Macro met Boot en Mujagić | BNR

Veel Nederlanders blijken voor een hypotheek niet alleen aan te kloppen bij de bank, maar ook bij familieleden. Uit onderzoek van De Nederlandsche Bank blijkt dat in 2020 een zesde van de Nederlandse huishoudens met een hypotheek gebruik heeft gemaakt van zo'n familiehypotheek. En dat is een spannend onderwerpt, zegt macro-econoom Arnoud Boot.   Wat is het probleem?    Kijk, familiehypotheken zijn op zich geen probleem. De echte discussie begint pas als dit op een fiscale manier gaan aanmoedigen. Dan vind je mij op je weg, want dat is niet de bedoeling. Het feit dat rijke mensen geld kunnen schenken of uitlenen aan hun kinderen, vergroot de ongelijkheid en creëert problemen op de huizenmarkt. Dan heb je het over de fundamenten van onze maatschappij.   Schenkingsbelasting en erfbelasting zijn in mijn ogen de meest redelijke belastingen die er zijn. Het geld dat ik namelijk tijdens mijn leven verdien, dat heeft deels met mijn capaciteiten te maken maar ook met geluk. Als ik doodga, dan klopt de fiscus aan bij mijn nabestaanden. Waarom zouden zij het geld dat ik heb verdiend gratis in hun schoot geworpen krijgen?   Welke rol speelt de familiehypotheek in dit verhaal?   Deze week heeft economenvakblad ESB een mooi verhaal gepubliceerd hierover, geschreven door een onderzoeker van De Nederlandsche Bank en iemand van de Vrije Universiteit. Zij schrijven dat de familiehypotheek invloed heeft op de woningmarkt: het drijft de prijzen op. De neiging van mensen om goed voor hun kinderen te zorgen, is belangrijk voor de maatschappij. Één van die uitwassen hiervan is, is dat je eigen kinderen een groot voordeel dan hebben ten opzichte van anderen. Maar hier zitten financiële fiscale voordelen aan, en die zijn feitelijk oneigenlijk. Want als ik een hypotheek aan mijn dochter geef, dan kan zij de rente aftrekken van de belastingen en dat heeft zij een rentevoordeel. Want zij kan netto een grotere hypotheek hebben dan als ze alleen bij de bank terecht zij kunnen. En dat is een fiscaal voordeel waar elke Nederlander eigenlijk voor betaalt.  Hoe nu verder dan?   Je kunt in Nederland tot 130.000 euro schenken per jaar, tegen een 10 procent. De vraag is of dat percentage voldoende is, maar met een hoger rentepercentage werk je belastingontwijking wellicht in de hand.   Daarnaast ben ik absoluut niet tegen familiehypotheken, want het maakt de financiële instellingen eigenlijk ook wat minder belangrijk. Maar we moeten wel opletten dat de fiscale voordelen niet te groot worden, want dat werkt ongelijkheid in de hand.    See omnystudio.com/listener for privacy information.

In Spanje komen de EU-ministers van Financiën bijeen om over de hervorming van de Europese begrotinsregels te soebatten. Ondanks dat verscheidene landen lijnrecht tegenover elkaar staan, verwacht macro-econoom Edin Mujagic dat ze er wel uit gaan komen. Hij maakt zich ook zorgen: ‘ die nieuwe regels houden is bijna per definitie ongeloofwaardig.’  Wat is de inzet van de onderhandelingen?  Al maanden wordt er gesteggeld over nieuwe begrotingsregels. De EU wil de regels versimpelen en meer ruimte geven om duurzaam te investeren, zonder dat staatsschulden nóg hoger worden. We kennen het spreekwoordelijke schaap met 5 poten. Dit is een schaap met 6 poten.  Het grote probleem is dat we hier te maken hebben met een gebrek aan geloofwaardigheid. Omdat de afgelopen twintig jaar heel veel landen zich niet hebben gehouden aan de nu geldende regels. Elke nieuwe afspraak met als laatste zin ‘en nu gaan we ons aan die nieuwe regels houden’ is per definitie ongeloofwaardig.  Gaan de onderhandelingen zoals altijd?  Sommige dingen die veranderen nooit dat zal vanavond niet anders zijn. Nog steeds staan Duitsland en Frankrijk op veel punten lijnrecht tegenover elkaar. Wat wel is veranderd is dat Nederland voorheen altijd samen met Duitsland optrok, maar dat de het standpunt van de Nederlandse regering is tegenwoordig dichterbij standpunt van de Fransen en de Italianen ligt. En dat het ministerie van Financiën de lange traditie van de Nederlandse opstelling – namelijk achter Duitsland – heeft laten vallen, neem ik ze echt kwalijk.   Waar maak jij je zorgen over?  Ik denk dat je nu al langzaam de contouren van die nieuwe afspraak je kunt gaan zien. Eén ding dat volgens mij echt zeker is, dat de regels soepeler en vrijblijvender worden. Zodat investeringen in verduurzaming en groen niet meetellen voor de hoogte van begrotingstekort en staatsschuld.  Ik kan je één ding garanderen, in alle hoofdsteden in Europa, op alle ministeries van Financiën gaan er werkgroepen gevormd worden met als een opdracht elke geplande uitgave. Ga nou kijken hoe je daar stempel, groen/duurzaam op kunt zetten, want dan wordt het niet meer meegerekend.  See omnystudio.com/listener for privacy information.

De lees-en rekenvaardigheden van Nederlandse leerlingen staan onder druk. Dat blijkt uit internationaal onderzoek naar die vaardigheden onder Europese vijftienjarigen. Hoewel Nederland nog relatief goed scoort ten opzichte van andere Europese landen, maakt macro-econoom Edin Mujagic zich toch zorgen.  See omnystudio.com/listener for privacy information.

Europese lidstaten besteden bijna allemaal te weinig geld aan onderzoek en ontwikkeling, terwijl dat juist hard nodig is om toekomstige economische groei te waarborgen. ‘In 2022 gaven we nog minder uit dan het jaar ervoor, en toen was het met 2,3 procent eigenlijk ook al veel te laag’, zegt econoom Edin Mujagic.  See omnystudio.com/listener for privacy information.

Huizenprijzen in Nederland zijn tussen 2015 en 2022 met maar liefst 86 procent gestegen, en dat is een bizar percentage vindt hoogleraar financiële markten Arnoud Boot. Maar heel verrassend vindt hij het niet. We hadden immers te maken met een volslagen gekte op de huizenmarkt. De stijgingen waren enorm, en de correcties - nadat de Europese Centrale Bank actief werd en de rente verhoogde - waren zeer beperkt. En in de markt werd dat eigenlijk al snel gezien als koopkans, waarop iedereen en masse begon te kopen. Hoe verhoudt dat zich tot andere landen in Europa? Je kunt allerlei redenen noemen waarom de Nederlandse huizenmarkt op slot zit, en dus heel snel in prijzen stijgt. Er is bijvoorbeeld heel weinig beschikbaar, waardoor dat weinige qua prijs dus door het dak schiet. Daarnaast hebben we een - op het oog - zeer sociale huizenmarkt. Van de woningen in Nederland valt namelijk 35 procent onder de sociale sector, en dat is een gigantisch percentage. In Hongarije bijvoorbeeld is dat percentage maar 4 procent. Daar tegenover staat dat de prijsstijging van woningen in Hongarije: 254 procent omhoog. Je zou dus bijna genegen zijn om de percentages te koppelen aan de hogere stijging, maar dat is niet het geval: wij hebben een hoog percentage sociale woningen met een hoge stijging van de prijs, terwijl de prijzen in Hongarije nog verder zijn geëxplodeerd tegenover een zeer laag percentage van sociale huur. Dat geeft al aan dat er geen simpel antwoord is.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Volgens econoom Arnoud Boot is met de afwikkeling van de woekerpolissen het ‘grootste financiële schandaal uit de recente geschiedenis’ opgelost. Grote woorden die hij zelf niet ziet als dergelijk. ‘We praten uiteindelijk over tientallen miljarden euro’s aan schade.’  See omnystudio.com/listener for privacy information.

Hoewel het inflatiecijfer van het CBS vandaag volop in de belangstelling staat, is de stand van de conjunctuurklok minstens even veelzeggend, stelt macro-econoom Edin Mujagic. De conjunctuurklok weergeeft met 13 indicatoren de hoe de economische vlag erbij hangt. ‘Als je daarnaar kijkt moet je concluderen dat de vlag er behoorlijk slapjes bijhangt.’ See omnystudio.com/listener for privacy information.

Amerikaanse huishoudens hebben tijdens de koopjesdagen Black Friday en Cyber Monday een recordbedrag gespendeerd. Macro-econoom Edin Mujagic noemt het indrukwekkend dat er in totaal in de Verenigde Staten 38 miljard dollar werd uitgegeven in één weekend. Dat Amerikaanse huishoudens tijdens de kortingsparade diep in de buidel hebben getast, geeft Mujagic een goed gevoel. ‘Daardoor acht ik de kans groter dat we de befaamde zachte landing in Amerika mee gaan maken.’ See omnystudio.com/listener for privacy information.

President Christine Lagarde van de Europese Centrale Bank heeft in het Europees Parlement haar nieuwe zienswijze op het opkopen van obligaties gedeeld, tot ongenoegen van macro-econoom Edin Mujagic. 'Het is niet te rijmen met de strijd die je tegen inflatie voert.' Ik ben macro-econoom, dus ik lees heel erg veel. Zo neem ik regelmatig een duik in de spelonken van de meest vage centrale banken ter wereld. Maar als ik op een rijtje zet wat ik de laatste tijd heb meegekregen op macro-economisch gebied, krijg ik heel sterk het gevoel alsof ik in een aflevering van Jiskefet zit. En hoewel men er graag naar keek, is de situatie echter wat minder leuk. Is het beleid van Lagarde dan zo absurdistisch? Het is in ieder geval een goed voorbeeld. Ze heeft in het Europees Parlement onder andere gezegd dat 'het bestuur van de ECB mogelijkerwijs in de toekomst gaat praten om het opkopen van staatsobligaties eerder te beëindigen dan eind 2024'. Die woorden sloegen wat mij betreft nergens op: mogelijkerwijs, in de toekomst, praten... De ECB koopt nog steeds voor bijna 180 à 190 miljard euro per jaar aan obligaties op, en dat is simpelweg niet te rijmen met de strijd die tegen inflatie gevoerd wordt. In plaats daarvan zou de ECB juist zo snel mogelijk moeten stoppen met het opkopen van die obligaties, en niet 'misschien in de toekomst erover gaan praten' of het misschien wat vervroegd kan worden.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Een belastingstelsel moet redelijk en rechtvaardig zijn, stelt hoogleraar Arnoud Boot. Dat is volgens hem niet het geval met het huidige systeem. 'Heb je geld op een bankrekening staan, betaal je 0,7 procent belasting. Hou je het geld op eender welke andere manier bij, betaal je meer dan 2 procent.'  See omnystudio.com/listener for privacy information.