Vroeg!

35 jaar geleden werd uit een fusie van vier partijen, een nieuwe partij geboven in politiek Den Haag: GroenLinks. En dat was spannend: Want konden die vier partijen succesvol samensmelten tot één partij met één verhaal? Nou, we kunnen wel stellen dat het huwelijk de wittebroodsweken heeft overleefd, want vandaag viert de partij haar 35e jaar. Om in huwelijkstermen te blijven, dat is een koralen jubileum. En dat is voor ons de reden om terug te blikken op 35 jaar GroenLinks: Van de oprichting tot de samensmelting met PvdA. Wie waren de hoofdrolspelers en wat is er nog over van de Groene idealen? Te gast is politiek journalist van de Groene Amsterdammer en schrijver van het boek 'Een Links Verhaal', Coen van de Ven. 

11 dagen lang hebben leiders van over de hele wereld gesproken over de toekomst van onze aarde op de jaarlijkse klimaattop in Belém, Brazilië. Iemand die deze top op de voet heeft gevolgd is onderzoeksjournalist voor Follow the Money Mira Sys! Met haar gaan we het vandaag hebben over een paar belangrijke thema's van de afgelopen top. Van carbon credits en inheems protest tot de koplopers in de energietransitie. 

'Españoles, Franco ha muerto'. Franco is dood. Deze woorden kwamen vandaag, precies 50 jaar geleden, de woonkamers van miljoenen Spanjaarden binnen. Met zijn dood kwam er een einde aan zijn fascistische en dictatoriale regime en werd het land een democratie. Dit jaar staat Spanje stil bij de vijftigste herdenking van zijn dood. De huidige Spaanse regering onder leiding van premier Pedro Sánchez kondigde deze maand aan dat Franco-symbolen in de openbare ruimte, zoals straatnamen en standbeelden, van de oud-dictator verwijderd moeten worden. De Actiegroep Debería Desaparecer (Het Moet Verdwijnen) stelt dat er nog ongeveer 6000 van zulke Franco-symbolen te zien zijn. Hoe is de fascistische Franco nog terug te zien in het Spanje van nu? En hoe lukt het deze toch vrij jonge democratie om fascisme buiten de deur te houden? Jan praat erover met Stefanie Massink, Universitair Docent Geschiedenis van de Internationale Betrekkingen aan de Universiteit Utrecht! Goedemorgen!

Livestreaming van geweldsdaden - soms zo erg als moord - op social media en de rol van algoritmes bij de verspreiding van zulke beelden. Het is een complex onderwerp, dat veel vragen oproept over hoe content online zichtbaar wordt en wat platforms kunnen doen om schadelijke livestreams tegen te gaan. Te gast: Stephan Mulders, advocaat gespecialiseerd in het privacy- en technologierecht en vrijwilliger bij Privacy First

Een belangrijke uitspraak over de kosten van huisartsen. Want vandaag volgt de uitspraak in zes zaken over de tarieven die voor 2023, 2024 en 2025 zijn vastgesteld voor de huisartsenzorg. Huisartsenpraktijken hebben, naar eigen zeggen, meer zorg voor minder geld geleverd de afgelopen jaren. Klopt dat, hoe kan dat, en is het eigenlijk erg? En: wat betekent het voor de zorg die jij en ik krijgen? Te gast is de voorzitter van de Landelijke Huisartsen Vereniging, Marjolein Tasche. 

Waar hebben kinderen recht op, worden die rechten genoeg gewaarborgd en hoe reflecteren we als samenleving wanneer er soms iets ernstigs fout gaat. Het zijn vragen die sowieso gesteld moeten worden, maar vandaag extra belangrijk zijn, aan de start van de week tegen kindermishandeling. Dit an sich is natuurlijk al genoeg aanleiding voor een gesprek, maar deze week is het ook nog eens 36 jaar geleden dat het VN-verdrag inzake de Rechten van het Kind werd aangenomen. Te gast is advocaat gespecialiseerd in jeugd- en familierecht Marco Erkens. Heb je na deze podcastaflevring de smaak te pakken en wil je meer weten? Luister dan naar de podcast van Marco Erkens: Onvolwassen Jeugdrecht. Te vinden op Spotify. 

Jazz is springlevend en altijd in beweging. Zo kan je vandaag de dag naar jazz luisteren met invloeden uit electronica, hiphop en soul. En juist op een plek als Super Sonic Jazzfestival kan moderne jazz groeien. Maar wat is dat, jazz? Hoe is het eigenlijk ontstaan? Welke struggles en overwinningen zijn terug te horen in de muziek? En, welke kant beweegt moderne jazz zich op? Jan bespreekt het met Larry Jackson, muzikant & documentairemaker. 

De verwijten tussen China en Japan vliegen deze week over en weer. Allemaal vanwege uitspraken van de nieuwe Japanse premier Takaichi (Takka-Ietsjie). Zij mengde zich in een al jaren durend conflict tussen China en Taiwan. Want het voortbestaan van het land Japan zou onder druk staan, als China Taiwan zou aanvallen. En dat viel op zijn zachtst gezegd niet goed bij de Chinese overheid. Wat maakt het dat de gemoederen zo hoog oplopen? En wat betekent dit voor de onderlinge verhoudingen tussen de twee grootmachten?  Jan praat erover met sinoloog, japanoloog én universitair docent Oost-Azië Studies aan de Universiteit Leiden, Casper Wits!

Vandaag overhandigt 'de Groene 11', dat is een samenwerking tussen natuur- en klimaatorganisaties, een kamerplant en een verkiezingsmanifest aan de nieuwe Kamerleden die vandaag worden geïnstalleerd. De organisaties willen klimaat en natuur weer nadrukkelijk op de agenda zetten na een periode waarin deze thema's beperkt aan bod kwamen. Ook is de klimaattop weer in volle gang. Wereldleiders, klimaatexperts en activisten komen bijeen om de staat en de toekomst van het klimaat te bespreken. En dat gaan we in VROEG! ook bespreken, en wel met Erik van Sebille, hoogleraar Oceanografie en Klimaatwetenschap aan de Universiteit van Utrecht. 

De Amerikaanse Democraten maakten vorige week een vette drieslag: zo won de zelfbenoemd democratisch-socialist Zohran Mamdani de burgemeestersverkiezing in New York en gingen twee Democraten in New Jersey en Virginia er vandoor met het gouverneurschap. Is dit de opleving waar de Democraten zo van dromen? En wat betekent dit voor de Republikeinen? Te gast: Amerikakenner Kenneth Manusama.