Polityka o historii

W najnowszym odcinku wideokastu „Polityka o historii”: historia mody. Agnieszka Krzemińska gości autorkę książki „Ugly. Encyklopedia brzydkiej mody”, by zrozumieć, jak wyglądała historia mody od starożytności do współczesności. Karolina Żebrowska opowiada, jak zmieniały się trendy modowe: jak wyglądała historia mody męskiej i dlaczego to niejeden mężczyzna był, jak to się dziś mówi, trendsetterem. Rozmawiamy o tym, dlaczego moda męska i moda damska niosły informacje o statusie społecznym i przynależności klasowej. Czy modne trendy były wygodne do codziennego noszenia? Zastanawiamy się też, czym charakteryzują się filmy kostiumowe i jak działa współczesna kostiumografia. Dlaczego kino rzadko pokazuje prawdziwą modę XIX wieku? A czy serial „Bridgertonowie” mówi więcej o naszych wyobrażeniach o różnorodności, seksapilu i kobiecej sprawczości niż o epoce regencji? Czy widz w ogóle oczekuje wierności źródłom, czy raczej czytelnych kodów, które pozwalają mu „poczuć klimat” epoki? Zastanawiamy się również, dlaczego mody wracają w przetworzonej formie. Gorsety, bufiaste rękawy, platformy, chokery – wszystko to już było, ale dziś funkcjonuje w innym kontekście społecznym i technologicznym. To rozmowa o ciele, władzy, klasie i wyobraźni. O tym, że historyczny strój bywa lepszym źródłem wiedzy o społeczeństwie niż niejeden dokument. I że śmiejąc się z dawnych mód, śmiejemy się trochę z samych siebie.

Jak powstało Opus Dei i czy skrywa jakieś sekrety Kościoła? W najnowszym odcinku wideokastu „Polityka o historii” mówią o tym Marcin Zaremba i dziennikarz tygodnika „Polityka”, ekspert do spraw kościelnych Adam Szostkiewicz. Wyjaśniamy, co to jest Opus Dei i kim jest św. Josemaria Escriva, założyciel tej organizacji. Rozmawiamy wokół wydanej właśnie po polsku książki dziennikarza śledczego Garetha Gore’a („Opus dei”, Prószyński i s-ka). Gore wyjaśnia, że to obracająca brudnymi pieniędzmi, dopuszczająca się handlu ludźmi, skrajnie prawicowa organizacja. Analizuje dokumenty bankowe, liczy miliardy wyprowadzone nielegalnie na budowę swojej potęgi, wymienia finansowane przez nią ultrakonserwatywne inicjatywy. Rozmawiamy też o tym, jakie tajemnice Kościoła katolickiego skrywa ta organizacja. Czy Opus dei to sekta, jak chciał Dan Brown w „Kodzie Leonarda da Vinci”? I jak głęboko w struktury organizacji Kościoła wkradło się Opus Dei?

W najnowszym odcinku wideokastu „Polityka o historii” analizujemy realizację serialu „Piekło kobiet” (HBO Polska), stawiając pytania o granice opresji kobiet w II RP. Prof. Marcin Zaremba sprawdza wraz ze swoją gościnią – prof. Katarzyną Sierakowską – czy serial historyczny, w którym występują Agata Turkot i Mateusz Damięcki, a który wyreżyserowała Anna Maliszewska, to tylko mroczna fikcja, czy rzetelnie odwołuje się do prawdy historycznej. Nowy serial HBO staje się pretekstem do analizy tego, jak patriarchat oraz sztywne ramy społeczne definiowały granice wolności ponad sto lat temu. Rozmówcy wielokrotnie wracają w rozmowie do manifestu „Piekło kobiet” z 1930 r. Tadeusz Boy-Żeleński i jego słynne „barbarzyństwo paragrafów” to punkt wyjścia do rozmowy o systemowej opresji rzucającej wyzwanie elitom. Poruszane są również takie zjawiska, jak szklany sufit i przemoc domowa wobec kobiet w II RP – temat, który przedwojenna Polska zupełnie pomijała w debacie publicznej. Wyjaśniamy, co emancypacja kobiet w Polsce oraz prawa wyborcze kobiet z 1918 r. oznaczały w rzeczywistości, w której lobby katolickie skutecznie blokowało projekty ustaw małżeńskich, które mogły wpłynąć i zmienić społeczeństwo, gdy odrodzenie II RP stawało się faktem. Jednocześnie wyjaśniamy, dlaczego to lekarze żydowscy stali się filarem medycznej rewolucji, stawiając wiedzę ponad ideologiczną presję, gdy macierzyństwo i rzeczywistość ekonomiczna tworzyły ślepy zaułek, w którym łatwo było o konflikt z prawem. Z prof. Katarzyną Sierakowską rozmowę prowadzi prof. Marcin Zaremba, „Polityka o historii”.

W nowym odcinku wideokastu „Polityka o historii” Agnieszka Krzemińska rozmawia ze swoim gościem, którym jest prof. Bartosz Kontny z Uniwersytetu Warszawskiego, o tym, jak wyglądał świat wojowników celtyckich, kiedy zaczęły się wojny i co na temat najdawniejszych konfliktów mówią nam odkrycia archeologiczne. Punktem wyjścia jest archeologia podwodna, dzięki której poznajemy historię ukrytą pod powierzchnią wody. Rozmawiamy o tym, co kryją podwodne wraki, w tym wraki Bałtyku, jak wygląda praca nurka pod wodą podczas badań oraz jakie podwodne odkrycia potrafią całkowicie zmienić nasze wyobrażenia o przeszłości. Jakie skarby pod wodą wciąż czekają na odkrycie i jak wygląda współczesne poszukiwanie śladów przeszłości – od profesjonalnych badań po działania, które prowadzą poszukiwacze skarbów pod wodą. Czy odkrycia archeologiczne w Polsce mogą pomóc nam lepiej zrozumieć, czym jest historia wojenną Europy? Jakie tajemnice kryją zatopione statki i artefakty spoczywające na dnie morza? O świecie dawnych wojowników i historii zapisanej pod wodą opowiada prof. Bartosz Kontny.

W najnowszym odcinku wideokastu „Polityka o historii” prof. Marcin Zaremba oraz prof. Błażej Brzostek rozmawiają o tym, jak wyglądała Polska po 1989 roku. W tym odcinku wracamy do czasów, gdy transformacja polityczna i gospodarcza w Polsce zmieniła wszystko, a szalone lata 90. stały się sceną jednego z największych eksperymentów społecznych. Analizujemy, jak plan Balcerowicza i jego słynna terapia szokowa wpłynęły na gospodarkę Polski, wprowadzając brutalny kapitalizm po polsku. Sprawdzamy, jak reformy Balcerowicza i nagły wolny rynek zderzyły się z rzeczywistością, wywołując rekordowe bezrobocie w Polsce i trwale zmieniając mentalność Polaków. Ale Polska lat 90. to nie tylko statystyki. Lata 90. to dziś przede wszystkim wspomnienia o świecie, w którym postkomunizm w Polsce mieszał się z marzeniem o zachodnim luksusie. Odkrywamy, czym był wtedy amerykański sen, jak moda lata 90. w Polsce wypełniła ulice kolorami i dlaczego kolorowe lata 90. do dziś budzą tak silne emocje. Analizujemy lata 90: jak się żyło oraz jak samorząd terytorialny w Polsce i etos, który niosła Solidarność, budowały nową strukturę państwa. Czy polska transformacja ustrojowa w Polsce po 1989 roku mogła potoczyć się inaczej? Spoglądamy na lata 90. okiem badaczy, ale też z przymrużeniem oka, porównując lata 90. do dziś, by zrozumieć, jak Polska po upadku komunizmu goniła świat i jak tamte doświadczenia ukształtowały naszą obecną rzeczywistość. To podróż przez lata 90. jak było naprawdę, od bazarów pod Pałacem Kultury i Nauki po narodziny potężnych fortun. Rozmowę o tym, jak wyglądała transformacja ustrojowa w Polsce po 1989 roku z prof. Błażejem Brzostkiem prowadzi prof. Marcin Zaremba, Polityka o historii.

W najnowszym odcinku wideokastu „Polityka o historii” Agnieszka Krzemińska oraz prof. Jakub Morawiec próbują ustalić, co skrywa Grenlandia i jaka jest historia Grenlandii. Historia, która zaczęła się, gdy Eryk Rudy i wikingowie organizowali swoje wielkie wyprawy morskie, to klucz do zrozumienia, dlaczego współczesna relacja Grenlandia vs USA budzi dziś takie emocje. Badamy sagi nordyckie, sagi wikingów oraz dowody na odkrycie Ameryki przez Skandynawów, sprawdzając, jak wyglądało życie codzienne w osadach, jak przetrwali Inuici, Eskimosi, ludzie Grenlandii i dlaczego to właśnie Arktyka stała się ich domem. Wyjaśniamy, dlaczego Grenlandia należy do Danii, czemu Grenlandia budzi dziś takie kontrowersje geopolityczne i dlaczego Grenlandia jest tak ważna w kontekście globalnych surowców. Analizujemy ponadto, po co Trumpowi Grenlandia dzisiaj. Przyglądamy się, jak ta ogromna wyspa przez wieki przechodziła z rąk do rąk – od wolnych osad wikingów, przez poddaństwo koronie norweskiej w 1261 r., aż po polityczne przetasowania w ramach unii kalmarskiej, gdy to Dania wyznaczała kierunek rozwoju politycznego wyspy. Z prof. Jakubem Morawcem rozmawia Agnieszka Krzemińska, „Polityka o historii”.

W najnowszym odcinku wideokastu „Polityka o historii”: kim były ołowiane dzieci? Anna Kowalczyk, dziennikarka Programu Trzeciego Polskiego Radia i autorka audioopowieści „Ołowiane dzieci”, opowiada, jak naprawdę wyglądała ołowica w Szopienicach, choroba, która dotykała przede wszystkim hutników pracujących na Śląsku. Huta metali nieżelaznych Szopienice, utworzona w pierwszej połowie XIX w., działała aż do 2008 r., ale głośno zrobiło się o niej przede wszystkim w latach 70. XX w. O tym opowiada najnowszy serial „Ołowiane dzieci” na platformie Netflix. Ale czy ekranowa rzeczywistość spotyka się z prawdziwą historią? Rozmawiamy o tym, jaka jest prawda i fikcja w serialu. Gościni wideokastu Anna Kowalczyk dotarła do świadków tamtych wydarzeń, rozmawiała z historykami i medykami, dzięki czemu do głosu doszli ci, którzy byli na pierwszej lini frontu. A była to m.in. doktorka od familoków Jolanta Wadowska-Król, prof. Bożena Hager-Małecka i pielęgniarka Wiesława Wilczek. Te kobiety przy wsparciu mieszkańców rozwiązały zagadkę, jaką były zatrucia szopienickich dzieci. Niektórzy mówią, że to był „śląski Czarnobyl”. Kobiety ujawniły skalę problemu, bo z badań wynikało, że ok. 5 tys. dzieci chorowało na ołowicę. Jej skutki te żyjące do dziś stale odczuwają, mimo że dzięki wysiłkom dwóch lekarek jeździły na całe miesiące do sanatoriów i szybko udało się im wynieść z Szopienic.
O tym, czy problem udało się rozwiązać na zawsze i czy wyciągnęliśmy z tego wnioski, z Anną Kowalczyk rozmawia Agnieszka Krzemińska, „Polityka o historii”.

W najnowszym odcinku wideokastu „Polityka o historii”: judaizm bez tajemnic, czyli jak wyglądały początki judaizmu. Nasz gość, prof. Łukasz Niesiołowski-Spanò, historyk starożytności, przybliża ze szczegółami, jak powstał judaizm. Rozmawiamy o tym, jak wyglądały dzieje Żydów i czy Stary Testament to na pewno najlepsze źródło wiedzy. Zastanawiamy się, jak wyglądał judaizm w czasach Jezusa, jaki był Bóg Izraela i co byśmy o nim wiedzieli, gdyby Biblia się nie zachowała. W rozmowie poruszamy takie wątki jak niewola babilońska, obrzezanie religijne jako znak odrębności, ale też narzędzia kontrolującego wspólnotę. Rozmawiamy też o tym, kiedy powstała Biblia i czy Biblia została zmieniona – a jeśli tak, to co to oznacza. Czy Biblia jest dziś wiarygodna? Z prof. Łukaszem Niesiołowskim-Spanò rozmawia Agnieszka Krzemińska, tygodnik „Polityka”.

W nowym odcinku wideokastu „Polityka o historii”: Marek Łuszczyna, autor książki „Bękarty Polski”, opowiada o tym, jak wyglądała po wojnie zemsta na Niemcach. Łowcy nazistów poszukiwali sprawiedliwości – zaczęło się więc m.in. polowanie na Adolfa Eichmanna. Jedną z osób zaangażowanych w poszukiwania był Tuwja Friedman, znany wcześniej jako Tadeusz Jasiński. O jego życiu, na podstawie akt historycznych, pisze Marek Łuszczyna w swojej najnowszej książce „Bękarty Polski”.
Jak działali Żydzi po wojnie, jak wyglądało życie w Niemczech i Polsce po upadku nazistów? W jaki sposób udało się doprowadzić na proces architekta Holokaustu Adolfa Eichmanna?
Rozmowę z Markiem Łuszczyną prowadzi Marcin Zaremba, „Polityka o historii”.

W najnowszym odcinku wideokastu „Polityka o historii”: prof. Andrzej Friszke i prof. Rafał Wnuk analizują powstania w Polsce. W rozmowie wraca pytanie: czy powstania miały sens? Zastanawiamy się także, czy i jak tożsamość narodowa jest uwikłana w debatę o tym, „dlaczego powstanie było błędem”. Szczególne miejsce zajmują powstania narodowe w XIX w., w tym powstanie listopadowe i powstanie styczniowe. Historycy przypominają, jak wyglądała walka o wolność w realiach zaborów, które przypieczętowały upadek Polski, oraz jak te doświadczenia przekładają się na naród polski dzisiaj. Dlaczego walka o wolność to dla Polaków zbrojne powstania, bunty i nieposłuszeństwo obywatelskie? Do dziś pytamy, czy powstanie listopadowe mogło zakończyć się sukcesem albo czy powstanie warszawskie miało sens. Czy to adekwatne pytania z perspektywy historii – i jak myśleli o tym ówcześni powstańcy? Rozmowa obejmuje również XX w. i takie zagadnienia jak Solidarność i Sierpień ’80. Historia Solidarności jest ukazywana jako podręcznikowy przykład sprzeciwu, gdy rządziła władza komunistyczna w Polsce, a zarazem ważny punkt odniesienia dla tradycji powstańczej. Z profesorami Andrzejem Friszke i Rafałem Wnukiem rozmawia prof. Marcin Zaremba, Polityka o historii.