Waarom Oekraïne Europa wakker schudt

Wij Europeanen hebben de afgelopen tachtig jaar afgeleerd waar we in de eeuwen daarvoor nog zo intens mee bezig waren. Oorlog voeren. Met de Europese samenwerking namen we afscheid van de geschiedenis. Oorlog was iets van anderen en bij anderen. Als Europeanen slaagden we er in conflicten op te knippen in technische compromissen en zo keer op keer te depolitiseren. Zelfs het gedurige geklaag over die technocratie, de slappe compromissen en 'te weinig democratie' hoorde bij de succesvolle lessen uit die historie. Maar de geschiedenis is terug, zij beukt onstuitbaar op onze deur. Caroline de Gruyter schreef er een boek over: Zondagskinderen. Ze is te gast bij Jaap Jansen en PG Kroeger.

***

Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show!

Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend ons een mailtje  en wij zoeken contact.

***

Het debat over de regeringsverklaring van Rob Jetten zal ongetwijfeld gaan over dilemma’s in de sociale zekerheid en met de begroting gaan, maar zijn kabinet kon weleens voor grotere geopolitieke uitdagingen en keuzes geplaatst worden dan geen eerdere ministersploeg sinds de val van de Muur.  Jetten en zijn team zullen geen 'zondagskinderen’ meer zijn. De Franse denker Raymond Aron zei het al: "Connaître le passé est une manière de s'en liberer", noteert De Gruyter. Wie het verleden kent, kan zich ervan bevrijden.

Want de oorlog in Oekraïne is veel meer dan die in Joegoslavië destijds 'onze oorlog'. Dat hier de rol van Rusland als koloniaal imperium een cruciaal verschil vormt, werd eigenlijk pas vier jaar geleden een nieuw besef. De gevolgen voor de Europese Unie zijn ingrijpend, maar zien we dat al scherp genoeg?

Keer op keer zien we dat crises ertoe leiden dat de urgentie zo hoog wordt, dat alleen oplossingen op bovennationaal niveau een uitweg vormen. Jean Monnet had dat al door in 1951 bij de oprichting van de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal. Jacques Delors bij de val van de Muur met de Interne Markt. Angela Merkel bij de pandemie en de vluchtelingencrisis en nu staat de EU voor een vergelijkbare uitdaging omdat de Verenigde Staten noch Rusland een betrouwbare partner meer is.

De veiligheidsgaranties die wij Oekraïne willen geven, geeft Kyiv de facto ook aan ons, zoals Volodymyr Zelensky fijntjes opmerkte tijdens de veiligheidsconferentie in München. Eigenlijk gaat alles zo op de schop. Ook de Frans-Duitse as. Ineens is niet Frankrijk de militaire, geopolitieke actor, maar treedt Friedrich Merz zo op. Ineens zou de radicaal-rechtse Jordan Bardella zich kunnen ontpoppen als een soort Giorgia Meloni in Parijs. Ineens worden nieuwe organisaties ingericht om de nieuwe uitdagingen het hoofd te bieden: een EU-Veiligheidsraad, een soort Europese Defensiegemeenschap - die in 1954 zo tragisch mislukte - en supranationale vormen van hightech militaire industrie.

De Gruyter ziet één land dat hier allang de knop heeft omgezet. Eigenlijk kón Finland nooit anders, wilde het overleven. Of het nu hybride aanvallen, manipulaties via fake news of militaire en politieke intimidatie betreft, de Finnen waren er altijd tegen bewapend. Dat zij meteen de kans grepen toen ze EU-lid en recent ook NAVO-lid konden worden, is voor hen vanzelfsprekend. ‘Se-cu-ri-ty’ zoals een Fin het wat hem betreft allesoverheersende motief formuleerde. Dat juist nu president Alexander Stubb als een heldere, invloedrijke stem op het wereldtoneel klinkt kan dan ook niet verrassen. Hij kan als geen ander uiteenzetten hoezeer Europeanen anders moeten gaan denken over de nieuwe realiteit. Volgens De Gruyter laat de weerklank van Zelensky's moed en van Stubbs betoog zien dat veel Europese burgers al veel verder zijn dan vele nationale leiders durven denken.

Dat de Litouwse oud-premier Andrius Kubilius net zo optreedt als Stubb kan evenmin verbazen. Zijn kleine Baltische land heeft nog erger geleden onder Russisch koloniaal imperialisme dan Finland.

De Gruyter wijst op iemand die dit aspect al decennia geleden agendeerde: Otto von Habsburg. De kleinzoon van de laatste keizer in Wenen kende als geen ander de wortels van de machtspolitiek van de 18e en 19e eeuw en de rol van Rusland als koloniaal imperium. Kubilius probeert als Eurocommissaris voor defensiesamenwerking die lessen te vertalen naar het Europa van onze tijd. Een Europa dat mentaal en materieel nog maar net is wakker geschud. De Gruyter diepte dit uit met een van diens meest invloedrijke adviseurs achter de schermen, Klaus Welle, een Duitser die ook dicht bij Merz staat. Die wijst erop dat een aantal EU-lidstaten die met Duitsland altijd argwanend stonden tegenover gezamenlijke initiatieven zoals 'eurobonds' nu 180 graden gedraaid zijn. Van de lange tijd nogal eurosceptische Deense premier Mette Frederiksen tot de van nature conservatieve Bundesbank. Alleen het kabinet-Schoof wilde er officieel niets van weten.

Ook hier een majeure uitdaging voor Jetten en zijn ploeg. Dilan Yesilgöz (Defensie) en Tom Berendsen (Buitenlandse Zaken) zullen in Europa, in de NAVO en breder geopolitiek minstens zo offensief en doelgericht moeten gaan werken als Jetten en Eelco Heinen (Financiën). De Europese Veiligheidsraad in opbouw, de 'E6' van de grote economieën in Europa en de bouw van een eigen Europese pijler binnen de NAVO zullen veel van hen vergen. Onberekenbare onrust rond de Caraïben in ons koninkrijk niet minder, wellicht. Want pogingen vanuit de MAGA-hoek om de EU te splijten en te vervangen door een losse federatie van Orbánachtige patriottische staten laten één ding zien. Net als het Kremlin is Donald Trumps Amerika bang voor een EU als succesverhaal; als model van effectieve samenwerking. Dat compliment mag ons aan het  denken zetten, zegt Caroline de Gruyter.

***

Verder lezen

Caroline de Gruyter - Zondagskinderen (De Geus, 2026)

***

Verder luisteren

Hoe verder met Europa?

71 - Caroline de Gruyter: 'Brexit maakt Europa sterker' - De EU als het Habsburgse Rijk van onze tijd https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/43edd541-d5b5-43dd-a574-1399b6ba05bb

378 - Dertig jaar na 'Maastricht' is Europa toe aan een nieuwe sprong voorwaarts https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/329dfa50-7d58-4642-b29f-febc346d5a3f

427 - Europa wordt een grootmacht en daar moeten we het over hebben https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/84273d61-0203-4764-b876-79a25695bed1

447 - Als Trump wint staat Europa er alleen voor https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/eee9ebfb-042b-4753-b70d-a48e915b5beb

MAGA en geopolitiek

494 - Trumps aanval op de geschiedenis en de geest van Amerika https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/ec4b170a-05a9-4af3-9010-c0986376dd3a

484 - Hoe Trump chaos veroorzaakt en de Europeanen in elkaars armen drijft https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/c725d191-aa05-46ff-946f-de0d951a94ab

Macron en Merz

566 - Emmanuel Macron, de nieuwe Baron von Munchhausen https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/566-emmanuel-macron-de-nieuwe-baron-von-munchhausen

492 – Macrons Europese atoombom https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/74f5b1d5-4824-482a-a504-704904c8b021

490 – Duitslands grote draai. Friedrich Merz, Europa en Nederland https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/8bac6adf-1b0e-49f1-8a4a-8340c99c6db3

419 - Europa kán sterven - Emmanuel Macrons visie op onze toekomst https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/329dfa50-7d58-4642-b29f-febc346d5a3f

Europa en NAVO-toekomst

265 - Toetreding tot de NAVO, de reuzensprong van Finland https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/80367ddc-452c-4890-b79a-e8f74dfd1ac8

404 - 75 jaar NAVO: in 1949 veranderde de internationale positie van Nederland voorgoed https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/4debd5ed-7488-4dd5-bdbb-61374459c4ab

413 - "Eensgezind kunnen we elke tegenstander aan." Oana Lungescu over Poetin, Trump, Rutte en 75 jaar NAVO https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/c2b2b09b-bba3-45b6-999c-3f844dcfa76a

Jettens uitdaging

559 - Schaken op drie borden tegelijk https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/559-schaken-op-drie-borden-tegelijk

558 – Poetins rampjaar, Jettens kans https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/558-2025-was-voor-poetin-een-rampjaar-2026-wordt-rob-jettens-kans

528 - ‘Europa, ontwaak!’ Manfred Weber en de eenzaamheid van Europa https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/528-europa-ontwaak-manfred-weber-en-de-eenzaamheid-van-europa-en-vicepremier-vincent-van-peteghem-over-belgi-en-nederland

***

Tijdlijn

00:00:00 – Deel 1

00:34:29 – Deel 2

01:07:15 – Deel 3

01:33:29 – Einde

See omnystudio.com/listener for privacy information.