114. Pieter Verstraete over de historie van de doelen van onderwijs a.d.h.v. de omgang met stilte op school

Te gast is de Leuvense historisch pedagoog Pieter Verstraete en we spreken over de historie van de doelen van onderwijs aan de hand van de omgang met stilte op school, waarover hij het boek Stilte in de klas schreef.

Belangrijke aanleiding voor zijn boek is zijn waarneming dat stiltepraktijken in het onderwijs, zoals lessen mindfullness, een economisch mensbeeld blootleggen. De stiltepraktijken zijn bedoeld om het zelf van leerlingen weer op te laden, zodat ze weer volop mee kunnen draaien in onze snelle samenleving.

In ons gesprek bespreken we vervolgens de vier pedagogische dimensies van de omgang met stilte in het onderwijs die Pieter ook in het boek beschrijft. Te beginnen met de stille school zoals Jean Baptiste de la Salle die rond 1700 in Belgie ontwikkelde. Stilte was praktisch handig, omdat hij leerstofjaarklassen introduceerde in plaats van het luidruchtige hoofdelijke onderwijs. Belangrijker was zijn doel met de stilte: eerbied voor God. Maar volgens de filosoof Foucault was disciplinering het effect.

Het doel van stilte veranderde begin van de 20e eeuw bij reformpedagoge Maria Montessori. Hoewel ze tegen de doodse stilte van de gedisciplineerde luisterschool van haar tijd was, ontwierp ze stilteoefeningen voor jonge kinderen die hetzelfde doel hadden als in de luisterschool en tegenwoordig: mee kunnen komen in de samenleving.

Stille, verlegen kinderen zijn dan een anomalie, want extraversie hoort bij onze snelle tijd. Net zoals de ontwikkeling van stillezen onze snelheid en effectiviteit stimuleert.

Deze podcast is mede mogelijk gemaakt door schoolleidersopleiding ATTC, de Internationale School Voor Wijsbegeerte en rustplek De vallei van het goede leven.