Introductie

Vandaag bespreken we het boek Geld genoeg, maar niet voor jou van Thomas Bollen. De ondertitel is: Hoe heroveren we de macht over ons geld? Hij werkte korte tijd voor een aantal consultancy organisaties, maar is sinds 2016 werkzaam voor Follow the Money en schrijft daar over geld en woont in de Achterhoek :-) Hij sprak met Martin Wolf, werkte met Karlijn aan het waterwerk van ons geld met Carlijn Kingma en schrijft over de digitale euro. https://www.linkedin.com/in/thomas-bollen-028596b https://www.ftm.eu/author/thomas-bollen Het boek was voor mij waardevol en gaf veel inzicht in wat er in de financiële en geldwereld speelt. Via Heidi Leenaarts had ik al wat verhalen gehoord over de financiële wereld, dat banken geld creëren met een druk op de knop en 97% van het geld circuleert in de financiële wereld en maar 3% in de echte wereld. https://decideforimpact.com/show464-de-nieuwe-economie-in-de-praktijk-heidi-leenaarts/  In het boek wordt dit allemaal uitgelegd in begrijpelijke taal in gesprekken met verschillende mensen in deze wereld die er wel over durven te praten omdat hun baan/inkomen er niet meer vanaf hangt. Wat me opviel, is hoeveel geld er wordt verdiend in deze financiële wereld, zoals bij banken, maar altijd met een vangnet voor de burger. Als het misgaat, grijpt de overheid vaak in om ze te redden, waardoor de echt vermogenden zich verrijken ten koste van de rest van de burgers. Thomas gelooft in de toekomst van de digitale euro die door de centrale banken wordt uitgegeven en gecontroleerd. Dit zou aanzienlijk in de kosten besparen en de risico’s verminderen. Maar de financiële wereld heeft een grote lobby-macht en stagneert dit proces. Je krijgt ook een inkijkje in de cryptowereld, waar ik een soort piramidespelgevoel aan heb overgehouden. Daarnaast heb ik een goed gevoel overgehouden aan de digitale euro. Belangrijke bevindingen van het boek zijn dat als je de (financiële) markten de vrije hand geeft, ze uiteindelijk altijd ervoor zorgen dat ze zelf meer verdienen en dat dit ten koste gaat van de burger. Zeker wanneer het geldstelsel geprivatiseerd is, zoals nu. Private banken creëren geld. Banken hebben duidelijke afspraken nodig om te voorkomen dat ze bij een bankrun de banken ten onder dreigen te gaan en dat de overheid dit telkens moet oplossen. Dus hogere ondergrens van hoeveel van het geld dat ze uitgeven ook zelf moeten hebben als onderpand. Het kritische punt is misschien dat het veel is en dat ik soms het overzicht verloor tijdens het lezen. Dit zie je ook terug in het register van namen die Bollen in het boek noemt, het zijn er veel. Voor iedere persoon die met geld werkt, is dit een belangrijk boek om te lezen. Je leert beslist dingen over geld en de financiële wereld die je nog niet wist. Hopelijk gaat dat helpen om deze wereld te transformeren. Als je, zoals ik, druk maakt over inkomen en vermogensongelijkheid, dan ontdek je dat het allemaal nog veel erger is dan je had gedacht. Het boek geeft me ook een wat mistroostig gevoel. Er verandert weinig. Het is een uitgebreid boek met 300 pagina's. De hoofdstukken zijn kort en goed afzonderlijk te lezen. We kregen het van Follow The Money. Dank daarvoor.  Actueel: artikel FD vandaag 5 feb 2026  ‘Verlaag de Europese kapitaaleisen, de banken hebben hun lesje heus wel geleerd’ - Politici en toezichthouders in Europa begrijpen onvoldoende dat een sterke economie een sterke financiële sector nodig heeft, zegt president-commissaris Lorenzo Bini Smaghi van Société Générale. Na het lezen van dit boek kijk ik hier anders tegenaan. Inhoud Woord Vooraf Proloog: Wat rekeninghouders zelden weten In het ‘Fort Knox van Europa Wakker worden in The Truman Show De toren van Basel Wij zijn de 99 procent In de ban van schuld De vergeten wetenschap Buitenbeendjes in actie De saaiste bank van Nederland De grote doorbraak De Europese Doomsday Machine De ontdekking vaan digitaal centraalbankgeld Wat het licht niet verdraagt, woekert in de schaduw De bankiers van de cryptowereld Het antwoord is ‘nee’ One coin to rule them all Karaktermoord Publiek geld naar private zakken Chantage door de tech-miljardairs ‘Zeg nee tegen CBDC’ De radicale keuze Woord Vooraf De opening van het boek gaat gelijk in op de problematiek in de wereld, zoals inkomens- en vermogensongelijkheid, de concentratie van geld en macht en de afbraak van de democratie. Hierover hebben we al vaker gesproken. Maar wat Thomas dan doet, is de connectie leggen met het geldstelsel.  Dat hebben we nog niet eerder besproken, volgens mij. Hij noemt ook het grootste probleem hierin: de financiële geletterdheid die macht geeft en de financiële macht van de sector. Een van de machtigste en best georganiseerde lobby’s ter wereld. De macht over ons geld is de afgelopen 40 jaar steeds meer in private handen gekomen. Proloog: Wat rekeninghouders zelden weten Met een aantal sterke voorbeelden in (extreme) situaties ontdek je ineens dat het geld dat op je bankrekening staat niet echt jouw geld is. Dat is het bedrag dat je van de bank tegoed hebt. De bankruns in crisissituaties laten zien dat banken en de overheid je de toegang tot jouw banktegoed kunnen begrenzen of opschorten. Het geld op jouw bankrekening ligt niet in de kluis van de bank. In het ‘Fort Knox van Europa De titel van dit hoofdstuk is wat misleidend. Dit hoofdstuk gaat vooral over wat er allemaal mis is met het geldstelsel Geld is nooit neutraal of natuurlijk. Ze is altijd onderdeel van een complex sociaaleconomisch systeem van schulen, verplichtingen en vertrouwen. Geld is onderdeel van de politieke economie en dus een politiek onderwerp. Publiek (contant) geld van de centrale bank vormt de basislaag van ons geld. Aan cashbetalingen verdient de bank niets. Centrale banken hebben nagelaten om publiek geld naar het digitale tijdperk te updaten. p22 Het verschil tussen privaat en publiek geld is belangrijk om te begrijpen. Het geld op je bankrekening is privaat geld. Het werd door een private bank gecreëerd. De transitie naar digitale banktegoeden (dus al jouw transacties met geld zonder dat er papiergeld aan te pas komt) is een overgang naar privatisering van ons geld en dat brengt risico’s met zich mee. Zoals we de afgelopen jaren hebben ervaren. De risico’s en kosten om het bancaire systeem overeind te houden worden grotendeels collectief gedragen (bij dreigend faillissement grijpt de overheid in bijv. ABN), terwijl de winsten onder de financiële instellingen en aandeelhouders worden verdeeld. Hoe groot private equity is geworden in 12 jaar: ze lijken alles op te kopen en dragen bij aan het feit dat diensten die we nodig hebben duurder worden en tegelijkertijd de kwaliteit van de diensten slechter wordt. Denk aan kinderdagverblijven, huurwoningen, verzorgingstehuizen, watervoorziening, tandartspraktijken. In private equity zitten mensen die al geld (veel) hebben en vooral bezig zijn om het rendement te vergroten; ze zijn niet geïnteresseerd in het product of dienst zelf. Als het maar rendement oplevert. De democratie dreigt te vervalen tot een dictatuur van het geld. Als afsluiting lees je over $TRUMP, de cryptomunt van Trump, waarmee vooral de familie Trump veel geld heeft verdient. En de macht van Thiel. Wolf: Willen we de democratie redden, dan moeten we het kapitaal repareren. Wakker worden in The Truman Show Uitleg over bankruns en het probleem dat banken veel minder publiek geld in kas hebben. De regels van het kapitalisme worden opzij gezet tijdens de bail-out door de overheid van private banken. Waarbij de mensen met het meeste vermogen als eerste hun geld terugkrijgen. p39 uitleg over rommelhypotheken - hoge afsluitkosten incasseren en het risico op toekomstige wanbetaling niet in je eigen balans opnemen. Sinds de crisis van 2008 staat de overheid garant voor 100.000 privébanktegoeden. Terwijl de banken worden ondersteund door de overheid, keren de managers en de aandeelhouders forse bedragen uit. Ingewikkeld hoofdstuk De toren van Basel p50 het inzicht van Greenspan tijdens de crisis Internationale bankregels Basel III - belangrijk onderdeel financiering met meer eigen vermogen (Basel II - 2%) - Ackerman, CEO Deutsche Bank, en voorzitter IIF wilden de eisen vooral afzwakken. Ze vonden dat zij er het meeste verstand van hadden en het beste de nieuwe regels konden opstellen. Politici vooral buiten de deur houden en burgers bang maken (tabakpropaganda). Eigen vermogen werd uiteindelijk verhoogd naar 3%. Dit betekent dat je als bank je balans met 97 schuld mag financieren. Het doel was een eigen vermogen van 20-30 procent. Anat Admati -  Dit hoofdstuk leest als achterkamertjespolitiek en strategietruc. Alles om ervoor te zorgen dat de macht bij de private banken blijft. Wij zijn de 99 procent De internationale geldhervormingsbeweging.  Kennismaking met De Waal. Hij wilde een eenvoudige methode om onderling te betalen met een link. De bank leent geen geld uit van andere spaarders op het moment dat ze iemand een hypotheek verstrekken; ze creëren daarvoor nieuw geld. Met een druk op de knop. p62 De vraag waarom zo’n belangrijke maatschappelijke functie niet in publieke handen is. Want het geld scheppen kun je doen voor zaken die goed voor de toekomst zijn en die slecht zijn (fossiele brandstoffen stimuleren, private equity). Het winstmotief van de bank gaat boven het publieke belang. p65 Graeber We are the  99 percent en zijn boek Debt. Het kan wel anders, geschiedenis met een ‘debt jubilee’. Koning of keizer die de mensen hun schulden kwijt schold en weer vrij waren. De Waal: het privilege om geld te schappen is misschien wel het machtigste instrument om een samenleving vorm te geven. Start Stichting Ons Geld - doel publiek informeren over gevaren inrichting financiele systeem In de ban van schuld