlaag. Dat is heel goed nieuws', zegt Jacobs in BNR Zakendoen. De nieuwe rekenmethode heeft er volgens hem echter wel voor gezorgd dat we nu iets minder inflatie hebben dan we eerder dachten. 'De oude rekenmethode was gebaseerd op energiecontracten die mensen nu konden afsluiten in de markt, maar niet noodzakelijkerwijs op de energiecontracten die ze al hadden. Daardoor was de inflatie in eerste instantie erg hoog. Dat is nu gecorrigeerd door een nieuwe reeks berekeningen.' Jacobs merkt wel op dat deze nieuwe reeksen niet geldig zijn als ze worden teruggerekend; de oude inflatiecijfers blijven van kracht. Verdere renteverhogingen Hoewel de inflatie afneemt, zijn er nog steeds geluiden, onder andere van president Klaas Knot van de Nederlansche Bank en ECB-president Christine Lagarde, die dit recentelijk in Portugal benadrukte, dat het nog niet voldoende is. Zij pleiten voor verdere renteverhogingen. Verstandig? 'Dat weet ik niet', zegt Jacos. 'Ik denk dat hun eerlijke antwoord moet zijn: volgens mij weten we het ook niet, want we zien allerlei conflicterende signalen.' De ECB kwam vandaag met nieuwe inflatiecijfers, en volgens Jacobs komt de headline inflatie, gemeten over het hele consumptiepakket, fors omlaag. 'Maar ondertussen zien we dat de kerninflatie, waar je de energie- en voedselprijzen uithaalt, een klein tikje (0,1 procent) hoger is geworden. Dat bezorgt al die centrale bankiers hoofdbrekens, want onderliggend wordt het inflatiecijfer niet beter, maar slechter.' Tegelijkertijd zijn er volgens hem wel een paar signalen die duiden op een sterk dalende inflatie. 'De belangrijkste vind ik de geldhoeveelheid M3, dat is de meest ruime definitie van geld die de ECB hanteert. Die zien we echt omlaag knallen en dat heeft ook iets te maken met de slechtere kredietverlening. We zien nu in de cijfers dat de kredietverlening heel hard achteruit kachelt en dat heeft natuurlijk weer alles te maken met die hoge rente.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

Amerikaanse banken hebben met glans een stresstest doorstaan, waarbij ze rekening houden met extreme economische scenario's. 'De test heeft blijkbaar niet al teveel stress opgeleverd, dat is goed nieuws', zegt econoom Edin Mujagic. De grote Amerikaanse banken doen regelmatig een simulatie van de ergst denkbare economische situaties. In dit geval zouden de vastgoedprijzen met 40 procent dalen, de werkloosheid naar 10 procent oplopen en de rentes naar nul zakken, weet Mujagic, met de vraag hoe dat op de grote Amerikaanse banken zou uitwerken. 'Dat zou niet fijn zijn, maar ze blijven allemaal overeind. En dat is goed nieuws.' De positieve uitslag geeft volgens Mujagic veel vertrouwen dat het bankenstelsel er een stuk beter en stabieler voorstaat dan in 2008. 'Je weet niet zeker hoe zaken lopen als er iets ontstaat, maar de grote banken staan er in ieder geval beter voor. En dat is goed nieuws'  See omnystudio.com/listener for privacy information.

Mensen die te maken hebben met een hoge hypotheekrente wijzen naar de Europese Centrale Bank (ECB) voor het verhogen van hun rente, maar de kans bestaat dat als de ECB dat niet had gedaan, de hypotheekrente nog veel hoger was uitgevallen. Dat zegt macro-econoom Edin Mujagic. 'En nog erger: hij was veel langer veel hoger gebleven.' Volgens Mujagic ontstaan er namelijk grote problemen als de centrale bank de rentes niet verhoogt bij oplopende inflatie. 'Want de hypotheekrente - waar heel veel mensen mee te maken hebben - wordt afgeleid van de rente op kapitaalmarkt', duidt hij. 'En die rente wordt niet bepaald door de ECB, maar die ontstaat op de markt.' Die rentes reageren op hun beurt weer op twee factoren: de vooruitzichten van wat de inflatie de komende jaren gaat doen én hoe de economische groei eruit komt te zien. Dat betekent dat als de ECB veel in het werk stelt om de inflatie te beteugelen, het uiteindelijk goed nieuws zal zijn. Zelfs als de hypotheekrente oploopt. Stijging Mujagic benadrukt dat de hypotheekrente en de kapitaalmarktrente de afgelopen twaalf maanden behoorlijk zijn gestegen. En dat komt niet omdat er ineens 'spectaculaire vooruitzichten' zijn voor de economische groei, zegt hij. 'Het komt echt door de oplopende inflatie', vervolgt Mujagic. 'Als een centrale bank - in dit geval de ECB - niet daadkrachtig ingrijpt, dan gaan de verwachtingen over de inflatie zich op de kapitaalmarkten metselen. En dan blijft de hypotheekrente veel langer veel te hoog.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

Volgens het IMF gaat het nog lang duren voordat de inflatie terug is op het oude niveau. Dat heeft Gita Gopinath gezegd, de 'nummer twee' van het IMF, tijdens een bijeenkomst in het Portugese Sintra. Het was slechts één van de in totaal drie benoemde ongemakkelijke waarheden die het IMF voorspiegelde. 'Daar moeten we iets mee', zegt macro-econoom Edin Mujagic. Naast het tijdspad benoemde Gopinath ook de aanpak van de inflatie en de daarbij behorende spanningen. De noodzakelijke verhoging van de rentes kan immers zorgen voor financiële instabiliteit. Daarnaast ging de adjunct-directeur-generaal in op de rol van de centrale banken. Die zullen waarschijnlijk gedurende een langere periode een hoge inflatie moeten tolereren. 'Drie ongemakkelijke waarheden', zegt Mujagic. IMF-econoom Gita Gopinath. Volgens het IMF gaat het nog lang duren voordat de inflatie terug is op het oude niveau. Het was slechts één van de in totaal drie benoemde ongemakkelijke waarheden die het IMF voorspiegelde. (ANP / Associated Press)Centrale banken verhogen rentes Maar het verhaal dat Gopinath vertelt is niet geheel nieuw. Zowel de ECB als de Fed hebben de afgelopen tijd meerdere keren aangegeven dat ze de rente moeten verhogen. En ook de Bank of England besloot vorige week om de rente opnieuw te verhogen. 'Daar moeten wij iets mee doen', zegt Mujagic. Lees ook | ECB verhoogt rente in juli Die boodschap kwam nagenoeg simultaan met het IMF-betoog van de topman van de Bank voor de Internationale Betalingen, de Mexicaan Agustín Carstens. 'Hij zei dat inflatie weliswaar een gevolg is van de oorlog in Oekraïne, maar dat de steun vanuit de overheden en de aarzelingen bij de centrale banken hier ook een rol spelen. Die moeten hier iets aan doen', zegt Mujagic. Daarom denkt de macro-econoom dat er ruimte is voor een vierde ongemakkelijke waarheid. 'Centrale banken verhogen de rentes om de inflatie aan te pakken. Dat remt de economische groei en dat is pijnlijk voor mensen. Overheden gaan die pijn echter compenseren en dan belanden we in een vicieuze cirkel die niets oplost.' Daarom denkt Mujagic dat overheden moeten stoppen met compenseren en dat de centrale banken moeten doorgaan met het verhogen van de rente. Lees ook | 'Overheid moet stoppen met stimuleren' Het is een ongemakkelijke maar waarheidsgetrouwe conclusie, denkt Mujagic. Gopinath zei overigens wel het vertrouwen te hebben dat de centrale bankiers deze taak met succes kunnen uitvoeren. 'Ondanks alle mooie woorden, gelooft men nog steeds in sprookjes.'  See omnystudio.com/listener for privacy information.

De wereld stond afgelopen weekeinde in de fik, maar de financiële markten reageerden zo goed als nergens op. En dat heeft alles te maken met het feit dat er veel meer aan de hand is, aldus hoogleraar Arnoud Boot. 'Financiële markten opereren op twee manier: dempend of hyperactief.' Bij dat laatste spreekt Boot van scenario's waar er niets aan de hand is, totdat er iets aan de hand is. 'In toenemende mate zijn financiële markten op die manier gaan reageren', aldus Boot. 'En dat heeft voor de hand liggende redenen: als overheden de economie permanent ondersteunen, wordt iedere rimpeling opgevangen.' \Terwijl er in oude patronen mogelijkerwijs sprake was geweest van valutaschommelingen en een zwakkere euro, weet Boot. 'Op het moment dat er onrust is, is de dollar altijd de veilige haven. Daarom had ik gedacht dat de dollar aan zou trekken', vervolgt hij. 'Zeker als je kijkt naar de ligging en de energieafhankelijkheid van Europa.' Maar het loopt wel degelijk anders, constateert Boot. 'En dan zet dit een onvoorstelbaar grote druk op centrale banken, maar ook op overheden', zegt hij.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het besteedbaar inkomen van Nederlandse huishoudens lag in het eerste kwartaal 1,7 procent hoger dan een jaar eerder. Dat heeft volgens hoogleraar economie Arnoud Boot te maken met allerlei aanpassingen, zoals verhoging van de cao-lonen en het minimumloon en een lichte stijging van het aantal uren. Dat huishoudens er ondanks de hoge inflatie het afgelopen jaar per saldo dus niet op achteruit zijn gegaan, ziet Boot echter niet als louter positief. 'We hebben die inflatie omdat we iedereen aan het pamperen zijn. Iedereen, en dat geldt dus ook voor de gemiddelde werknemer.' In tijden van economische schokken zijn er volgens Boot altijd groepen die er heel slecht uitkomen, mensen die tussen wal en schip vallen. En juist dat laat de politiek op dit moment veel te weinig toe, meent hij. 'Je ziet in de Tweede Kamer dat iedereen omhoog getrokken moet worden, niemand mag verzuipen, en dat betekent dat het gemiddelde erop vooruit gaat.' Het grote probleem zit hem er volgens Boot dus in dat de overheid iedereen op generieke wijze wil compenseren voor de hoge inflatie. Daardoor gaan sommige mensen er flink op vooruit, terwijl zij de hogere lasten eigenlijk wel zouden kunnen dragen. En dan wakker je dus de inflatie verder aan. 'Je hebt een overheid die op allerlei manieren uitgaven verhoogt, en daarnaast heb je werknemers die als een gek geld uitgeven en nog meer krachten op de economie die het aanbod onder zetten. Dan heb je hoge vraag en druk op het aanbod, en dat is inflatie.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

De woningmarkt heeft zijn dieptepunt nog niet bereikt. Pas begin volgend jaar zullen de prijzen stabiliseren op een niveau dat zo'n 9 procent lager ligt dan de piek van vorige zomer, verwacht Menno Middeldorp, hoofd van RaboResearch. 'Dan krijgt de markt wat steun van de hypotheekrente, die niet echt meer doorstijgt.'  De huizenprijzen daalden in mei verder ten opzichte van april, meldt het CBS. Maar op jaarbasis daalden de prijzen wel fors, met 5,6 procent. Een gemiddeld huis kost nu bijna 404.000 euro. Met een totale daling van 9 procent zitten we begin volgend jaar op het niveau van 2021, zegt Middeldorp. 'Het is een correctie op een hele flinke stijging die daarvoor kwam.' Ook het overbieden lijkt weer enigszins op gang te komen, constateerde Makelaarsland in de Telegraaf. Al kan dat volgens Middeldorp een na-ijleffect zijn van de lagere vraagprijzen. Een belangrijke factor in de huizenprijzen zijn de verwachtingen in de markt, zegt Middeldorp. Wie een nieuw huis koopt, moet doorgaans immers ook zijn oude huis verkopen. 'Men wil niet verkeerd zitten in die mismatch en dan beginnen prijsverwachtingen ook een rol te spelen.'  Uiteindelijk wordt er juist 'in de piek van de prijzen' niet genoeg gebouwd. Als de prijzen vervolgens terugvallen zakt met name de nieuwbouw in, waardoor er nóg minder bijgebouwd wordt. Daarmee blijft de schaarste voorlopig nog wel bestaan, vreest Middeldorp. 'Het is alleen maar rondschuiven. In een geheel vrije markt bepaalt de prijs wie welk huis krijgt. Nu intervenieer je erin, maar daarmee schuif je gewoon het probleem van de ene partij naar de andere.' See omnystudio.com/listener for privacy information.

'Vriend en vijand zijn het erover eens dat kunstmatige intelligentie en de toepassingen daarvan de productiviteit van mensen ten goede zullen komen en daarmee de economische groei zullen stimuleren.' Dat zegt macro-econoom Edin Mujagic in BNR Zakendoen. Sinds de komst van ChatGPT is er veel aandacht voor kunstmatige intelligentie. Er worden aanzienlijke stappen gemaakt die tevens een grote invloed hebben op de economie. Mujagic is van mening dat dit met name een positief effect zal hebben op de economie. Volgens Mujagic zijn er schattingen dat in de komende zeven tot acht jaar ongeveer 70 procent van de bedrijven wereldwijd een vorm van kunstmatige intelligentie zal gebruiken in hun bedrijfsvoering. 'Het ligt dan voor de hand om te verwachten dat dit een boost zal geven aan de economische groei', zegt hij. Het onderzoeksinstituut Centre for Economic Policy Research in Londen voorspelt volgens Mujagic een extra groei van 4 tot 6 procentpunt voor de wereldeconomie in het komende decennium. 'Dat is nogal wat. Want als de wereldeconomie met zo'n 3 à 4 procent groeit, dan hebben we het over een heel goed jaar.' Massawerkloosheid Tegelijkertijd is er ook een rapport verschenen dat volgens Mujagic stelt dat wereldwijd 300 miljoen banen zullen verdwijnen door AI. 'Er zijn twee kampen', aldus de macro-econoom. 'Het ene kamp beweert dat het veel groei kan opleveren, maar zonder nieuwe banen, wat zou leiden tot aanzienlijk veel werkloosheid. Het andere kamp denkt dat er veel banen verdwijnen, maar dat er veel nieuwe banen voor terugkomen die nu nog niet bestaan.' Mujagic gelooft zelfs in de opkomst van miljoenen nieuwe banen. 'Het is dus goed voor de economische groei, en het leidt ook niet tot massawerkloosheid, wat ook heel moeilijk zou worden in het komende decennium want je zit met de vergrijzing en het feit dat de arbeid in toenemende mate schaarser wordt.' Mujagic benadrukt de belangrijke rol van de overheid in deze 'nieuwe' tijd. 'De overheid moet ervoor zorgen dat mensen tijdens deze transitie zo min mogelijk nadelige gevolgen ondervinden. In deze nieuwe wereld van kunstmatige intelligentie zie ik een zeer belangrijke rol voor de overheid om die transitie goed te begeleiden.' Blijven leren Maar, benadrukt hij, 'blijven leren is ook een must'. 'Zo voorkom je dat jouw baan op de tocht komt te staan, en kun je mogelijk een switch maken.'See omnystudio.com/listener for privacy information.