OVT

Olaf van Nimwegen, militair historicus die uitlegt wie d'Artagnan echt was. Tijmen Dokter, historicus en theatermaker over Johnny & Jones en muziek uit Westerbork. Bert Kuipers, predikant en pleitbezorger voor kerkelijke inzegening van homokoppels. Fresco Sam-Sin, recensent en sinoloog over boeken en tentoonstellingen. Sabine Groenewegen, kunstenaar die koloniale filmmaterialen herleest. Ze bespreken vondst, muziek, kerkelijke voorgeschiedenis, literatuur en koloniale archieven.

(1:24) Richard de Mos leidde zijn partij Hart voor Den Haag naar een monsterzege in de gemeenteraadsverkiezingen, en hij is niet de enige. Terwijl landelijke partijen steeds meer worstelen hun gemeenteraadszetels te behouden, lijken lokale spelers precies te weten waar ze moeten zijn: dicht bij de buurt, dicht bij de ergernissen, dicht bij de kiezer. We hebben het over die opmars van lokale partijen en de spanning tussen lokale zorgen en landelijke idealen met Henk te Velde, hoogleraar Nederlandse Geschiedenis.  (12:30) Aletta Jacobs (1854-1929) is hét icoon van de Nederlandse feministische geschiedenis. Ze was de eerste vrouw die mocht studeren, de eerste vrouwelijke arts van Nederland en ze streed voor het vrouwenkiesrecht. Toch heeft ze in het collectieve geheugen een stoffig imago. Dat wordt op kop gezet in de gloednieuwe ALETTA de musical van Theater Oostpool. Aletta-historicus Mineke Bosch was bij de première en vertelt over deze nieuwe Aletta-interpretatie.  (27:35) De Spaanse koning heeft deze maand toegegeven dat er veel misstanden zijn begaan door de Spanjaarden die het huidige Mexico veroverden. Ruim 500 jaar na deze conquistadores is dit de eerste keer dat Spanje een stap in de richting van excuses zet. Hoe hebben de Spanjaarden zich in Mexico misdragen, en wat betekent het voor Mexicanen dat Spanje nu toch deze stap zet? We vragen het Wil Pansters, hoogleraar sociale en politieke antropologie van Latijns-Amerika en in het bijzonder Mexico aan de Universiteit Utrecht.  (37:35) OVT-recensent Nadia Bouras bespreekt twee boeken, en twee films die te zien op het Movies that Matter Festival (20-28 maart): Stakkers en wolven. In de schaduw van Gaza - Lotfi El Hamidi De donkere kamer (Een geschiedenis van migraine) - Celia Svedhem (vert. Hans Kloos) Cutting through rocks - Sara Khaki, Mohammadreza Eyni Voix Invisibles - Bart van den Aardweg  (52:20) Het recht van de sterkste #7: Jorrit Steehouder, historicus en expert op het gebied van de Europese eenwording over Jean Monnet — de stille architect van de Europese Unie.  (1:08:40) OVT Doc: Amrita Sher-Gil “Europa is van Picasso, Matisse, Braque en vele anderen. India behoort alleen mij toe.” Met deze woorden beschreef Amrita Sher-Gil (1913–1941) haar positie in de kunstwereld. Ze wordt beschouwd als een van de grootste vrouwelijke avant-gardekunstenaars van het begin van de 20e eeuw. Een pionier op het gebied van moderne Indiase schilderkunst. Uniek is haar transculturele stijl; een vermenging van Europese technieken en Indiase thema’s. Amrita betekent ‘onsterfelijkheid’, toch overleed ze op 28-jarige leeftijd. Wie was deze eigenzinnige kunstenaar? En wat moeten we weten om haar werk te begrijpen? Een portret gemaakt door Laura Stek, met Barnita Bagchi, Annemiek Rens en Laxmi Manuela.  Meer info: https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-22-maart-2026  

(01:57) Brandende vrachtschepen en raketten die inslaan op tankers: de Straat van Hormuz staat in het middelpunt van een internationale crisis. Het is een nieuw hoofdstuk in een eeuwenlange strijd rond een van de belangrijkste maritieme knelpunten ter wereld. We praten er over met VPRO-collega Abdou Bouzerda, journalist bij Bureau Buitenland en Midden-Oostenkenner.  (16:26) Als de oorlog rond Iran zich uitbreidt naar de bronnen voor drinkwater in de Golfregio, zijn de humanitaire gevolgen niet te overzien, ziet politiek hydroloog Stefan Deconinck. Hij is te gast om het te hebben over verleden en heden van drinkwater als oorlogswapen.  (29:42) In de zestiende eeuw breekt in Europa een ware jacht op oude teksten uit. Humanisten trekken langs kloosters en bibliotheken om Griekse en Romeinse manuscripten op te sporen; met de kennis uit de oudheid zouden ze Europa misschien opnieuw kunnen laten bloeien. Zo ook Arnoud van Eijndhouts uit Aarle-Rixtel, beter bekend als Arlenius. Hij reist naar Ferrara, Bologna en Venetië, en wordt zo een belangrijke schakel in de boekenwereld van de Renaissance. Schrijver en taalkundige Wim Daniëls, zelf afkomstig uit Aarle-Rixtel, reconstrueert zijn opmerkelijke leven in De boekhandelaar van Bologna.  (43:46) OVT-recensent Sanne Frequin bespreekt twee boeken en een tentoonstelling: Killing the Dead, Vampire Epidemics from Mesopotamia to the New World - John Blair Heksenjacht - Maartje van der Laak Water & Licht - Tentoonstelling in het Dordrechts Museum  (59:38) Roti, bakabana, bara en vele andere gerechten uit de Surinaamse keuken zijn tegenwoordig in Nederland gemakkelijk te vinden. Maar wat is de geschiedenis van die keuken, en waarom vinden we zo veel absurde fantasie-Surinaamse gerechten in de supermarkt? Dat zien we in de nieuwe theatervoorstelling Peper & Zuur?! van comedian Howard Komproe en kok Noni Kooiman. Beide theatermakers zijn te gast om ons door de culinaire geschiedenis van Suriname heen te loodsen.  (01:09:47) OVT Doc: Voor Alia Nergens ter wereld hebben vrouwen zoveel beperkingen als in Afghanistan. ‘Genderapartheid’ heet het systeem van het tweede Talibanregime, waarin vrouwenrechten stelselmatig worden geschonden. Meisjes mogen vanaf hun twaalfde niet meer naar school; vrouwen mogen niet werken; er mag niet worden gezongen; en in het onderwijs zijn door vrouwen geschreven boeken verboden. Hoe dat is gekomen, is te horen in de documentaire Voor Alia van Maartje Duin. Voor Alia is een portret van de Afghaans-Nederlandse schrijfster Forugh Karimi, en via het verhaal over Karimi’s jeugdvriendin Alia komen we dichterbij deze pijnlijke geschiedenis.  Meer info: https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-15-maart-2026 

(01:57) Het zijn vage berichten die in verschillende media verschijnen: Koerden zouden zich gaan mengen in de oorlog in Iran, of daar zelfs al mee bezig zijn. Daar is vooralsnog geen bewijs voor, maar duidelijk is dat de Amerikanen in gesprek zijn met Koerdische groepen in Iran en daarbuiten. Het is niet de eerste keer dat de VS rekent op Koerdische steun. Hoe hebben Koerden – die bekend staan als het grootste volk zonder staat - zich eerder opgesteld in Amerikaanse oorlogen, en wat betekent dat voor de oorlog tegen Iran nu? Michiel Leezenberg, filosoof en Koerden-deskundige bij de UvA is te gast.  (13:24) Ali en Nino zijn de Azerbeidzjaanse Romeo en Julia. Het is een verhaal van liefde tussen verschillende culturen en geloof. Schrijver Abdelkader Benali en pianist Daria van den Bercken brengen met hun voorstelling De wereld van Ali & Nino een muzikale reis door de multiculturele lappendeken van de Kaukasus aan het begin van de 20e eeuw.  (27:54) Crack. Gerookte cocaïne. In steeds meer Nederlandse parken en straten in de grote steden is het een zichtbaar overlast gevende harddrug. Het beeld van openlijk drugsgebruik in stadsparken roept herinneringen op aan de heroïne-epidemie in de jaren zeventig. Arjan Nuijten is drugshistoricus en neemt ons mee naar het beruchte Vondelpark van 1972.  (39:27) OVT-recensent Fresco Sam-Sin bespreekt twee boeken en een museum: - Consent, Een geschiedenis van dwang en vrije wil en alles daartussenin - Chanelle Delameillieure en Jolien Gijbels - Het Museum voor de Verpleegkunde - Landverhuizers rond de Sloterplas - Wendela Gronthoud  (53:22) ‘Bestaan er Zwarte engelen?’ Het is een vraag die in de nieuwe roman Achtentwintig letters van Rashid Novaire een zoektocht naar een beladen verleden opent. Een verhaal dat zijn oorsprong vindt in de route van de Sub-Sahara naar de Maghreb, en een familiegeschiedenis die generaties overspant, van slavernij tot trouw aan de sultan van Marokko. Auteur Rashid Novaire is deze zondag te gast, en bespreekt zijn nieuwe roman.  (01:06:02) OVT Doc: Hondenrassen Het blijft een thema waar veel discussie over bestaat: het fokken van rashonden. Hoe ver moeten we daarin gaan? En ten koste van wat?  En wanneer ontstonden de eerste rashonden eigenlijk? Luister naar de eerder gemaakte documentaire ‘Touch of Gold - Daylight Charisma’ (door Laura Stek).  Meer info: https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-8-maart-2026 

(02:34) 28 februari begon de aanval van de VS en Israël op Iran. Zal het de Iraniërs dichter bij democratie en vrijheid brengen? Bij OVT zijn journalist Yaghoub Sharhanien en arabist Leo Kwarten.  (21:21) Herculine Barbin schreef vlak voor haar dood in 1868 haar ervaringen op als intersekse persoon: mensen die zijn geboren met zowel mannelijke als vrouwelijke geslachtskenmerken. Deze memoire is het oudst bekende West-Europese ervaringsverhaal van een intersekse persoon. Voor Marleen Hendrickx de aanleiding voor het maken van de voorstelling enfin, Barbin.  (32:32) Het recht van de sterkste #6: Amerikanist Albertine Bloemendal over Henry Kissinger, hét gezicht van de Amerikaanse buitenlandpolitiek.   (46:35) Ann Lee kwam in 1776 in Amerika aan. Samen met haar volgelingen, de ‘Shakers’, geloofde ze dat ze de tweede Christus op aarde was. Met deze 'Shakers' hield ze al in de 18e eeuw een verrassend progressief wereldbeeld aan, zo is te zien in de nieuwe film The Testament of Ann Lee. Amerikaanse onderzoeker Markha Valenta bespreekt het portret van Ann Lee als vergeten feministisch icoon.  (57:35) OVT-recensent Wim Berkelaar bespreekt een boek en een tentoonstelling:  Andries Sternheim (1890-1944) Vergeten binnen de Frankfurter Schule - Bertus Mulder  Ongekend talent: vrouwen van de Amsterdamse School in Museum Het Schip   (01:05:47) OVT Doc: Jeugd versleten Deel 2  Begin februari vond in Marrakech in Marokko de 6e Wereldconferentie over de uitbanning van kinderarbeid plaats. 2025 had het jaar moeten zijn dat er wereldwijd een einde aan kinderarbeid zou komen, maar dat doel is bij lange na niet gehaald. Nog altijd werken er 138 miljoen kinderen, van wie 54 miljoen gevaarlijk of schadelijk werk doen.   In Nederland is kinderarbeid wel uitgebannen. Maar wie denkt dat al zo is sinds het ‘Kinderwetje van Van Houten’ in 1874, zit ernaast. Nog tot ver in de 20e eeuw werd er in Nederland door kinderen gewerkt. In de tweedelige documentaire ‘Jeugd versleten’ horen we de verhalen van mensen die dat zelf hebben meegemaakt.   Programmamaker Katinka Baehr maakte dit tweeluik, op basis van interviews uit 1989 uit de OVT-serie ‘Arbeiderslevens’.   Meer info: https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-1-maart-2026  

Met Margot Dijkgraaf, schrijfster over Germaine de Staël, die het leven en invloed van deze intellectuele tegenmacht belicht. Met Edwin Koopman, Latijns-Amerikakenner, over de acute brandstofcrisis en Amerikaanse druk op Cuba. Met Lejo Siepe, documentairemaker, over Bert Flints verzameling in Marrakesh. Met Teun Dominicus, journalist-onderzoeker, over de geschiedenis en bedreigingen van een vrije pers. Met Thomas Muntz, filosoof, over Hannah Arendt.

Saar Slegers, programmamaker die de verdrijving van Chagossians filmde. Nadia Bouras, historicus en recensent met boeken- en filmtips. Michal Onderco, hoogleraar internationale betrekkingen over nucleaire afschrikking. Christine Johansson, Engelse literatuurwetenschapper over de nieuwe Wuthering Heights-verfilming. Ben de Jong, specialist in Russische inlichtingendiensten over vergiftigingen in Rusland. Ze bespreken verfilmingen, vergiftigingen, kernwapens en koloniale ontheemding.

Nancy Jouwe, cultuurhistoricus met Papoea-wortels, reflecteert op diaspora en repatriëring. Wonu Veys, conservator van het Wereldmuseum, licht de selectie voor 'Tijd voor Papoea' toe. Tinneke Beeckman, filosoof en Machiavelli‑biograaf, bespreekt Machiavelli en macht. Wouter Beekers, historicus over volkshuisvesting, vertelt over de geschiedenis van sociale woningbouw.

(01:42) Minneapolis is al weken in het nieuws vanwege de weken durende aanwezigheid van federale grenswachten en immigratie-agenten in de stad. Over de onrust in de VS en de geschiedenis van ICE gaan we in gesprek met amerikanist Casper Thomas.  (16:01) Het recht van de sterkste #2: ideeënhistoricus Arthur Weststeijn over Hugo de Groot, de oervader van het internationaal recht.  (28:18) Op het International Film Festival Rotterdam draait de nieuwe verfilming van L’étranger, de klassieker van Albert Camus. Schrijver en Camus-fanaat Abdelkader Benali bekeek de film voor ons en is te gast. (39:47) Het Indo-bord is een bordspel dat over de cultuur en geschiedenis van het Indo-zijn vertelt. Fotograaf en maker van het bordspel Joyce de Vries is te gast. (50:05) Historicus en journalist Daniela Hooghiemstra volgt in haar nieuwe boek ‘De rode en de zwarte jonker’ het verhaal van de twee broers Van der Goes van Naters en is te gast. (01:02:44) OVT Doc: De duiven  Het was ‘een kleine wereld in een grote’: het nieuwe burgerweeshuis dat in 1960 in Amsterdam aan het IJsbaanpad in gebruik genomen werd. Architect Aldo van Eyck creëerde een complex dat oogde als een kashba of een labyrint. Wezen en uit huis geplaatste kinderen werden er onderverdeeld in verschillende groepen: de meeuwen, de merels, de duiven en de eagles. Hoe hebben zij hun verblijf ervaren? En wat waren de idealen achter het complex? Gemaakt door Laura Stek. Na de documentaire vertelt Margot Ende – van den Broek, directeur van Stichting Het Vergeten Kind, meer. Want je zou denken dat het nu niet meer zo vaak gebeurt, maar in Nederland zijn er om en nabij de 41.000 kinderen uit huis geplaatst.   Meer info: https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-01-februari-2026 

(01:46) Artsen zonder Grenzen moet, op last van Israël, 1 maart vertrekken uit Gaza. Bij ons is Akke Boere, operationeel directeur van Artsen zonder Grenzen Nederland.   (12:35) De Staatsloterij is dit jaar 300 geworden. Cultuurhistoricus Jeroen Salman en kenner van vroegmoderne loterijen is bij ons te gast.  (23:03) In deze onzekere tijden waarin dankzij Donald Trump het recht van de sterkste weer lijkt te gelden moeten wij, Europeanen, ons verhouden tot deze nieuwe realiteit. Daarom gaat OVT in deze serie op zoek naar de soms harde en ongemakkelijke lessen uit de geschiedenis van ons continent. Van de Atheense veldheren bij Thucydides tot de vorsten van Machiavelli, van keizerrijken tot moderne grootmachten; steeds keert dezelfde vraag terug. Wie bepaalt de regels, en wat blijft er over van recht en moraal als de macht het laatste woord heeft?  Hoogleraar militaire ethiek en leiderschap verbonden aan de Radboud Universiteit en de Nederlandse Defensie Academie Lonneke Peperkamp trapt de serie af.  (39:10) In Italië is een basilica gevonden, die gebouwd is door Vitruvius, de Romeinse oervader van de architectuur. Architectuurhistoricus Martijn van Beek van de Universiteit Utrecht is te gast.  (54:25) Wim Berkelaar bespreekt twee boeken en een tentoonstelling: De dagen branden als papier - Petra Couvée Europa. De zestiende eeuw - Hans Mulder War Stories. Ukraine up close - Fototentoonstelling Nationaal Militair Museum  (01:04:21) Sterrenkundige Simon Portegies Zwart achterhaalde dat de komeet van Halley niet ontdekt is door de 17e-eeuwse wetenschapper Edmund Halley, maar door een 11e-eeuwse monnik. Portegies Zwart is te gast.  (01:11:20) OVT Doc: Van activist tot mensensmokkelaar.  In de jaren ‘80 zonden we bij OVT een 11-delige serie uit met de fantastische titel en introductie: ‘De korte en nimmer vertelde geschiedenis van alternatief Nederland in de Woelige jaren zestig, in elf delen verklaard en uitgelegd voor de jeugd van de jaren tachtig en al die anderen die het ook maar van horen zeggen hebben.’ Aflevering 3 ging over de Vietnam-beweging en over hoe ver sommige activisten gingen. Het begon met demonstreren en eindigde met het naar veilig gebied smokkelen van Amerikaanse deserteurs. De parallellen met nu zijn onmiskenbaar. Van de massale rode lijn demonstraties, het politieke ongemak hoe om te gaan met bondgenoten die volkenrechten en mensenrechten schenden tot de vraag: Wat kun je doen, als activist, maar ook als militair? Hoe ver ga je en welke risico’s ben je bereid te nemen? Reden genoeg dus voor een hermontage van de documentaire die in december 1986 werd uitgezonden en gemaakt door Caroline Hanke.  Gemaakt door Katinka Baehr.  Meer info:  https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-25-januari-2026