Podcast Filosofie

“Tijd is schepping of het is niets”  Op deze manier drukte de Franse filosoof Henri Bergson uit dat tijd de bron van creativiteit is.  Wat is volgens Bergson het verschil tussen deze scheppende tijd en de meetbare tijd? Waarom verhouden geest en lichaam zich tot elkaar als een violist tot een viool? En waarom is lachen een vorm van maatschappijkritiek?  Te gast is Hein van DongenDe denker die centraal staat: Bergson

Maurits Potappel, onderzoeker en promovendus in rechten, theologie en religiewetenschap, vertelt over Jacques Maritain. Hij bespreekt Maritains verzet tegen totalitarisme en zijn pleidooi voor mensenrechten. Er komt uitleg over neotomisme, kritiek op Hegel en Rousseau, en waarom soevereiniteit problematisch is. Ook Maritains visie op natie, democratie en de internationale orde passeren de revue.

"Het zijn de drie erkenningsvormen van liefde, recht en waardering die pas samengenomen de sociale voorwaarden scheppen waaronder menselijke subjecten tot een positieve instelling tegenover zichzelf kunnen komen. Want alleen door de cumulatieve verwerving van zelfvertrouwen, zelfrespect en zelfwaardering kan een persoon zich ongeremd begrijpen als een zowel autonoom als geïndividualiseerd wezen, en zich identificeren met haar wensen en doelen."  Op deze manier drukt de Duitse filosoof Axel Honneth uit dat het zoeken en krijgen van erkenning de belangrijkste pijler en drijver van ons bestaan is. Waarom is elke vorm van erkenning direct ook een vorm van miskenning? Hoe hangen de relaties met je directe familie, de bakker op de hoek en het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens samen? Waarom kunnen we als we geen goede arbeidsmarkt hebben, ook geen democratie hebben?  Te gast is Bert van den Brink De denker die centraal staat is Honneth

“Een vriend vertelt mij dat hij zijn broer heeft verloren, en ik word mij bewust van zijn pijn. Wat voor soort bewustzijn is dit? Ik wil mij hier niet bezighouden met de grond waarop ik dit lijden afleid. Misschien is zijn gezicht bleek en vertrokken, zijn stem zonder klank en gespannen. Misschien drukt hij zijn verdriet ook in woorden uit.Natuurlijk kunnen al deze dingen onderzocht worden, maar dat is niet mijn bedoeling hier. Ik wil weten — niet hoe ik tot dit bewustzijn kom — maar wat dit bewustzijn zelf is.”  Op deze manier drukte de Duitse filosoof Edith Stein haar zoektocht naar het wezen van de empathie uit.  Waarom vond Stein dat filosofie een roeping is? En hoe maakt zij van Thomas van Aquino een fenomenoloog? En op welke vormt het feit dat zij tot haar dood in Auschwitz een indrukwekkend, authentiek leven leidde, ook een belemmering?  Te gast is Richard Steenvoorde De denker die centraal staat is Stein 

“Ik was verantwoordelijk voor mijn lichaam en ook voor mijn ras, voor mijn voorouders. Ik bekeek mezelf met een objectieve blik, ontdekte mijn zwartheid, mijn etnische kenmerken - en mijn oren begonnen te tuiten: kannibalisme, geestelijke achterstand, fetisjisme, raciale gebreken, slavenschepen en vooral, vooral: de goedmoedige grijns van Y a bon banania.”  Op deze manier drukte de filosoof Frantz Fanon uit, hoe door de blik van een wit persoon, het volle gewicht van racisme op hem neerdaalt.  Waarom is volgens Fanon het geweld van de kolonisator niet hetzelfde als het geweld van de gekoloniseerde? Welke rol speelde zijn psychiatrische praktijk in zijn filosofie? En hoe zijn de politieke strijd en de existentiële strijd verbonden?  Te gast is Sam de Vlieger De denker die centraal staat: Fanon

"Theologie is antropologie”  Zo zette de negentiende-eeuwse filosoof Ludwig Feuerbach de kern van zijn atheïstische project uiteen.  Waarom is volgens Feuerbach religie een vorm van project en bestudering van religie dus een vorm van antropologie? Wat maakte dat Marx dankzij Feuerbach definitief van zijn geloof viel? Waarom is protestantisme al een eerste vorm van secularisatie?  Te gast is Sem Krepel De denker die centraal staat: Feuerbach

“Geschiedenis zou, wanneer we haar beschouwen als meer dan louter een verzameling van anekdotes en chronologieën, kunnen leiden tot een fundamentele verandering in de heersende visie op wetenschap.”  Zo begint het beroemde werk Structure of Scientific Revolutions van Thomas Kuhn, waarin hij zijn theorie over de opkomst en neergang van wetenschappelijke paradigma’s uiteenzet.  Waarom zijn wetenschappers volgens Kuhn juist bijna nooit bezig met falsificeren, zoals Karl Popper beweert? Hoe kwam hij aan zijn bijnaam the worst enemy of science? En waarom is Einsteins uitspraak “God dobbelt niet” een teken van crisis?  Te gast is Pieter Beck De denker die centraal staat is Kuhn

Michel Dijkstra, docent en publicist gespecialiseerd in oosterse filosofie en westerse mystiek. Gesprek over Siddhartha's mythen en historische onzekerheid. Over de gouden kooi, de keerpunten en de overgang van ascese naar de middenweg. De vier edele waarheden, dorst als bron van lijden en het achtvoudig pad. Alsof nirvana, wedergeboorte, compassie en upaya vandaag nog relevant zijn.

"Dezelfde monotonie, dezelfde onbeweeglijkheid in de verre sterren. De eeuwigheid voert in het oneindige onverstoorbaar dezelfde shows op."  Op deze manier drukte de Franse revolutionair en filosoof Louis Blanqui uit dat oneindigheid niet alleen aanlokkelijk, maar ook beangstigend of verlammend kan zijn.  Wat is het verschil tussen het werkelijk oneindige en potentieel oneindige? Waarom kunnen we ons makkelijker een eeuwige hel, dan een eeuwige hemel indenken? En wat hebben Kant, Nietzsche en Camus met de afwas te maken?  Te gast is Victor Gijsbers De denker die centraal staat is Oneindigheid

Hein van Dongen, filosoof en consulent, vertelt over de invloedrijke Amerikaanse denker William James. Ze bespreken James' idee dat we ervaringen moeten beschermen tegen filosofische verarming. Waarom hecht hij waarde aan de praktische toepassing van ideeën? Ook komt de 'stream of consciousness' aan bod, samen met het onderscheid tussen 'sick soul' en 'healthy-minded'. Van Dongen legt uit hoe James religieuze ervaringen pluralistisch benadert en kritische vragen stelt aan zowel mystiek als spiritisme.