De Nieuwe Wereld

Joline Jolink vertelt in dit gesprek over haar het verhaal achter haar bedrijf, waarmee ze probeert iets anders te doen dan de gevestigde namen in de modewereld. Jolink produceert haar kleding bijvoorbeeld duurzaam, doet niet aan kortingen en houdt haar collectie relatief consistent en beperkt. Ze doet het niet per se voor het geld, zegt ze, maar vooral voor de vrijheid die dit haar oplevert als ondernemer en ontwerper. Tegelijkertijd heeft ze te maken met een aantal uitdagingen. Zo moet ze haar stoffen op momenten inkopen die afwijken van die van de meeste bedrijven en moet ze klanten op een andere manier prikkelen. Hoe ze dat doet en meer vertelt ze in dit gesprek met Paul van Liempt.

In dit gesprek bespreekt Marlies met Ben van Berkel ontwikkelingen in de architectuur en dan met name hoe discussies over feminisme en gender neerslaan in zijn vakgebied. Bestaat er zoiets als mannelijke of vrouwelijk bebouwing? En wat betekent dit voor de bewoners? Ook gaan ze in op het vakgebied van de architect zelf. Deze stond vroeger vaak verheven boven de bevolking, maar dat is tegenwoordig al lang niet meer zo. De architect heeft niet meer een elitair-visionaire rol maar moet ook meer samenwerken met andere stakeholders. Hoe dat eruit ziet vertelt Van Berkel in dit gesprek.

Janka Stoker en Harry Garretsen, hoogleraar international business and economics, schreven samen het boek Goede leiders zweven niet, waarin ze onder andere onderzoeken wat de fundamenten zijn van effectief leiderschap. Met Paul van Liempt geeft Garretsen in dit gesprek zijn visie op de stand van de wereldeconomie en welk leiderschap er nodig is om dat in goede banen te leiden. Wat gaat er bijvoorbeeld gebeuren als Merkel straks haar plaats opgeeft? Wat voor een soort leider moet dat gat gaan vullen? En hoe hoe houd hij of zij zich staande in een wereld waarin grote ego’s domineren en machtspolitiek in steeds grotere mate de regels van het spel lijken te dicteren?

Er wordt nogal eens verondersteld dat we in een amoreel tijdperk leven, waarin we ons zogenaamd niets gelegen laten aan hoe een ander zich gedraagt of wat hem of haar drijft zolang er geen extreme grenzen worden overtreden. Maar schijn bedriegt, zegt Hans Boutellier in zijn boek Het seculiere experiment. Hoewel we misschien wel zouden willen dat de moderne mens vrij is om het leven in te richten zoals die dat zelf wil blijkt de praktijk weerbarstiger. Onder andere door de versterkende invloed van sociale media wordt duidelijk dat we juist in een hypermoreel tijdperk leven. Wat de ander doet en denkt komt in onze tijd juist meer en meer onder het vergrootglas te liggen. Hoe zijn we in deze paradoxale situatie aanbeland? In dit gesprek met Ad Verbrugge gaat Hans Boutellier in op een typisch Nederlands bestuursideaal genaamd pragmacratie, en hoe dit naast allerlei positieve effecten ook de ideale voedingsbodem blijkt te zijn voor allerlei tegenstrijdige sociaalpolitieke spanningen in onze tijd.

Medeoprichter van Facebook Chris Hughes pleitte onlangs in The New York Times voor een inperking van de macht van Mark Zuckerberg en zijn platform. Naar eigen zeggen vielen hem de schellen van de ogen na het Cambridge Analytica-schandaal: hij begreep waartoe Facebook in staat is. De kritiek van Hughes staat niet op zichzelf. De laatste tijd wordt er veel geschreven over de invloed van het sociale media platform en gevolgen van digitalisering. Zo verscheen onlangs The Age of Surveillance Capitalism, het werk van Amerikaanse onderzoeker Shoshana Zuboff, die gedetailleerd blootlegt hoe het verdienmodel van de techreuzen in elkaar steekt en wat de consequenties zijn. Dichter bij huis schreef filosoof Hans Schnitzler in 2015 al het werk Het digitale proletariaat, waarin hij onder meer waarschuwt voor het ontstaan van nieuwe vormen van in- en uitsluiting door digitalisering. In dit gesprek verkent hij met David van Overbeek de culturele logica die schuilgaat achter ogenschijnlijk neutrale digitale ontwikkelingen en technologieën.

In dit gesprek bespreken Marcel Schmeier, leraar en onderwijsadviseur, en Ad Verbrugge de zin en onzin van onderwijsvernieuwingen. In het bijzonder richten ze zich op het zogenoemde ‘curriculum.nu’. Veel leraren zijn volgens Schmeier nog te weinig op de hoogte van deze aanstaande veranderingen. En dat terwijl er veel op het spel staat. Een belangrijke aanklacht zijn nieuwe vormen van kansenongelijkheid. Doordat de plannen zich minder richten op kennisoverdracht zijn er zorgen dat kinderen uit lager opgeleide gezinnen achterblijven in de klas. De leraar veronderstelt dan te snel dat kinderen bepaalde stof well zullen beheersen, wat verderop in het leerproces weer voor problemen zorgt. Tegelijk ziet Schmeier dat leraren zich meer en meer bewust zijn geworden van de bedreiging voor hun vak. Ze willen juist het eigenaarschap over hun vak terugnemen en laten steeds luider van zich horen. Is het genoeg om het tij te keren? 

Recentelijk presenteerde de commissie Van Rijn een kritisch rapport over de bekostiging van het hoger onderwijs. De analyse is helder: veel problemen binnen het hoger onderwijs worden veroorzaakt door intransparante bekostigingsstructuren, perverse prikkels en een doorgeslagen marktwerking. Volgens de commissie is de rek er uit en moet er nú iets gebeuren om de kwaliteit van het onderwijs op peil te houden. De kritische en urgente toon is bij veel docenten en onderwijsexperts in goede aarde gevallen. Echter, niet iedereen vindt dat de aanbevelingen van de oud staatssecretaris ver genoeg gaan. Ad Verbrugge, filosoof en voorzitter van Beter Onderwijs Nederland, vertelt in dit gesprek bij Voor de Ommekeer dat het rapport nog te veel blijft hangen in technocratische oplossingen, en daarmee voorbij gaat aan wat écht ontbreekt: een integrale visie op het doel van het onderwijs in Nederland. Zonder een duidelijk beeld hiervan kunnen problemen voortkomend uit bijvoorbeeld verengelsing en internationalisering niet goed worden aangepakt. David van Overbeek voelt hem aan de tand. 

Welke kant gaat Europa op? Een vraag die met de aankomende verkiezingen niet meer weg te denken is. Gaat Europa meer richting verdere integratie of juist richting verdere bekrachtiging van de soevereiniteit van haar natiestaten? Paul Brill spreekt in dit verband over een spagaat waarin Europa zich bevindt: Aan de ene kant moet het een verenigd blok vormen om krachtig op te kunnen treden op het wereldtoneel en aan de andere kant zijn de Europese landen ook zeer gehecht aan hun soevereiniteit. “Een Verenigde Staten van Europa gaat er in geen honderd jaar komen”, zegt Paul Brill in dat verband bij Voor de Ommekeer. De toekomst van Europa ligt volgens Brill daarom toch bij leiders die binnen deze spagaat kunnen opereren en zich niet laten verleiden door grote idealistische vergezichten. Hij noemt ze “overtuigende fixers”, en denkt daarbij aan politici als Macron, Rutte of Hoekstra. In dit gesprek met Paul van Liempt legt hij uit welke vorm van politiek Europa zou moeten bedrijven om in de toekomst duurzaam om te kunnen gaan met bedreigingen uit Rusland en de teruglopende vanzelfsprekende bereidheid van Amerika om Europa te verdedigen.  

Hoe kan Europa zichzelf blijven in een veranderende wereld? Met opkomende machten als China en de afgenomen vanzelfsprekende militaire bescherming van Europa door de VS ontstaat de vraag hoe Europa zich staande gaat houden in de toekomst. Volgens René Cuperus is dit geopolitiek ontwaken binnen Europa achter de schermen al in volle gang maar zien we het nog te weinig in alledaags beleid. Een belangrijk thema waar het hoofd over wordt gebroken gaat over innovatie en economische groei, beiden zaken waar we in Europa te weinig van hebben volgens Cuperus. “Aan Nederlandse universiteiten wordt er wel veel aan gender studies gedaan, maar niet aan de bestudering van China.” En dat terwijl millennials in een wereld komen te leven waarin China een veel sterkere stempel gaat drukken op wereldwijd beleid. Een federaal Europa is geen oplossing, maar om te voorkomen dat Europa een soort groots openluchtmuseum wordt hebben we wel een nieuw soort politicus nodig. Hij of zij moet kritisch staan ten opzichte van de stem van het volk én tegelijk experts, technocraten en de ECB niet te veel naar de mond praten. Hoe dat eruit ziet vertelt hij in dit gesprek met Paul van Liempt.

Wat zijn de gevolgen voor de Europese financiële markten bij een harde Brexit? Harald Benink, hoogleraar Banking & Finance, geeft zijn visie op de toekomst van de euro. Volgens hem is het de vraag of we toe moeten naar een versnelde integratie van kapitaalmarkten. Dé blinde vlek voor Noord-Europese politici is namelijk de euro en de verschillende monetaire belangen die noordelijke en zuidelijke landen hebben. De tijd van de stok ligt in ieder geval achter ons als het aan Benink ligt. Noord-Europese politici zullen grote zuidelijke economieën als Frankrijk en Italië moeten verleiden om te innoveren, in plaats van af te straffen als ze het niet doen. Hoe dit in zijn werking gaat vertelt Benink in dit gesprek met Paul van Liempt.