De Dag

"De tune van de Top 2000 is als het draadjesvlees bij je oma," zegt NPO Radio 2-dj Jan-Willem Roodbeen in podcast De Dag. "Als je binnenkomt, ruik je het en kun je niet wachten om het te eten." Dat warme gevoel krijgt de dj ook als hij de Top 2000-tune hoort instarten. En hij is niet de enige: ieder jaar weer wordt er massaal geluisterd naar de tweeduizend nummers die door het publiek gekozen zijn en tussen kerst en oud en nieuw op de zender te horen zijn.  De Top 2000 is een vorm van collectieve muziekbelevening waar, zo blijkt uit de luistercijfers, naar gesnakt wordt. De radio-uitzendingen beantwoorden aan een behoefte om gezamenlijk het jaar af te sluiten. En in een bewogen en zwaar jaar als 2020 is het belang van dat Top 2000-gevoel misschien wel groter dan ooit. Maar wat is dat gevoel? Van de 21 jaar was Jan-Willem Roodbeen er al 15 jaar bij. Hij vertelt in de podcast wat volgens hem de magie is van deze week en hoe het is om daaraan mee te mogen werken.

Venezuela kun je sinds dit weekend een dictatuur noemen, zegt Latijns-Amerika-journalist Edwin Koopman van Bureau Buitenland in podcast De Dag. President Maduro kreeg bij verkiezingen, die door het Westen niet erkend worden, het parlement in handen - de laatste plek waar de oppositie op papier nog iets te zeggen had. Venezuela is de afgelopen twintig jaar in de afgrond gestort. Hoewel het de grootste oliereserves ter wereld heeft is het land straatarm. Er is een schrijnend tekort aan eten, brandstof, geld en medicijnen en vijf miljoen Venezolanen zijn al naar het buitenland getrokken. Hoe kan het dat Maduro en zijn partij er zo'n puinhoop van maken? Edwin Koopman zet in de podcast uiteen hoe Venezuela veranderd is, wat daarin de rol van Maduro is en wat er over is van de socialistische revolutie die hij en zijn voorganger Hugo Chávez voor ogen hadden. Een mislukt project, constateert Koopman, waar het hele land nu in gevangen zit.

Sinds corona wordt er meer dan ooit online gewinkeld en deze december maand bereikt het aantal bestellingen een hoogtepunt. Het legt de grootste speler in de markt, Amazon, en met name de CEO geen windeieren. Jeff Bezos zag zijn vermogen dit jaar met 90 miljard dollar toenemen. Maar zijn werknemers in de magazijnen merken daar weinig van. Sterker, zij kunnen de extra drukte nauwelijks aan en zeggen dat het ten koste gaat van hun veiligheid. Het verzet tegen Amazon groeit en voor het eerst verenigen belangenverenigingen uit verschillende landen zich om te protesteren, onder het motto Make Amazon Pay.  De Nederlander Casper Gelderblom coördineert de campagne en zet in podcast De Dag uiteen wat er volgens de beweging misgaat bij Amazon en welke invloed dat heeft op andere partijen in de markt. Zoals Ruud Wassenaar, die een koeriersdienst in de regio rond Haarlemmermeer heeft en ook van de Belangenvereniging voor Pakketdistributie is. Post NL rekent met onrealistische tarieven, zegt hij. Als ondernemer voelt hij zich klemgezet in een markt die gedomineerd wordt door 'cowboys'.

Het ene na het andere land maakte afgelopen week plannen bekend over het wie, wat, waar en wanneer van de eerste corona-vaccinaties. Want nu het Verenigd Koninkrijk het Phizer-vaccin heeft goedgekeurd is de verwachting dat het Europees Geneesmiddelenagentschap (EMA) dat eind deze maand ook gaat doen. Het gaat nu dus snel, heel snel. Te snel misschien? Het hoge tempo roept bij veel mensen zorgen op over de veiligheid van het vaccin. En bij zorgorganisaties zijn er ook veel vragen over de logistieke operatie. Minister De Jonge noemt het een grote, complexe puzzel. NOS-redacteur Ben Meindertsma probeert die puzzel in podcast De Dag te leggen. Hij bespreekt wat we met de beoordeling van het Britse medicijnagentschap nu meer weten over het vaccin en hoe effectief het is bij onder andere ouderen. En hij loopt stap voor stap de 'puzzelstukjes' langs die ertoe moeten leiden dat het sterftecijfer daalt, de druk op de zorg afneemt en uiteindelijk ook de coronamaatregelen afgebouwd kunnen worden.

De Australische premier Morrison reageerde deze week opmerkelijk fel en emotioneel op een nepfoto van een Australische militair die zogenaamd de keel van een Afghaans kind doorsnijdt. Een onsmakelijke verwijzing naar een rapport dat twee weken geleden werd gepresenteerd over oorlogsmisdaden van Australische commando's in Afghanistan. De schokkende conclusies dreunen hard na in Australië en de premier krijgt te maken met veel reacties uit binnen- en buitenland.  NOS-correspondent Eva Gabeler vertelt in de podcast over de impact van het rapport in Australië. Hoe groot is de schade van wat ook wel het Australische Abu Ghraib-moment wordt genoemd? Maakt het premier Morrison kwetsbaar en hoe behoudt hij zijn geloofwaardigheid? En wat betekent het schandaal voor Australische militairen; voor de daders én al die anderen die nu geassocieerd worden met misschien wel het meest beschamende hoofdstuk uit de militaire geschiedenis van het land.

In Groot-Brittannië is discussie ontstaan over het vierde seizoen van The Crown. De serie over het Britse koningshuis is zo goed dat veel kijkers het hele verhaal voor echt aannemen, is de gedachte, terwijl het natuurlijk een gedramatiseerde versie van de werkelijkheid is - fictie dus. De Britse minister van cultuur zei deze week dat Netflix dat er aan het begin van elke aflevering expliciet bij moet gaan zeggen. Een fictiewaarschuwing. Maar hoe ver staat The Crown van de werkelijkheid af?  Hieke Jippes was in de tijd waar het vierde seizoen over gaat correspondent in Groot-Brittannië en weet veel over het Britse koningshuis. Ze vertelt in de podcast wat er wel en niet klopt van onder andere het horkerige en jaloerse beeld dat in de serie van prins Charles wordt neergezet, en het beeld van het naïeve 'slachtoffer' prinses Diana.

Vanochtend is een unieke rechtszaak begonnen, waar ook vanuit het buitenland veel interesse voor is. Want voor het eerst wordt via de rechter geprobeerd om een olieconcern, in dit geval Shell, milieuvriendelijker te maken en veel sneller te laten stoppen met olie en gas. De zaak draait om de vraag of Shell moedwillig mensen in gevaar heeft gebracht door te weinig tegen klimaatverandering te doen. Lang leken dit soort klimaat-rechtszaken kansloos, maar na de spraakmakende Urgenda-zaak zou het zomaar eens kunnen dat de eisers aan het langste eind trekken. In podcast De Dag vertelt jurist Laura Burgers, die vorige maand op een proefschrift over klimaatzaken promoveerde, waarom de kansen van milieuorganisaties groter zijn geworden. Wat deze zaak bijzonder maakt is de eis, zegt Burgers. Er wordt geen schadevergoeding of geld van Shell geëist voor schade die in het verleden is veroorzaakt, maar de eis is dat het bedrijf in de toekomst meer gaat doen om internationale klimaatdoelen te halen. Dat maakt volgens haar de kans dat de eisers gelijk krijgen, groter.

Er komen deze dagen veel nieuwsberichten voorbij over een bloedige strijd in Ethiopië, waar waarschijnlijk grove mensenrechtenschendingen plaatsvinden en volgens sommige getuigenissen zelfs genocide. Maar wat er precies gebeurt in het land, dat weten we niet. Journalisten worden geweerd en er is ook geen stroom, geen internet, geen telefoonverkeer. Het enige dat naar buiten komt zijn de verhalen van de tienduizenden vluchtelingen die de grens naar Soedan over zijn gestoken. De beschrijvingen van wat zij hebben gezien en meegemaakt zijn schokkend.  Journalist en fotograaf Joost Bastmeijer bezocht de afgelopen tijd verschillende vluchtelingenkampen en sprak met deze mensen. Hij vertelt in de podcast over de gruweldaden die zij beschrijven. De getuigenissen zijn lastig te verifiëren en het is ook duidelijk dat er maar één kant van het verhaal wordt verteld, zegt Bastmeijer, maar het is wel duidelijk dat er zich grote drama's afspelen en dat veel van de verhalen over bijvoorbeeld milities die met kapmessen en machetes rondtrekken, met elkaar overeenkomen.

De afgelopen twee weken werden de belangrijkste betrokkenen in de toeslagenaffaire verhoord in Den Haag door de parlementaire ondervragingscommissie Kinderopvangtoeslag. Van oud-directeuren van de Belastingdienst, tot topambtenaren bij het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. En van voormalig staatssecretarissen van Financiën tot premier Rutte. Iedereen die ook maar iets geweten moet hebben van wat er mis ging met de kinderopvangtoeslagen, moest komen opdraven. Het doel was erachter komen hoe het kan dat duizenden ouders onterecht aangemerkt werden als fraudeur. In podcast De Dag zet politiek verslaggever Roel Bolsius op een rijtje wat we wijzer zijn geworden in de afgelopen twee weken. Wie is er verantwoordelijk voor alle misstanden en wat hadden de gedupeerde ouders uiteindelijk aan deze verhoren?

Het Schotse parlement heeft een wet aangenomen waarmee maandverband en tampons gratis worden voor vrouwen die daar zelf te weinig geld voor hebben. Dat zegt iets over de armoede in Groot-Brittannië maar het wordt ook gezien als een belangrijke stap in het openlijker praten over menstruatie. In feministische kringen proberen vrouwen al een paar jaar om het onderwerp beter bespreekbaar te maken en het taboe te doorbreken. En met succes: ouderwetse en onrealistische maandverband-reclames worden aangepast en in boeken, films en tv-series wordt er vaker 'op een normale manier' over menstruatie gesproken.  Waarom is dat nodig? In de podcast vertelt Paula Kragten, schrijfster van het boek Mooi rood is niet lelijk en oprichter van het online magazine Period!, over wat zij de 'menstruele revolutie' noemt die gaande is. Ze ziet dat er grote stappen gezet worden, maar Nederland blijft volgens haar achter. Nederlandse vrouwen realiseren zich volgens Kragten onvoldoende hoe diepgeworteld de schaamte rondom menstruatie is en welke verstrekkende gevolgen dat kan hebben.