Vicepremiers: macht en mandaatverschillen

Rond Rob Jetten schaart zich een relatief jonge groep bewindslieden uit drie duidelijk geprofileerde politieke richtingen. Dat biedt kansen, maar is niet zonder risico. Hoe maakt de nieuwe premier hier een coherent team van? Hoe zal zijn kabinet uitnodigend optreden naar anderen voor meerderheden? Welke verrassingen, parels en risicofactoren schuilen in de ploeg? Wie is 'de Gidi Markuszower die wel kan slagen'? En waarom is een geheime bijeenkomst op zaterdag 21 februari cruciaal? Jaap Jansen en PG Kroeger kijken vooruit en noteren patronen en lessen uit de parlementaire geschiedenis.

***

Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show!

Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend ons een mailtje  en wij zoeken contact.

***

Waren er bij Dick Schoof vier pizzaslices in een doos die ieder voor zich eters moesten lokken, bij Jetten zijn er drie pilaren die samen een grote koepel van ambitie overeind moeten houden. Eigenlijk ontbreekt er een, dus taak aan de bouwmeester om de constructie desondanks stevig en stabiel te houden.

De VVD-pijler blijkt recycling van de wrakke fundering van de coalitie met PVV, NSC en BBB. Dilan Yeşilgöz wil zo blijkbaar afdwingen dat dit – zoals beloofd in de campagne – opnieuw een in de woorden van de VVD ‘centrumrechts kabinet’ zou zijn. De risico's daarmee zijn manifest. Op veel consideratie hoeven de ex-Schoof-bewindslieden in de Kamers niet te rekenen, niet van links en niet van rechts.

De CDA-pijler zou uit 'generatie Henri' bestaan. Maar er zit nogal veel ‘Buma’ en zelfs nog ‘Balkenende’ in. Eigenlijk alleen Tom Berendsen (Buitenlandse Zaken) en Heleen Herbert (Economische Zaken) zijn echt nieuwe gezichten. Toch heeft het CDA heeft als junior in de coalitie een doortimmerd pakket aan posten binnengehaald. In elk van de cruciale beleidsdomeinen heeft Bontenbal een sleutelpost veroverd.

De D66-zuil rond Jetten is helder geselecteerd: het zijn loyale vertrouwelingen die beseffen dat ze zonder zijn electorale triomf politiek min of meer uitgerangeerd zouden zijn geweest. Jetten heeft met nadruk gezocht naar pragmatische compromiszoekers. Op Landbouw mocht geen drammer.

Aan de premier de taak op 21 februari meteen een reeks knopen door te hakken en kabinetsdiscipline te vestigen. Allereerst met zijn vicepremiers - een sterk contrast met Schoof - maar ook met de aanvoerders van de coalitiefracties. Een paradox waarbij Hans van Mierlo zijn vingers zou aflikken: juist om als coalitie constructieve meerderheden te bereiken, moet je zélf ragfijn opereren en de bewindslieden ruimte gunnen 'te leveren'. Slaat ieder voor zich aan het profileren en steun zoeken bij geestverwante fracties dan wordt vanuit de oppositie de coalitie moeiteloos uiteen gespeeld. Opportunisme van de korte termijn zal het zicht op de lange-termijnambities en hervormingen van het coalitieakkoord snel doen verdampen.

Een pikant aspect doet zich nu al voor. Deel van de VVD-continuïteit is de wens dat de asielwetgeving van Marjolein Faber (PVV) alsnog wordt doorgevoerd. De Eerste Kamer zal daar als hoeder van gedegen wetgeving uiterst sceptisch naar kijken. In de wandelgangen horen we de redenering dat het misschien wel beter is als de nieuwe minister van Asiel en Migratie, CDA-vicepremier Bart van den Brink geheel nieuwe wetgeving zou introduceren. Als de vingerafdrukken van de PVV daar niet meer aan kleven, wordt brede steun mogelijk en dus aantrekkelijk. De ironie is groot. Wilders wilde een vicepremier op die post die niet door de beugel kon - Gidi Markuszower. Een CDA’er kan van de combinatie alsnog een succes maken. En de lege pizzadoos laten voor wat-ie is. 

Premier Jetten moet ook meteen duidelijkheid scheppen over Europa. Met de sterk Europees vertakte Tom Berendsen kan hij meteen uitstralen dat Nederland weer meedoet en dus snel weer meetelt. Als hij het goed speelt kan Nederland meteen al een hoofdrol kan spelen. Als lid van de trojka van lidstaten die een half jaar EU-voorzitter zijn - én daarbij als het enige lid van de 'kopgroep van zes' - is ons land gedurende 2028 en 2029 leidend in de voorbereiding naar een volgende fase in de EU. Het Meerjarig Financieel Kader wordt dan concreet doorgevoerd en de komst in 2029 van de 'post-Ursula' Commissie is dan in aantocht.

Het grootste risico voor Jetten is zijn relatie met de minister van Financiën. Zou Eelco Heinen zijn eigen beleid onder Schoof als lichtend voorbeeld voor een vervolg in de nieuwe coalitie presenteren, dan kon het weleens snel heel mis gaan.

De nieuwe ploeg heeft historisch gezien een opmerkelijke analogie. Bij omstreden ingrepen in het sociale weefsel staat een duo van premier en minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid klaar om 'te doen wat nodig is'. Destijds Ruud Lubbers en Jan de Koning, nu Rob Jetten en Hans Vijlbrief. Ze lijken in velerlei opzichten op elkaar, ook in hun nuttige verschil van herkomst, generatie en naturel. Lukt het  nieuwe duo wat dat eerdere geschiedenis deed schrijven? Vijlbrief zal voor Prinsjesdag een sociaal akkoord met 'de polder' moeten bereiken en moet daarvoor optrekken met de CDA-minister op EZ, Heleen Herbert, en met de minister die het beroepsonderwijs en ‘leven lang ontwikkelen’ in haar portefeuille zal moeten hebben, zijn partijgenoot Rianne Letschert. Alleen zo kunnen de arbeidsmarkttekorten verkleind worden, mensen daadwerkelijk  'van baan naar baan'  gaan en de productiviteit stijgen.

Op twee punten kan Jetten zijn stempel voor vele jaren drukken op de Haagse werkelijkheid. Verrast hij met de benoeming van een excellente 'onderkoning', de opvolger van Thom de Graaf?

***

Verder lezen

***

Verder kijken

***

Verder luisteren

563 - Als minderheid meerderheden maken https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/563-als-minderheid-meerderheden-maken

562 - De uitgestoken hand van D66, VVD en CDA  https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/562-de-uitgestoken-hand-van-d66-vvd-en-cda

559 - Schaken op drie borden tegelijk https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/559-schaken-op-drie-borden-tegelijk

558 – Poetins rampjaar, Jettens kans  https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/559-schaken-op-drie-borden-tegelijk?in_playlist=podcast

557 – Hoe overleeft Rob Jetten het premierschap? Uitdagingen en risico's voor de nieuwe minister-president  https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/557-rob-jetten-minister-president-tips-en-trucs-voor-de-nieuwe-premier?in_playlist=podcast

547 – Knopen doorhakken, hervormen en stevig investeren: advies van Jeroen Dijsselbloem en Pieter Duisenberg   https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/547-knopen-doorhakken-hervormen-en-stevig-investeren-het-formatie-advies-van-jeroen-dijsselbloem-en-pieter-duisenberg?in_playlist=podcast

528 - ‘Europa, ontwaak!’ Manfred Weber en de eenzaamheid van Europa. https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/528-europa-ontwaak-manfred-weber-en-de-eenzaamheid-van-europa-en-vicepremier-vincent-van-peteghem-over-belgi-en-nederland

***

Tijdlijn

00:00:00 – Deel 1

00:30:23 – Deel 2

01:22:44 – Deel 3

01:45:48 – Einde

See omnystudio.com/listener for privacy information.