Decide for Impact podcast

Vandaag het gesprek met Paul Schenderling. Paul is econoom, schrijver en spreker. Hij adviseert en schrijft over sociale en ecologische vraagstukken vanuit een economische invalshoek. In 2022 schreef hij namens 15 deskundigen uit 11 verschillende politieke partijen het boek 'Er is leven na de groei'. Nu steeds meer wetenschappers stoppen met groei bepleiten, is dit het eerste boek in Nederland dat concreet laat zien hoe dit kan. Laten we beginnen… In gesprek met Paul leerde ik: Paul is bewust economie gaan studeren door de dingen die hij als tiener ontdekte over de producten die we hier consumeren. Hij schreef in zijn jeugd een brief naar Appelsientje over de misstanden in de plantages. Hoe is het mogelijk dat het gebeurt, dat we er zo weinig van weten en zo weinig tegen doen? We worden op zoveel fronten geconfronteerd met misstanden dat het teveel wordt om te dragen en geen handelingsperspectief voelt. Het proces van globalisering heeft daar sterk aan bijgedragen. 60 jaar geleden waren de meeste productieketens nog binnen Nederland of West-Europa. Dat betekende dat voor misstanden met nationale wetgeving iets aan doen. Sinds de jaren 80 zijn bijna alle productie verplaatst en is daarmee buiten ons zicht geraakt. Het heeft misstanden onzichtbaar gemaakt en door de verspreiding van productie verveelvoudigd en we kunnen er nu weinig aan doen. We hebben daarmee gezamenlijk gekozen voor een systeem waarin het onmogelijk is om te handelen naar onze primaire gevoelens. De wetgevers hebben de mondiale vrij handelsverdragen en daarmee die globalisering vorm gegeven. Daarmee hebben ze grote bedrijven heel veel ruimte gegeven voor de race naar de bodem. Vandaag kunnen we veel misstanden wegnemen met wetgeving, maar waar we niet voor kiezen. Met een zwak politiek systeem treden we niet tegen de misstanden op. Economie is geen waarden vrije wetenschap. De belangen die je bevordert zijn vooral van de sterken en de machtigen. De werkenden in het mondiale zuiden zijn nauwelijks beter geworden van globalisering Volgens economen zou iedereen er op vooruit gaan, maar als je kijkt naar de werkelijkheid is dit niet waar. Mensen als Pinker proberen alle vooruitgang van de afgelopen 150 jaar te koppelen aan liberalisme en economische groei. Terwijl de echte achterliggende oorzaak goedkope (fossiele) brandstof is. We zijn over het hoogtepunt van de fossiele brandstoffen wat betreft productiecapaciteit van de winning van goedkope energie, terwijl het vrijwel onmogelijk is om die productiecapaciteit te vervangen door hernieuwbare energie (de volgend mythe). De uitdaging is dat we moeten gaan praten over wat het is om genoeg te hebben voor iedereen, in plaats van streven naar overvloed. We kunnen de scherpe randen van het kapitalisme afvijlen door middel van goede wetgeving. Een ecologische correctie op het kapitalisme aanbrengen door goede wetgeving. Voorstel van een forse belastingverschuiving van arbeid naar consumptie. Waardoor we omschakelen naar een energiearme vorm van productie en consumptie. Consumptie van goederen terugdringen met belastingen. Het huidige paradigma van groene groei werkt niet. Het is noodzakelijk om de consumptiegroei te beperken, op een eerlijke manier. Deze inzichten delen met politieke partijen, ministeries, ondernemers, en educatie. De steun van ondernemers is belangrijk hierin. De belasting verschuiven naar de meest vervuilende vormen van consumptie. Groene verdienmodellen worden lonend in dit systeem. Doordat we veel verspilling uit de ketens gaan halen, kunnen we op termijn de werktijd verkorten. De voorstellen uit het boek zorgen voor een verlenging van de levensduur van producten. De EU gaat in 2023 een materialen paspoort voor alle producten invoeren, waardoor je kunt zien hoeveel materiaal er is gebruikt voor het product. Het voorstel in het boek zorgt er ook voor dat modulair opbouwen en leveren van modules wordt gestimuleerd. Met een belasting op consumptie, jaag je niet de eigen goede bedrijven over de grens, waardoor je goed met deze wetgeving in Nederland kunt starten. Spullen hebben de grootste impact, dus minder spullen kopen en spullen kopen die een lange levensduur hebben en te repareren zijn. De mythes van groei doorbreken dat ze veel materialen kosten en deze grondstoffen zijn eindig. De aarde is eindig. Een gezonde scepsis gebruiken tegen nieuwe technologische oplossingen en groene groei. Er is voldoende ruimte om met veel minder energie en minder materialen gelukkiger te worden met elkaar. Daarvoor moeten we creatiever worden met die energie en materialen. Meer dan een bepaald minimum heb je niet nodig (dak boven je hoofd, voldoende eten). Boven dat minimum worden sociale contacten en een bijdrage leveren die er toe doet, belangrijker. Veel behoeftes zijn gecreëerd door marketing. We worden verleid om dingen te doen en kopen waar we niet echt gelukkig van worden. Met sufficiency-driven business, richt je als bedrijf op genoeg voor je klant. Binnen Berenschot is er geen enkel bezwaar om het over post groei te hebben. De verschuiving die in onze economie nodig is, gaat van kwantiteit naar kwaliteit, specifiek een verschuiving van consumptiegroei naar groei van kwaliteit van leven. Meer over Paul Schenderling: https://www.linkedin.com/in/paulschenderling/ Genoegomteleven.nl berenschot.nl/onze-adviseurs/paul-schenderling Postgroei.nl justenough.nl Boek: Er is leven na de groei Andere bronnen: Miljardairs onder de guillotine - Sjors Roeters Steven Pinker - TED Is the world getting better or worse? A look at the numbers (Ik zei Dan Pink in het gesprek maar bedoelde Pinker) Jason Hickle - Less is more Towards a sufficiency-driven business model: Experiences and opportunities (TU Delft artikel) Video van het gesprek met Paul Schenderling https://youtu.be/jeJqxSMX_00 Kijk hier https://youtu.be/jeJqxSMX_00

De ondertitel van het boek van Thijs Launspach is, Mentaal gezond in een gestoorde wereld. Thijs is psycholoog en dat verklaart zijn voorliefde voor dit onderwerp en ook de voorstellen in het laatste deel van het boek. Hij schrijft columns en geeft les aan The School of Life. Zijn vorige boek was Fokking druk, waarvan er meer dan 35.000 stuks werden verkocht. Het is een toegankelijk boek, dat lekker weg leest, met veel persoonlijke ervaringen. Het boek bestaat uit drie delen: Waar we onszelf zijn kwijtgeraakt Hoe we onszelf weer terugvinden Hoe we het systeem veranderen Wat is mentale gezondheid? Het vermogen om je aan te passen en je eigen regie te voeren in het licht van de sociale, fysieke en emotionele uitdagingen van het leven. Niemand is altijd volledig mentaal gezond is de conclusie van Thijs. Het is oké om niet altijd oké te zijn. Jezelf als mens overeind houden, binnen de kaders van het leven en met de mensen om je heen. Deel 1: Waar we onszelf zijn kwijtgeraakt 1 Het onhaalbare ideaal Jezelf vergelijken met anderen op specifieke onderdelen maakt het ingewikkeld om gelukkig te zijn over het geheel. Er is altijd wel iemand rijker, fitter, sneller, succesvoller, knapper, sterker. Mooi van Mo Gawdat (geluksonderzoeker voorheen Google) Geluk = ervaringen - verwachtingen. Zijn je verwachtingen groot dan is de kans groot dat je weinig geluk ervaart. Mooie ervaringen met lage verwachtingen geven al snel een gelukkig gevoel. Het helpt door van binnen naar buiten te leven.  Door je eigen intenties en normen helder te hebben kijk je minder naar de verwachtingen van anderen. Focus houden op alle dingen waarin je al wel genoeg bent maakt gelukkig. Bijzonder is dat Thijs in het boek negatief schrijft over het Anglo Amerikaanse denken, maar door het boek heen veel voorbeelden gebruikt van Amerikaanse auteurs. Terwijl je ook naar Europese, Griekse en Oosterse bronnen kunt kijken. Er worden er een paar genoemd maar daar mist juist diepgang om het echt te begrijpen. 2 Happyisme Het gevoel dat geluk maakbaar is, dus als je niet gelukkig bent dat je dan faalt en niet hard genoeg werkt. Mede veroorzaakt door de hele zelfpulp en coaches die vooral geld willen verdienen aan het ongeluk van anderen en het geloof dat je dit kunt veranderen, het liefst met standaard programma’s en in grote groepen. Uit onderzoek van Sonja Lyubomirsky blijkt dat 50% van ons geluksgevoel erfelijk bepaald is, 10% door de levensomstandigheden (baan, relatie, middelen) en 40% door activiteiten, gewoontes en bewuste acties. Op die 40% heb je dus direct invloed. Geluk is veel meer een bijproduct van een betekenisvol bestaan, je wordt gelukkiger van andere helpen, dan proberen je eigen geluk te verbeteren. 3 Fokking moe We ervaren steeds meer chronische stress. We zjin altijd aan en altrijd bereikbaar. Tegelijk is er veel afleiding in het werk door social media en e-mail. Eenvoudig middel om je stress te laten zakken is wandelen, zoveel mogelijk in de natuur. Dan daalt je stressniveau binnen 30 minuten. Goed voor jezelf zorgen zoals bewegen, slaap en voeding, helpt hoe je stress ervaart. 4 Vergif voor je hoofd Dit hoofdstuk gaat vooral over ons gebruik van de sociale media, of hoe deze tools en bedrijven, ons als gebruikers misbruiken om meer advertenties te tonen en meer tijd op het platform te spenderen, ten koste van het echte leven, ontmoetingen, gesprekken en lezen bijvoorbeeld. Wij zijn het verdienmodel voor deze bedrijven, ons welzijn is hieraan ondergeschikt. Met de berichten die getoond worden in de sociale media - wordt daaarbovenop ons geluksgevoel en zelfbewustzijn ook nog eens ondermijnd. Door alleen maar de mooiste beelden van andere te zien, hierdoor krijgen we steeds meer het gevoel dat dit de norm is en dat je niet ongelukkig mag zijn. Social media zorgt voor meer isolement en minder levensplezier. Bijzonder in dit hoofdstuk is dat Thijs afgeeft op de social media en ideeen geeft om dit minderen, deelt hij zijn column o.a. op Instagram. Dit doet hij voor meer bereik, terwijl hij er zelf verder geen gebruik van maakt vanwege het verslavende en verstorende karater van het platform. Oplossingen die Thijs noemt om de invloed van deze bedrijven en software te verminderen zijn: de apps van je telefoon verwijderen, meldingen uitschakelen, beeldscherm in grijstinten (minder aantrekkelijk). 5 Verbinding verbroken Eenzaamheid is het verschil tussen het sociaal contact dat je hebt en dat je zou willen hebben. Soms zijn mensen alleen, maar niet eenzaam. De contactloze samenleving waarin mensen vooral leven in de digitale wereld zorgt voor een afname van fysieke ontmoetingen en gesprekken. Ergens bijhoren, echt contact houden met enkele mensen ipv likes van berichten van vele mensen. Het gaat niet om de kwantiteit, maar om de kwaliteit. Ga naar plekken waar je mensen ontmoet, spreek af met vrienden. Deel 2: Hoe we onszelf terugvinden 6 Weten wie je bent Hier een uitgebreide uitleg over het Big Five model: Extraversie vs introversie Openheid vs geslotenheid Neuroticisme vs emotionele stabiliteit Consciëntieusheid vs onzorgvuldigheid Altruïsme versus eigen belang Suggestie van Thijs is om dit model voor jezelf in te vullen zodat je een beeld krijgt. Tom en ik hebben beide niet zulke goede ervaringen met dit soort modellen, de uitkomst varieert maar wordt vaak strikt gebruikt. Daarnaast krijg je een soort waarde mee van het model. Wie wil er nu introvert, gesloten, neurotisch, onzorgvuldig zijn en/of handelen vanuit eigen belang? 7 Voor jezelf zorgen De belangrijkste elementen bij het voor jezelf zorgen zijn: Slaap (goede nachtrust, vast ritme, donker, koel) Bewegen (beweeg waar het kan, zoek een buddy of team, stel lage doelen) - hardlopen vind ik heerlijk. Eten (water, minder suiker, minder bewerkt) Ontspannen (focus op hier en nu, doe een dutje, ruim op) Spelen (meer spel in ons leven integreren) - Homo Ludens. Gemoedstoestand veranderen - eerst lichaam en dankbaar zijn voor wat je hebt. Allemaal bekende opties, maar de uitdaging ligt juist in het dagelijks doen. Gewoontes ontwikkelen voor een goede mentale gezondheid, ondanks alle drukte die je voelt. 8 Op jezelf vertrouwen  In dit deel wordt het Griekse filosofie, het stoicisme genoemd met Seneca, Marcus Aurelius en Epictetus. Jammer dat dit meer uitleg mist. Net als het budisme, een oude en betrouwbare manier om op jezelf te vertrouwen. Er valt veel meer over te vertellen. Wat je van de boeken van deze schrijvers leert is dat dit onderwerp van alle tijden is. We ervaren nu stress maar dat deden ze ook 300 jaar vChr bij het ontstaan van het stoicisme. Interessant onderdeel voor mij is het op waarde schatten van je emoties. Het is beter voor je gemoedstoestand om je emoties te onderzoeken, in plaats van ze weg te drukken. 9 Doen wat je kunt Hoe we ons voelen wordt voor een deel bepaalt door ons gevoel of we iets bijdragen, of wat we doen zin heeft. Thijs noemt hier bullshit jobs, van David Graeber. De banen die mensen zelf als zinloos ervaren. Het boek 4000 weken dat we eerder bespraken laat zien dat ons leven en de impact die hebben beperkt is. Wat kun je wel doen in dit tijd? In dit hoofdstuk stips Thijs Ikigai aan. Het Oosterse model dat inzicht geeft in hoe je meer zin geeft aan je leven door te werken aan de juiste dingen. 10 Verbinding herstellen Zoek mensen om je heen, een groep mensen waar je je bij thuis voelt. Mensen die je een gevoel van waarde geven. Door lid te zijn van een gemeenschap heb je een doel om te leven. Een onderdeel dat veel meer aandacht vraagt in een wereld waarin mensen steeds meer het gevoel hebben dat ze het zelf moeten doen, dat ze zelf verantwoordelijk zijn voor wat ze bereiken. Deel 3: Hoe we het systeem veranderen 11 Een politiek van weerbaarheid In dit hoofdstuk laat Thijs zin wat de rol van de overheid is om de burgers weerbaarder te maken, met vooral aandacht voor gezond leven en werken. 12 Veerkracht leer je op school In dit hoofdstuk deelt Thijs het idee dat we psychologie in het onderwijs moeten invoeren. Het vak weerbaarheid bestaat nog niet volgens hem. Daar is ruimte voor verbetering volgens Thijs. De trainingen van rots en water wordt ondertussen op steeds meer basisscholen gegeven. Hier gaan de trainers aan de slag met de weerbaarheid van kinderen. 13 Werken voor de toekomst In dit hoofdstuk wordt kort gekeken naar de werkomstandigheden. We kunnen hier leren van scandinavische landen, zoals rustmomenten, ouderschapsverlof, vakantie. Wat kunnen bedrijven veranderen voor meer welzijn van de medewerkers? Dit begint vooral bij aandacht voor de mens. Persoonlijke aandacht en ontwikkeling. Wanneer je mensen ontwikkeld zodat ze autonoom kunnen werken, krijg je gelukkige medewerkers. Dit is ook nog eens goed voor het economisch resultaat. In dit deel had Thijs ook een lans kunnen breken voor een andere economie. Hoe we ons voelen, ons geluk, onze gezondheid, wat we verdienen, heeft voor het overgrote deel te maken met waar onze wieg stond. Wat als de overheid die omstandigheden verbeterd, met goede scholing, gratis kinderopvang, betaalbare gezondheidszorg, betaalbare woningen en een goed minimum loon? Dit zijn allemaal elementen die voor mensen aan de onder kant van de maatschappij voor veel stress zorgen. Die stress kunnen wegnemen met een andere politieke koers, weg van de marktwerking en de gedachte dat we zelf verantwoordelijk zijn voor ons geluk. Opvallende lessen uit het boek voor mij: Vooral veel bekende lessen voor mij; De hoeveelheid stress die we ervaren lijkt enorm, terwijl het van alle tijden is. De gemiddelde Nederlander behoort tot de 1% rijkste mensen van de wereld, waardoor de stress voor basisbehoeften ontbreekt.

Vandaag het gesprek met Jan van der Spoel. Jan werkt meer dan 30 jaar in corporate communicatie als Creative Director en Concept Designer en heeft geleerd dat alles wat te maken heeft met leiderschap en hoe we samenwerken, op de een of andere manier, terug te voeren is op vertrouwen. Hij heeft zich verdiept in bestaande wetenschappelijke modellen en concepten over vertrouwen en heeft het Grip on Trust Model ontworpen dat je helpt om de juiste vragen te stellen en de dynamiek van vertrouwen in de meeste relaties te begrijpen. Jan is gedreven om bij te dragen aan betere relaties en een gelukkiger leven. Dit gesprek nam ik op met co-host Simone Beerepoot. Laten we beginnen… In gesprek met Jan leerde ik: Vertrouwen is de smeerolie van de maatschappij Als er geen vertrouwen is dan heb je regels, afspraken en controleurs nodig. Karakter, intentie, respect en eerlijkheid bepalen het vertrouwen in de ander. Als iemand in een machtspositie terecht komt dan veranderd zijn gedrag. Zijn empathisch vermogen en moreel kompas veranderd. Als we moe worden of alcohol op hebben dan werkt ons brein op instinct of intuïtie. Als we zo doorgaan, gaan we naar een samenleving zonder vertrouwen. Het ambacht van vertrouwen - de huisstijl en communicatie - is overgenomen door likes, en clicks en manipulatie. Naat het bruto nationaal product (bnp) wil Jan het bruto nationaal vertrouwen (bnv) ontwikkelen. Wat doet het met het vertrouwen van de stakeholders. Vertrouwen is onzichtbaar en veranderd voortdurend. Met het model van Jan kun je het telkens zichtbaar maken. (Universal principles of Trust) Patronen van vertrouwen bewust en meetbaar maken in de maatschappij. Vier verschillende fases in de loopbaan: first time managers, mid career managers, CEO's en vrouwen. 60% van de first time managers valt uit binnen 18 maanden. Vrouwen verlaten nu meer dan ooit de topfunctie. Voor iedere vrouw die wordt aangenomen, verlaten er twee diezelfde rol. Meer over Jan van der Spoel: https://www.linkedin.com/in/janvanderspoel/ Gripontrust.com Andere bronnen: Universal Principles of Trust - Jan van der Spoel (PDF) Dacher Keltner - The Power Paradox Ricardo Semler - Het weekend van zeven dagen en Semco stijl. Co-host Simone Beerepoot: https://www.linkedin.com/in/simone-beerepoot/ nomadsofchange.com Video van het gesprek met Jan van der Spoel https://youtu.be/y3Y8deBlvWU Kijk hier https://youtu.be/y3Y8deBlvWU

Vandaag het gesprek met Daniëlle Hirsch. Danielle is Milieu- en ontwikkelingseconoom. Ze verhuisde op 20-jarige leeftijd naar de sloppenwijken van Mexico, waar ze aan den lijve ondervond hoe onze economische realiteit heel anders is dan de theorie van de universiteit. In de jaren 90 werkte Danielle als internationaal consultant voor lokale overheden in landen als Chili, de Centraal-Aziatische republieken en Bangladesh, maar ook voor VN en Wereldbank en Nederlandse provincies. Ze is Directeur van milieu- en mensenrechtenorganisatie Both ENDS, lid van de ABN Amro Sustainability Advisory Board, Fellow van het Donela Meadows Sustainability Institute en maakt deel uit van de Nederlandse delegatie naar de Europese Groene Partij. Laten we beginnen… In gesprek met Daniëlle leerde ik: Het mondiale zuiden is meer dan het zuidelijk halfrond, het gaat om de landen die te kampen hebben met de afhankelijkheid die gecreëerd is tijdens de kolonialisatie. Ze kijken naar alle landen die in de mondiale economie aan het kortste eind trekken omdat we nog steeds 500 oude regels die we destijds hebben opgelegd en daar hebben veel mensen last van. Ze ondersteunen milieuorganisaties in dat mondiale zuiden. Ze kijken ook naar het nu en naar het later. De rijkdom van Nederland is afhankelijk van de handelsrelatie met veel landen in de wereld. Both ENDS ziet een economie die niet meer zo ongelijk is, waarin je handel drijft met als doel om welzijn te bevorderen. Als je overal ter wereld welzijn bevordert dat wij in Nederland daar ook veel baat bij zullen hebben. We kunnen als Nederland niet meer doorgaan met een extractivistische kijk op de handelsrelatie met Afrika. We hebben een dubbele relatie met o.a. het continent Afrika, aan de ene kant ontwikkelingshulp (wij gaan ze helpen), en andere kant halen we daar veel grondstoffen, en goedkope arbeid die mede de armoede daar veroorzaakt. Aan de ene kant willen we helpen en aan de andere kant zijn we niet bereid om de oorzaken aan te pakken. Als je heel cynisch bent kun je denken dat het klimaat voor Nederland een business model is. Aan de ene kant veroorzaken we problemen en anderen kant verdienen we geld met het opvangen van de effecten van die problemen. Nederland is de grootste importeur in Europa van soja uit Zuid Amerika. De landbouwsector is veel meer dan alleen voedselproductie, de handel die door onze havens gaan, soja voor diervoeding en palmolie dat voor veel producten wordt gebruikt. Veel van de voedselproductie is ook nog eens bulk zoals vlees, aardappelen en tomaten gaat naar het buitenland. Economie gaat over de verdeling van schaarste. Welke keuzes moet je maken op het moment dat je niet genoeg hebt voor alles dat je wilt doen. De mechaniek om schaarste te verdelen is geld. We hebben genoeg, maar we verdelen het op zo’n manier dat we schaarste creëren Ze is een tegendenker en reageert telkens weer vanuit de gedachte, wat vertellen ze me hier nu. Wij zijn de één procent. Wij moeten dingen veranderen. Wij zijn in Nederland zo gewend geraakt aan het idee dat we het als individu moeten oplossen, dat we het kwijt zijn om op zoek te gaan naar gelijkgestemden en om ons te organiseren. 250 topeconomen uit Nederland deden in het Financieel dagblad een oproep aan de overheid om te stoppen met fossiele subsidies. Nederland heeft een grote ecologische voetafdruk en we zorgen voor een slechte verdeling van rijkdom. Het lonkend perspectief is een Nederland met die invloed en al die kennis die we hebben de wereld mooier helpt maken.  We hebben in het hier en nu ook voor onszelf echt nog wat te doen. Both ENDS is een milieu en mensenrechten organisaties omdat je groen en sociaal niet los van elkaar kunt zien. Both ENDS is gestart met geld van het ministerie van VROM met als opdracht versterk de milieubewegingen in het mondiale zuiden. Nu komt de helft van het budget van ministerie van Buitenlandse Zaken, verder een aantal stichtingen uit Nederland en ook uit het buitenland zoals Denemarken en de VS. De rollen van Both ENDS zijn: een goede fondsenwerver voor het netwerk, verbinder binnen de milieubeweging, en lobbyist richting de Nederlandse overheid op het gebied van het brede buitenland beleid. Uitgangspunt van Both ENDS is dat mensen lokaal weten wat ze nodig hebben en hoe ze dat willen doen.  Lobbyen is een essentieel onderdeel van het democratisch proces waar we in zitten. De corridors of power moet je wel bewandelen want daar word bepaalt of wat je doet de ruimte krijgt om te groeien.  Je kunt niet ontkennen dat de politiek een onderdeel is van het transitieproces. Ik moet actie ondernemen op iets waar ik mezelf niet helemaal comfortabel bij voel. De dingen die we nodig hebben voor de toekomst, kunnen nooit dingen zijn die je altijd al hebt gedaan en doe het samen met gelijkgestemden. Er zijn veel meer mensen die belangrijk vinden wat jij ook belangrijk vindt, ga ze maar opzoeken en kijk hoe ver je komt. Meer over Daniëlle Hirsch: https://www.linkedin.com/in/danielle-h-hirsch/ https://www.bothends.org/en/About-Both-ENDS/Employees/Dani%C3%ABlle-Hirsch/ https://www.youtube.com/watch?v=pj29olnA2lw Masterclass bij Groen Links door Daniëlle. Andere bronnen: Tegenlicht over de kracht van Afrika Podcast De Ommezwaai over de grootste herrieschoppers - Sander Heijne  Boek Er is leven na de groei Gesprek met Paul Schenderling A punch in the gut and a hopeful vision for the future – Paul Behrens Olivier de Schutter (Wikipedia) Video van het gesprek met Daniëlle Hirsch https://youtu.be/OmjgQZZLU7c Kijk hier https://youtu.be/OmjgQZZLU7c

De ondertitel van het boek van Paul Behrens is Futures from the frontiers of climate change. Ofwel, toekomsten van de grenzen van de klimaatverandering. Paul Behrens is Associate Professor of Energy and Environmental Change aan de universiteit van Leiden. Hij is afkomstig uit het Verenigd Koninkrijk, heeft lang gewerkt in Nieuw Zeeland en is sinds 2014 werkzaam in Leiden. Dit is een populair wetenschappelijk boek vol veel wetenschappelijke feiten en onderzoeken, en toch goed leesbaar. De onderzoeken die hij noemt zijn ook allemaal goed te lezen, zoals hij zelf zegt. Om de verandering in jezelf mogelijk te maken heb je volgens mij het pessimistische nieuws en het hoopvolle nieuws nodig. Het slechte nieuws om te laten zien dat we moeten veranderen. Het hoopvolle nieuws om te laten zien dat er handelingsperspectief is. Wanneer je vooral pessimistisch nieuws leest, bevries je en krijg je het gevoel dat er niets meer aan te doen is en ga je op de oude voet door. Wanneer je alleen het hoopvolle nieuws leest, denk je dat het allemaal goed komt en ga je op de oude voet door. De combinatie van de twee zet aan tot actie. Je ziet dat het nodig is en dat het kan. Dat heeft Paul met dit boek goed gedaan, rond de belangrijkste onderwerpen van de klimaatverandering heeft hij telkens een pessimistisch verhaal en een verhaal van hoop geschreven. De pessimistische kant, als we niets veranderen wat gebeurt er dan. De hoop kant, de goede signalen die er zijn vertaald naar een betere toekomst. De hoofdstukken in het boek zijn Proloog: "Do you think we are going to be okay?" Populatie en vooruitgang Pessimism: Has the bomb exploded? Hope: Better placed than ever Energie Pessimism: Slaves to the power Hope: Power to the people Voedsel Pessimism: Eating the earth Hope: Green shoots Klimaat Pessimism: Where all roads meet Hope: Making up for lost time Economie Pessimism: Counting the cost Hope: Valuing the future Epilogue Pessimism: Are we almost at the end? Hope: The grass is greener Laten we in het boek duiken. Proloog "Do you think we are going to be okay?" In dit deel legt Paul uit hoe het boek is opgebouwd. De pessimistische hoofdstukken op basis van onderzoeken en rapporten de gevolgen van de ontwikkeling, groei en ongelijkheid van de afgelopen twee eeuwen. Hij praat over a thriving wereld vol met natuur, schone lucht, water en bodem, verbetering van mensenrechten, hogere niveaus van menselijke vervulling en betekenis. Hij ziet te weinig actie van mensen en juiste informatie in de media. De grootste uitdagingen op dit moment liggen volgens Paul op het gebied van populatie en vooruitgang, energie, voeding, klimaatverandering en de economie.  Wat Paul ook zegt is, dat voorspellen van de toekomst ingewikkeld is. Populatie en vooruitgang Has the bomb exploded? Dit hoofdstuk gaat over de groei van de mensheid, en de ongelijkheid die zich heeft ontwikkeld in de afgelopen decennia. De concentratie van rijkdom komt steeds meer bij een kleiner deel van de bevolking waardoor een steeds groter deel in armoede leeft. Better placed than ever Tegelijkertijd lijkt er een einde aan de groei van het aantal mensen te komen. Met de educatie en autonomie van vrouwen neemt gezinsgrootte af. Er zijn nu meerdere grote landen in de wereld waar de gemiddelde gezinsgrootte onder de twee ligt. Dit betekent dat de populatie daalt. De ontwikkeling en educatie van de vrouw lijkt het grootste verschil naar de toekomst te maken. Vrouwen nemen duurzamere besluiten. Het bedrag dat door de VN wordt gehanteerd voor de minimum dagelijks inkomen van $ 1,90 is te laag. Wat het wel zou moeten zijn, zijn de meningen over verdeeld, maar dat het te laag is, zijn onderzoekers het over eens. Door de verandering van het klimaat zullen steeds mensen migreren. Er is in de Westerse landen een grote angst voor deze migratie, terwijl onderzoeken laten zien dat toename van migranten een positief effect heeft op de economie. Het zou zelfs helpen voor meer duurzame stabiliteit. Energie Slaves to the power We zijn verslaafd aan energie, en vooral aan fossiele brandstoffen. We kopen steeds meer, grotere en zwaardere spullen die meer energie kosten om te produceren en voort te bewegen. Kijk bijvoorbeeld naar de toename van het aantal SUV's. Dit was de twee na grootste veroorzaker van groei in de CO2 uitstoot. Veroorzaakt doordat we in een grotere auto dan de buurman willen rijden. Het aantal mensen dat nog steeds op open vuur in hun hutten kookt en stookt is enorm, 3 miljard. Dit zorgt voor onveilige en ongezonde situaties. Het gevoel van dat we als consument recht hebben op goedkope brandstof zien we bij de gele hesjes en het gemor hoe hard de benzineprijs steeg in 2022. Hetzelfde zien we gebeuren met gas in de winter van 2022/2023. Power to the people De groei van zonne- en windenergie is enorm. Door de hoge prijzen van fossiele brandstoffen wordt dit versneld. De prijs van hernieuwbare energiebronnen wordt steeds lager door verbetering van de technologie. Ondanks alle goede berichten lijkt het moeilijk om de gestelde doelen om onder 1,5 graad stijging te blijven te halen. De discussie over stikstof CO2 zorgen voor vertraging terwijl we stikstof en andere gassen blijven uitstoten en het stapelt zich steeds verder op. Het lijkt er op dat we binnen nu en 4 jaar de 1,5 graad grens overschrijden. We zien een trend in de daling van stikstof uitstoot, maar het werkt cumulatief, jaar na jaar stapelt het zich op. We zoeken de oplossing veel in technologie en te weinig in de verandering van ons gedrag.  Voedsel Eating the earth Door de manier hoe we voedsel produceren, vooral door planten te verbouwen voor de voeding van dieren, neemt de biodiversiteit steeds verder af. Eenzijdige graslanden, zonder kruiden, betekent een verlies van veel insecten. Koeien en varkens die binnen staan zorgen voor een toename van o.a. amoniak. Soja telen voor het vee zorgt ervoor dat bos verdwijnt in de Amazone en omringende gebieden. Palm plantages zorgen ervoor dat oerwoud gekapt wordt en dieren en planten verdwijnen. Het vernietigen van de bossen in deze gebieden zorgt voor erosie van de grond, uitdroging van de aarde, zodat bij een regebui de vruchtbare aarde wegspoelt. Steeds meer gebiede komen zonder drinkwater. De verspelling is dat in de gebieden rondom de Middellandse zee rond 2030 in de zomermaanden er geen schoon drinkwater meer is. De hoeveelheden vlees die we consumeren zorgen voor steeds grotere problemen. Daarnaast is de productie van zaden en meststoffen wereldwijd verzameld binnen een aantal grote bedrijven. Ze controleren de markt. Zaden zijn gemanipuleerd zodat de planten maar een jaar eetbare vruchten geeft en je ieder jaar nieuw zaad moet kopen als boer, en geen zaad kunt winnen van de planten van het afgelopen jaar. Green shoots De oplossing is eenvoudiger dan het lijkt. Nu worden veel planten en grond gebruikt voor de voeding van dieren, die wij dan weer eten. Een inefficient systeem. We kunnen die tweede stap overslaan en vooral plantaardig gaan eten. Er is daarnaast ook nog veel te winnen in veel voedsel dat we weggooien, 35% van ons voedsel gooien we ongebruikt weg. Er zijn veel agri initiatieven met goede vooruitzichten richting de toekomst. Meer regionaal en meer groenten in het seizoen eten. Klimaat Where all roads meet In dit hoofdstuk geeft Paul een overzicht van het veranderende klimaat van de afgelopen decenia. Grote stormen en overstromingen, grote droogtes. De signalen zijn niet meer te missen, met overstromingen in Europa en extreem hete zomers. Steeds meer mensen die vroegtijdig sterven van de hitte. Het klimaat maakt zichtbaar en voelbaar waar geleerden al lang voor waarschuwen. Making up for lost time We moeten en kunnen snel schakelen. Overheden die nu echt actie ondernemen. Wat op grote schaal ondertussen gebeurt is bossen aanplanten, natuur weer terug laten komen. Er zijn veel voorbeelden waar de natuur sneller terug komt dan verwacht. Economie Counting the cost We hebben hier al vaker over gesproken in andere boekencast afleveringen, de focus op GDP. Dit getal wordt verkeerd berekend en het wordt teveel als handvat gebruikt. Het zorgt niet voor welzijn, maar concentreerd op welvaart. Groene groei is het volgende probleem. Door de focus op de GDP moeten we blijven groeien. De innovatie groeit, de omzet en corporates groeien, de aandeelhouders verdienen meer, maar de werkers die de belanstingen betalen zijn er economisch niet op vooruit gegaan, sterker nog, we zien steeds meer mentale problemen. Valuing the future De kansen naar de toekomst toe zijn enorm. De ontwikkeling van andere economische modellen zoals Donut economie. Er zal meer ruimte ontstaan om minder te werken. Meer ruimte voor tijd met vrienden en andere activiteiten die goed zijn voor de mentale ontwikkeling. Epilogue Are we almost at the end? We passeren steeds meer tipping points. De kans dat we de grens van 1.5 graden halen is nihil. De oliebedrijven die nog zoveel mogelijk olie willen oppompen. De stijgende behoefte van mensen voor meer spullen. De groei van vleesconsumptie wereldwijd jaar op jaar. The grass is greener Er zijn veel kansen voor een betere toekomst, zoals de educatie van vrouwen die steeds meer in hoge posities uitkomen. De stijging van hernieuwbare energie. De verandering van de manier hoe we met voedsel omgaan in het Westen. De veranderende wetgeving zoals in Europa nu. Invoering van de CO2 belasting. Andere kijk met circulair denken op grondstoffen. Opvallende lessen uit het boek voor mij: Frusterende aan dit onderwerp is dat we de kennis en kunde hebben om dit probleem op te lossen, maar dat de wil ontbreekt. Het grootste probleem is de gedragsverandering en het probleem onder ogen te zien.

Vandaag het gesprek met Carolien Nijhuis. Carolien is Managing Owner van de Nijhuis Group. In 14 jaar tijd is het bedrijf van een eenmanszaak uitgegroeid tot een volwaardig maakbedrijf in Winterswijk met een team van 30 vakmensen. Wij maken allerlei producten van natuurrubber en metalen veelal bestemd voor de voedingsmiddelenindustrie. Denk aan machinebouw en onderdelen van machines. Laten we beginnen… In gesprek met Carolien leerde ik: Je kan maar beter heel groot worden in een niche. De producten van Nijhuis gaan de hele wereld over. Ik zit rijke mensen rijker te maken, en aan de andere kant konden haar ouders wel wat hulp gebruiken. Je moet het niet in je hoofd hebben, maar het moet in je bedrijf zitten. Iedereen moet vervangbaar zijn. De stip op de horizon is vooral handig bij tegenslagen. Niet druk maken over de dingen die je niet in de hand hebt. Als ondernemer krijg je niet vaak complimenten. Als je wil groeien moet je als ondernemer los kunnen laten. Geen control freak zijn, maar wel in control zijn. Als je met Carolien werkt moet je je realiseren dat het altijd in beweging is. Continu leren staat in de kernwaarden van de Nijhuis Groep, naast open, eerlijk en respectvol met elkaar communiceren op basis van vertrouwen zodat mensen de autonomie pakken. "Stel je eens voor dat we hetzelfde belang hebben.", zegt Carolien tegen de medewerkers. De MT vergaderingen gaan niet zozeer over cijfers, maar vooral over de mensen. De lastigste uitdaging van Carolien, de wereld is zo mooi maar waarom ziet niet iedereen dat. De angst voor elkaar wegnemen met PPA analyses - gebaseerd op DISC. Het is belangrijk dat je tijd steekt in de ontwikkeling van je mensen als je wilt dat er een team staat dat wat voor elkaar over heeft. Diverse teams functioneren beter. Zelfreflectie is de belangrijkste kwaliteit die mensen kunnen ontwikkelen, net als eerlijk naar jezelf kunnen kijken zodat je dichter bij je gevoel kunt komen. Naar jezelf toe wat liever zijn en het leuk vinden om op ontdekkingstocht te gaan om aan jezelf te werken. Net als een tekort aan vakmensen, hebben we ook een tekort aan ondernemers die een bedrijf willen overnemen van de generatie die klaarstaat om met pensioen te gaan. Carolien besteed niet specifiek aandacht aan de SDGs, dat is gewoon wat we doen. Het is niet een doel op zich. De excel-cultuur van winstmaximalisatie, werkt niet. Zoals bijvoorbeeld dat het niet past om een school te ondersteunen op dat moment, want anders worden de targets niet gehaald. Als je meer kijkt als een familiebedrijf, meer op de lange termijn, dan is het niet erg dat je een jaar geen marge hebt gedraaid. Als je meer naar waardemaximalisatie kijkt, dan gaan je heel anders om met dit soort vraagstukken. Dan kun je op de langere termijn gezonder groeien en gezondere basis creëren. Dames, hou op met sorry zeggen. Doen mannen ook niet. Hoe blijf je als vrouw staan in een mannenwereld, en hoe blijf je vrouw. Het mag meer slagkracht krijgen door dingen te gaan doen. Begin niet te groot, maar begin. Meer over Carolien Nijhuis: https://www.linkedin.com/in/caroliennijhuis/ https://nijhuisgroup.com Andere bronnen: Harold Vulink van ACT het Achterhoeks Centrum voor Technologie Project een leven lang leren bij MKB idee het OOM (Opleiding Ontwikkeling Metaalbewerking) met subsidies Rots en water training in de scholing van kinderen Everybody Matters #boekencast afl 15 Ontwikkelingsmaatschappij Oost Nederland OostNL Femme tech Achterhoek Video van het gesprek met Carolien Nijhuis https://youtu.be/EZpygxbhoD4 Kijk hier https://youtu.be/EZpygxbhoD4

Vandaag het gesprek met Maurice Beijk. Met “GROEN=DOEN, met nadruk op DOEN’ vertelt Maurice Beijk over volhoudbare ontwikkelingen om ons heen en dit hoeft allemaal niet duur en complex te zijn. Maurice Beijk wordt als ‘Rentmeester2050’ gezien als deskundige op het gebied van MVO en in het bijzonder op het gebied van duurzaamheid. Een van zijn statements is: “De aarde heeft ons niet nodig maar wij de aarde. Bij maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO) staan de 3 P’s centraal: aandacht voor People, Planet en Profit. Bij MVO zijn de 3 P’s daarom allemaal even belangrijk. Aan de drie P’s van duurzame ontwikkeling: People, Planet, Profit, voegt hij een vierde P toe: Passie. “Zonder passie komt het er niet van” aldus Beijk. Omdenken is zijn kracht. Laten we beginnen… In gesprek met Maurice leerde ik: Als er een branche is waar je betekenisvol kunt zijn, dan is dat bouw infra wel. Meer dan 40% van de klimaatverandering komt door de manier van werken in de bouw en infra 30% van de energie, 30% van de materialen mondiaal. Zijn vouw heeft haar carrière ondergeschikt gemaakt aan die van Maurice, om hem de ruimte te geven om tot wasdom te komen. ReijntenInfra was het eerste bedrijf dat de SDGs volledig omarmt hebben. In 2023 moeten we circulair aanbesteden, in 2030 moet de branche op 50% circulair zitten en in 2050 op 100%. Zijn huis is al 20 jaar gasloos, niet op riool aangesloten en het huis volledig gebouwd van gerecyclede materialen. Volhoudbare projecten. Zes speerpunten: vertrouwen, noaberschap, reciprociteit, cocreatie, natuur en mensinclusiviteit,en creativiteit en innocatie en dat op een integrale manier. De lineaire economie heeft de circulaire economie ontdekt. Met lineaire business modellen verkopen ze circulariteit, zoals de CO2 prestatieladder en BTW heffen over het verwijderen en hergebruik van materialen. Shell krijgt 2 miljard subsidie om CO2 die ze zelf produceren in de grond te blazen. Een koe in de natuur poept en piest niet op dezelfde plek, tegenover mestkelders waar poep en pies bij elkaar voor veel ammonia zorgt. We moeten naar de kringloop landbouw, de houtwallen weer terug en biodiversiteit. Ieder jaar willen ze met ReintenInfra 5% meer blauw en groen in hun werk hebben. De berm en de sloot, de biodiversiteit. Why - samen op weg naar een schoon 2050 How - de zes SDG'sWhat - de excellijsten die dit aantonen 'Design by coincidence' gebruikt bij de nieuwbouw in Borne , met 80% hergebruikte materialen, met BREEAM outstanding Koplopers zijn niet belangrijk. Je hebt volgers nodig. Pas als je genoeg volgers hebt, dan heb je een beweging. Het enigste dat ons als mens kan redden is de natuur. We moeten groen groeien, meer waardering voor de natuur en de natuur weer omarmen. Herplanten, natuurinclusief boeren en bouwen. Vertrouwen krijg je niet, dat moet je verdienen. Door je nek uit te steken, door richting te geven, door een handreiking te doen en door het gesprek aan te gaan. Recyclen staat heel laag op de 10R-model of de ladder van Lansink. Het begint met Refuse - reduce - rethink - re-use - repair- refurbish - remanufacture - repurpose ... op de een-na-laatste plek staat pas recycle. Mensen die iets ontwerpen (architecten, constructeurs) die hebben een verantwoordelijkheid, die moeten het dusdanig ontwerpen dat het eindproduct weer in de keten behouden kan worden. Er zijn veel huizenfabrieken in Nederland en een deel daarvan zijn de afvalbergen voor de komende jaren. Net als de weg is ook een huis te gast in het landschap. Het voordenken is belangrijk hierin. Van fast fahion naar slow fashion. Van fast bouwen naar slow bouwen Circulariteit is het beheren en beheersen van de bronnen, energie-, voedsel-, materiaal-, ambachts-, en waterbronnen. In zo klein mogelijke kringlopen en de kringlopen gesloten houden. We moeten reclame verbieden - Jan Rotmans. Maurice gunt iedereen een goede crisis. Groot voorstander van true pricing. De twintigste rijkste mensen van de wereld hebben net zoveel vermogen als 80 procent van de rest van de wereld. Het is zijn de toekomstige generaties die de rekening moeten vereffenen van het verschil van de prijs die we betalen en de echte prijs (true pice). Meer over Maurice Beijk: https://www.linkedin.com/in/maurice-beijk-%F0%9F%8D%80-a1a6011b/ https://www.reinteninfra.nl www.Rentmeester2050.nl Andere bronnen: https://binnenstebuiten.kro-ncrv.nl/wooninspiratie/video/met-eigen-handen-een-eco-huis-bouwen https://www.tww.nl/kwaliteit/ visie op de toekomst 2050 van ReintenInfra "Circulariteit is niet een kwestie van kunnen, maar van moeten" - Maurice Beijk https://www.youtube.com/watch?v=kisIcPyXxtY Maurice Beijk, Rentmeester2050 bij ReintenInfra. Waarom en hoe? https://www.youtube.com/watch?v=rlZUxdSIfu4 Het verhaal over de circulaire bouw in Borne. https://youtu.be/XYtqB7KH2WY Het 10R-model en de ladder van Lansink. BREEAM GewoonHout Bouwen aan welzijn – Jan Jongert Erik Toenhake - Aarden respectful tailoring Annemieke Koster - Enschede Textielstad Frankenhuis textielrecycling Haaksbergen Michel Baars - New Horizon De heerenboeren Omarm de chaos - Jan Rotmans en Mischa Verheijden Video van het gesprek met Maurice Beijk https://youtu.be/BoafRjPyIVs Kijk hier https://youtu.be/BoafRjPyIVs

Vandaag het gesprek met Paul Behrens. Paul is an author and academic at Leiden University. His popular science book, The Best of Times, The Worst of Times: Futures from the Frontiers of Climate Science describes humanity’s current trajectory and possible futures in paired chapters of pessimism and hope, on topics including the economy, energy, land and food. Enjoy the insights of Paul. Let’s get started… In this conversation with Paul I learned: The COPs are like a barometer, it is where the international community is. Flying does not feel right anymore for Paul. Politics is all about attention. Attention is grabbed by incumbent powers. Politicians are just hearing about bio-mass, hydrogen, and carbon capture. Biomass is a bad way of doing it. Hydrogen there is a role for it, but much smaller than we are being told. Capturing the carbon from the power plants is not good enough. There are better alternatives, mostly wind and solar. Research shows that we have underestimated how much people are willing to change. We are too cynical about our neighbors.  When a group of civilians from all walks of life got a presentation from scientists about the climate, they come up with policies far beyond what the politicians thought. Some of the policies these people came up with were, banning SUVs, frequent flyer levies, and cuts in meat. Not something you see a politician propose, but the people want it. Citizen assemblies. 1000 people die in the EU every day, early, from air pollution. We can address 70+ percent of our issues with only a handful of technologies and behavior changes. Solutions are wind, solar, transmission, insulating houses, plant-based diets, and changes in transportation. If we would switch in the high-income nations to plant-based diets, we would save an area as large as the EU. We use about half of all habitable land for agriculture, and about 80% of that is for animal agriculture. We can revert that land back to natural cultivation. This would increase the capture of carbon. Rewilding takes energy out of the storms and will reduce flooding, and nature improves mental health. One wind turbine kills a bird once a year. One cat kills roughly 9 birds a year. Cars and buildings kill a magnitude more birds. By acting you are building hope. You need that punch in the gut for the sense of urgency. You need a pessimist and hopeful view for a change. We need more scientists that engage with emotions. Paul is pessimistic about the buzzwords like the SDG and circular economy, it is a way to avoid things that actually make a difference. Look where the impact and focus are for your company. What is the hit you want to take? The SDGs are not an easy-to-remember common language with 150+ goals. Would the SDG’s better when they were shorter and less mutually exclusive? How we are consuming is the biggest impact. There is going to be a lot of migration in the future. We help these refugees over here, or we need to solve the issues over there. Personal transformation for external change. Meer over Paul Behrens: https://drpaulbehrens.com/ https://www.linkedin.com/in/paul-behrens-6b586427 https://twitter.com/DrPaulBehrens https://www.universiteitleiden.nl/en/staffmembers/paul-behrens#tab-1 Andere bronnen: Nu is het aan ons #boekencast afl 61 - Eva Rovers Het fossiele brandstof feest is voorbij – Ronald Rovers Bouwen aan welzijn – Jan Jongert De impact van SDG Voice – Loes Gast Rutger Hoekstra - Replacing GDP by 2030 Video van het gesprek met Paul Behrens https://youtu.be/w1KTiNGsOm0 Kijk hier https://youtu.be/w1KTiNGsOm0

De ondertitel van het boek van David de Jong is, de donkere geschiedenis van de rijkste families van Duitsland. Een donkere geschiedenis die ik als Nederlander niet kende. Tom studeerde geschiedenis in Berlijn en deelt in deze podcast aflevering, inzichten en verhaallijnen die ik gemist had. David de Jong is correspondent voor Het Financieel Dagblad in het Midden-Oosten. David was eerder verslaggever voor Bloomberg News en deed daar vier jaar onderzoek vanuit Berlijn voor dit boek. Het is een bijzonder boek waarin ik eerst verrast was over de ondersteuning van deze rijkste families voor het nazi regime ver voor het begin van de oorlog en bij de opbouw van de oorlogsmachine. Ze verkrijgen al snel eigendom over bedrijven van Joodse eigenaren en bedrijven in overvallen landen. Tijdens de oorlog maken ze ook gebruik van slaven en krijgsgevangen, vooral vrouwen en kinderen voor het werk in hun fabrieken. Om na de oorlog er alles aan te doen om te voorkomen dat ze berecht en bestraft worden. Zelfs nu nog willen de (klein)kinderen van deze industriëlen de overlevenden niet vergoeden voor de gruwelijkheden die hun (groot)ouders hebben aangedaan en proberen dit alles nog steeds zoveel mogelijk verborgen houden. Dit boek van David de Jong beschrijft de geschiedenis van deze families na grondig onderzoek, die mij met andere ogen heeft doen kijken naar enkele grote bedrijven, en hun producten, in Duitsland, en hun oorlogsverleden. Het boek is bijzonder, interessant en geeft een goed inzicht in dit verleden dat in Nederland nauwelijks bekend is. Het boek leest fijn terwijl het 345 pagina's heeft en er veel familienamen door elkaar lopen. Het boek bestaat zes delen: Volstrekt middelmatig Het nationaalsocialistische spook zal spoedig voorbij trekken De jongens zijn inmiddels al mannen geworden Jij zult verder leven Negen nullen De afrekening Het verhaal over het museum in Israel dat Davis met zijn vrouw bezocht is de epiloog en dan vind je de stambomen van de families als aanhangsel. In de verantwoording van de bronnen lees je hoeveel moeite David heeft gestoken in het bronnenonderzoek. Voorin het boek zie je een overzicht van de namen van alle hoofdrolspelers. Dat is best handig wanneer je tijdens het lezen niet meer precies weet hoe het zit met al die families en hun kinderen. De Proloog: de vergadering Het boek begint met de vergadering waarin op 20 feb 1933 het geld bij elkaar werd gehaald voor het verkiezingscampagnefonds van de nazipartij van 3 miljoen rijksmark. Het bedrag werd verdeeld door de rijkste en invloedrijkste zakenlieden van Duitsland op dat moment. Namen die vanaf dit hoofdstuk telkens terugkomen in het boek zijn die van Joseph Goebbels met quotes uit zijn dagboek, Günther Quandt, Friedrich Flick, baron August von Finck, Porsche en Piëch, en de familie Oetker. Volstrekt middelmatig Dit is de tijd waarin het niet goed gaat met Duitsland na de eerste wereldoorlog. De tijd waarin Günther Quandt en Friedrich Flick veel bedrijven overnemen en hun imperium uitbouwen. Günther en zijn vrouw Magda groeien uit elkaar. Zij raakt steeds meer betrokken bij de naziepartij en ontmoet Joseph Goebbels. Na veel economische en politieke onrust wordt Hitlers nazipartij de tweede partij in de Rijksdag. In de verkiezingscampagne van Goebbels werd de schuld van de crisis neergelegd bij de Joden en communisten.  In 1934 gaat Hitler verder met het geld inzamelen van de rijkste ondernemers uit Duitsland, dit keer voor de bewapening van de SA. Veel van deze kapitalisten hadden in die tijd problemen vanwege de nasleep van het instorten van de beurzen in 1929. Als een soort familiedrama loopt het verhaal van Magda, Jospeh Goebbels en Günther Quant door deze hoofdstukken met fragmenten uit het dagboek van Goebbels waarin de zoon van Günther en Magda een belangrijke rol speelt. Gescheiden van Günther, trouwt Magda met Goebbels en is een trouwe aanhanger van Hitler en het nazisme. In dit hoofdstuk maken we ook kennis met de oprichters van Porsche waaronder de Joodse Rosenberger. Die na vrijkocht te zijn uit de gevangenis vertrekt na de VS, zonder enige hulp van zijn zakenpartners overigens. Langzaam maar zeker stijgt de populariteit van Hitler en neemt hij als kanselier steeds extremere maatregelen. Je ziet dat de industriëlen zich steeds meer committeren aan het nazisme omdat ze economische kansen en winst ruiken. Bedrijven worden opgekocht van joodse eigenaren, steeds meer onder druk, waardoor ze tegen veel lagere verkoopprijzen dan de werkelijke waarde moeten verkopen. Deze Joodse ondernemers hebben geld nodig om te vluchten uit nazi Duitsland. Het nationaalsocialistische spook zal spoedig voorbij trekken In dit hoofdstuk zie je de groei van de bedrijven onder de bedreigingen en beloftes van het nazisme. In 1935 worden de rassenwetten ingevoerd. Nu was het helemaal eenvoudig en legaal om joden te verdrijven en te onteigenen. Steeds meer bedrijven worden geariseerd. De bedrijven van Dr. Oetker komen ook in beeld in dit hoofdstuk. Hitler geeft Porsche de opdracht om een wagen voor het volk te ontwerpen die niet meer dan 1000 rijksmark mag kosten.  Iedereen moest een auto kunnen kopen. Voor het ontwerp wordt Ferdinand betaald, daarnaast maakt hij een slimme afspraak voor wanneer de auto eenmaal geproduceerd wordt.  Je krijgt in dit hoofdstuk een goed beeld hoeveel bedrijven zijn afgepakt van Joden door de onderzochte families.  De jongens zijn inmiddels al mannen geworden In dit deel zit je midden in de oorlog. De verovering van andere gebieden en landen en ook daar weer de arisering van Joodse bedrijven. Plunderingen in die landen om zo de oorlog te kunnen financieren.  Steeds meer dwangarbeiders worden ingezet in de fabrieken van de Duitse bedrijven, die grondstoffen, wapens, uniformen, munitie, tanks en meer produceren. Onder leiding van de SS werden deze mensen verhuurd. De fabrieken betaalden dus wel een loon, maar dat ging naar de SS. De omstandigheden waren verschrikkelijk in de fabrieken en de barakken waar ze overnachten. Vrouwen en kinderen worden veel ingezet, zonder de juiste kleding in zware en gevaarlijke omstandigheden. Bijna alle fabrieken van deze kapitalisten hadden satellietkampen naast de fabriek. Ook hier zijn veel mensen overleden. Het kamp was onder leiding van de SS, maar tijdens het werk was de fabriek en dus de ondernemer verantwoordelijk. Om een voorbeeld te geven Flick had in 1943 een concern opgebouwd van 120.000-140.000 arbeiders waarvan ongeveer de helft dwangarbeider of slaaf was. Deze industriëlen werden steeds rijker in de eerste helft van de oorlog, steeds groter en er werden steeds meer mensen uitgebuit, mishandeld en gedood.  Jij zult verder leven In dit deel zien we de ondergang van Duitsland en de capitulatie. Waarna de geallieerden en Russen het land overnemen. Magda en Joseph hebben zelfmoord gepleegd, en hebben hun kinderen hierin meegenomen behalve Herbert die gevangen zit in het VK. Veel van de industriëlen worden onderzocht voor de misdaden die ze hebben gepleegd. Om te voorkomen dat het eerste proces van Nürnberg aan waarde verliest, wordt er geen groot proces opgestart tegen de industriëlen. Langzaam maar zeker ontlopen steeds meer van de genoemde ondernemers hun straf mede door Persilbriefjes om hun verleden schoon te wassen. Negen nullen De geallieerden besluiten dat het gevaar van de koude oorlog groter is dan de geschiedenis helemaal uit te zoeken. Verdere onderzoeken worden veelal gestaakt. De meeste van de genoemde industriëlen hebben niet meer dan een paar maanden gevangen gezeten. In hoog tempo wordt Duitsland uit de armoede van de oorlog getrokken vanwege de grote economische kansen en de dreiging uit het Oosten. Door de economische groei, groeien die industriëlen ook weer na de oorlog en bouwen hun bedrijven op met consumenten producten. De kinderen van deze industriëlen bouwen de bedrijven verder uit, regelmatig zelfs met hulp van oude partijgenoten en nazi-aanhangers. De afrekening In dit hoofdstuk maken we kennis met de kinderen en achterkleinkinderen, de erfgenamen van de ondernemers die in de oorlog veel mensen hebben uitgebuit, laten verhongeren, en gedood door het regime of de omstandigheden in de fabrieken. Op een familie na, zijn de meeste families niet transparant over het vermogen dat ze hebben geërfd en het oorlogverleden van hun (groot)ouders. Er is wel onderzoek gedaan, maar dat ligt vaak opgeslagen in onderzoeksarchieven. Hier heeft David dankbaar gebruik van gemaakt. De familie Quandt gebruikt zelfs de naam van hun grootvader nog voor een BMW stichting waarmee projecten worden ondersteund o.a. over leiderschap. Opvallende lessen uit het boek voor mij: De dreiging van het communisme heeft de nazi partij gebruikt om miljoenen op te halen van de meest invloedrijke Duitsers in 1933 voor de verkiezingscampagne. Zeg je als ondernemer op dit soort moment ja of nee voor de ondersteuning van zo'n partij en gedachtegoed. De industriëlen committeren zich langzaamaan steeds meer aan het nationaal socialisme omdat ze de kansen ruiken voor hun eigen ondernemingen. Steeds meer bedrijven worden opgekocht door joodse eigenaren onder druk te zetten en verkopen vaak tegen een lage waarde. De familie Quandt is de rode draag in het boek, met Günther Quandt, Herbert Quandt, Harald Quandt, en Magda die na haar scheiding van Günther, trouwt met Joseph Goebbels. Magda helpt via de Quandt's het netwerk met industriëlen te ontwikkelen Porsche Piëch zijn eigenlijk het enige bedrijf uit boek die door de nazi's rijk zijn geworden. De andere genoemde families waren al rijk. Eerst komen de genoemde industriëlen oneerlijk aan bedrijven, en later zetten ze dwangarbeiders in. Het eigen individualistische belang om nog rijker te worden kent geen (humane) grenzen. De kernvraag uit het boek, waar ga je als ondernemer in mee,

Vandaag het gesprek met Jan Jongert. Jan studeerde in 2003 af als Architect aan de Academie van Bouwkunst Rotterdam. Als medeoprichter van Superuse Studios in Rotterdam ontwerpt hij interieurs en gebouwen en ontwikkelt strategieën om de transitie naar een verantwoorde samenleving te faciliteren. Hij richt zich op het ontwikkelen van hulpmiddelen en processen en het realiseren van tastbare projecten die lokale uitwisseling en productie mogelijk maken, als alternatief voor het transporteren en verspillen van onze middelen, producten en componenten over de hele wereld. Jan is gespecialiseerd in het gedrag van stromen in interieurs, industriële en stedelijke omgevingen. Zijn fascinatie ligt bij het verkorten en verbinden van stromen als middel om nieuwe waarde te creëren en een samenleving te ondersteunen die verantwoordelijkheid neemt. Er is veel achtergrond geluid bij Jan in het kantoor. Mijn excuses hiervoor. Laten we beginnen… In gesprek met Jan leerde ik: Dat je de waarde die in goederen zit, zonder dat je ze eerste recycled, weer zo heel mogelijk op een andere plek kunt gebruiken. Embodied energy - dat is alle energie en grondstoffen die opgeslagen liggen in een product. Als je gaat recyclen ben je een groot deel van die embodied energy aan het vernietigen, zoals de energie die het gekost heeft om het te produceren en te monteren. Plus transport en energie om het nieuwe product te maken. Cement is een van de meest vervuilende grondstoffen die er zijn, zowel in de winning als in de productie. Het voormalige zwemparadijs Tropicana is een hub voor de circulaire economie. Het hergebruik van materialen was hoe we 100-150 jaar geleden bouwden. Met de industrialisatie hebben we processen, specialisatie en schaalvergroting op gang gebracht waardoor we enorm veel materialen over de wereld zijn gaan transporteren. De eerste opdracht was een villa in Enschede. De Twentse Kabel Fabriek was leverancier van oude haspels die door 2012Architecten (later Superuse) was gebruikt voor die villa. En het staal van een textielmachine is in het huis gebruikt. Verhalen uit Enschede aan het huis verbonden. De strategie van Superuse is met zo weinig mogelijk energie en zo min mogelijk nieuw bouwen. Welke gebouwen zijn er al? De 1 miljoen woningen die gebouwd moeten worden in 10 jaar, hoeven voor ruim 60% niet nieuw te worden gebouwd omdat je in bestaande kantoren kunt bouwen. In de winkelcentra staan de verdiepingen boven de winkels leeg op dit moment, die kunnen opnieuw worden ingericht als woningen. Nederland is een van de landen waar de gemiddelde bewoner de meeste vierkante kilometer per individu heeft, 65 m2 terwijl dat in Duitsland rond de 45 m2. We zouden dit kunnen veranderen door meer mensen gezamenlijk te huisvesten. Er is voldoende huisvesting om de toekomstige groei mogelijk te maken. Er moet hiervoor bijvoorbeeld gesplitst en geïsoleerd worden. De vraag begint bij wat is er in de nieuwbouw te verminderen. Hoe meer we als individu in de maatschappij zitten, hoe meer ruimte we ons willen toe-eigenen en hoe meer spullen nodig hebben om dit te vullen. Meer in collectieve woonvormen denken op gezamenlijk een aantal zaken delen. Dit heeft enorme systemische gevolgen zoals de zorg, vereenzaming, infrastructuur. In 2030 moet 50% van alle bouwprojecten circulair gebouwd worden. Op dit moment zitten we op 8%. Het stikstofprobleem zorgt ervoor dat we nu niet meer mogen bouwen. Iets wat Jan goed vindt, maar vanuit de minister die verantwoordelijk is voor stikstof, wordt dit als een probleem gezien. Terwijl het eigenlijk een dankbaar moment is om het anders te doen. Ontwerpen en bouwen met de begrenzing van de bronnen en energie levert veel meer creativiteit op. Welke invloed heeft de manier we belasting hebben georganiseerd in Nederland, op onze duurzame keuzes? De arbeid is zwaar belast, dus duur, de grondstoffen laag worden belast. Dus is het voordelig om een nieuw materiaal in te kopen in plaats van reparaties te doen. Zouden we grondstoffen hoger belasten dan arbeid dan worden zakelijke beslissingen als vanzelf duurzamer, omdat reparatie en hergebruik voordeliger is dan vervanging. Er is nu een wet in Europa dat het product gerepareerd moet kunnen worden, maar zolang arbeid niet goedkoper wordt dan materialen zal dat niet veel effect hebben. Het helpt meer om het op systeem niveau aan te pakken dan een verplichting. Eerst beperken van de vraag wat we nodig hebben, en de bestaande woningen zo energiezuinig mogelijk maken, met materialen die al voorhanden zijn of die afval zijn uit andere processen. Dit als een nieuw soort industrie in Nederland op te starten. Ze zouden liever in steden werken waar de auto niet zo'n dominante positie inneemt, waardoor de omgeving meer ontspannen wordt. Als individu kun je zoeken naar collectieven om bij aan te sluiten en meer samen te doen, zoals energievoorziening, auto's delen, pensioen, zorgkosten, technische installaties. Door voorbeelden te laten zien beginnen ze daarmee het beeld van de toekomst bij te sturen. Meer over Jan Jongert: https://www.linkedin.com/in/janjongert/ https://twitter.com/janjongert https://www.superuse-studios.com/ https://www.cyclifier.org/ https://www.insideflows.org/ Andere bronnen: Het fossiele brandstof feest is voorbij – Ronald Rovers Deutsche Welle How these companies tried to greenwash their plastic waste Video van het gesprek met Jan Jongert https://youtu.be/OjIJr3gv5wM Kijk hier https://youtu.be/OjIJr3gv5wM