Prof. Andrzej Rozwadowski, archeolog z UAM specjalizujący się w sztuce naskalnej. Mówi o globalnym zasięgu malowideł i rytów, trójwymiarowych technikach wykorzystujących formy skalne, mistycznym znaczeniu wnętrz jaskiń oraz długotrwałych tradycjach w Australii i Afryce. Dyskutuje także o metodach datowania, kontrowersjach dotyczących neandertalczyków i praktykach terenowych.
01:31:47
forum Ask episode
web_stories AI Snips
view_agenda Chapters
auto_awesome Transcript
info_circle Episode notes
insights INSIGHT
Globalny, Trwający Fenomen
Sztuka naskalna występuje na każdym zamieszkałym kontynencie i trwa praktycznie do dziś.
Europejska sztuka jaskiniowa jest wyjątkowa pod względem artystycznego zaawansowania i koncentracji w jednym regionie.
insights INSIGHT
Kiedy Pojawiła Się Sztuka
Najstarsze pewnie datowane malowidła w Europie mają około 30–40 tysięcy lat, choć pojawiają się kontrowersyjne sugestie poza tym zakresem.
Pojawienie się sztuki zbiegło się z rozwojem Homo sapiens w Europie i kontaktem z neandertalczykami, co budzi pytania o przyczyny tej zmiany.
insights INSIGHT
Ewolucja Zdolności Kognitywnych
Rozwój sztuki mógł wynikać z rosnących zdolności kognitywnych Homo sapiens, a nie z jednego 'wynalazku'.
Mogła też zadziałać mikroewolucja lub złożona sieć czynników kulturowych i biologicznych.
Get the Snipd Podcast app to discover more snips from this episode
Słuchasz nas regularnie? Zajrzyj na https://patronite.pl/radionaukowe Nasze wydawnictwo: https://wydawnictworn.pl/ *** Ludzie paleolityczni w pewnym „momencie” zaczęli czuć potrzebę tworzenia sztuki naskalnej: malowideł, rytów. Takie dzieła zaczęły pojawiać się mniej więcej w tym samym czasie (najstarsze wydatowane z dużą pewnością mają około 30-40 000 lat) na właściwie wszystkich zamieszkałych przez ludzi kontynentach. Zwróćcie uwagę, że to sporo później niż samo pojawienie się człowieka rozumnego. To może oznaczać, że musieliśmy do tego niejako dojrzeć. – Jest to fenomen wynikający z jakichś rosnących naszych chyba zdolności. Być może (…) ewolucja na poziomie biologicznym gdzieś również tutaj odgrywa rolę – mówi prof. Andrzej Rozwadowski, archeolog z Uniwersytetu Adama Mickiewicza w Poznaniu. W odcinku rozmawiamy o sztuce naskalnej, która jest fenomenem globalnym, długotrwałym, który jeszcze się nie zakończył!
Sztuka naskalna w powszechnym rozumieniu to malowidła jaskiniowe, ale to duże uproszczenie. Wiele odkrytych dzieł jest wręcz trójwymiarowych: ich twórcy często wykorzystywali w tym celu naturalne nierówności i załomy skalnych ścian. Do tego dochodzą ryty oraz wiele sztuki paleolitycznej na terenach otwartych. Jaskinie wydają się jednak mieć szczególne znaczenie. Ludzie paleolityczni nie mieszkali w nich, najwyżej obozowali w przedsionkach jaskiń. Naukowcy przypuszczają, że wchodzenie w głąb jaskini mogło mieć znaczenie mistyczne, duchowe, symbolizować wkraczanie w inny, niewidzialny świat. W tej interpretacji sztuka naskalna służyła komunikacji ze światem nadprzyrodzonym.
Za tą hipotezą przemawiałby fakt, że niewiele znaleziono sztuki przedstawiającej najważniejszy z punktu widzenia ludzi element zwykłego świata, czyli nas samych. Szczególnie widać to w znaleziskach z terenu Europy. – Wizerunków postaci ludzkich jest kilka procent, to są bardzo nieliczne znaleziska i obiekty – opowiada archeolog. Zdecydowanie dominują wizerunki zwierząt. Co ciekawe, wcale nie tak często w sytuacji polowania. Zdarzają się też postaci łączące cechy ludzkie i zwierzęce oraz dużo elementów abstrakcyjnych, geometrycznych. Z kolei w znaleziskach afrykańskich i australijskich dużo więcej jest elementów roślinnych.
W odcinku usłyszycie, dlaczego odkrywcę jaskini ujawnionej jako pierwsza (Altamira w północnej Hiszpanii) uznano za oszusta i fałszerza, jak się ustala wiek takich znalezisk, czym się charakteryzuje twórczość afrykańskich ludów San, czym są australijskie Wandjina i jaki związek ma pryskanie barwnikiem z ust z transowymi wizjami.
Profesor zachęca też do zwiedzania dostępnych jaskiń (w samej Europie mamy ich ponad 300). – Naprawdę warto pojechać w takie miejsca i samemu to zobaczyć. Żadna książka, żaden film nie odda tego – podkreśla. Gorąco polecam! Odcinek powstał podczas XVI podróży Radia Naukowego do Poznania. Podróże są możliwe dzięki społeczności Patronek i Patronów, wspierających nas na patronite.pl/radionaukowe
Radio Naukowe