Sam Rayburn: de onkreukbare machtsman

Het was een drastisch experiment. Een nieuwe natie beginnen met een tot in de puntjes uitgevoerde trias politica, 250 jaar geleden de meest moderne theorie van de Franse politieke filosofie. De Amerikanen durfden het aan, ze begonnen een republiek met een gekozen volksvertegenwoordiging, een gekozen staatshoofd van beperkte termijn en met onafhankelijke rechtspraak en een Hooggerechtshof. Vader des vaderlands George Washington werd dat staatshoofd, boven de partijen en gespeend van persoonlijke ambitie. Die volksvertegenwoordiging werd meteen gekozen, tussen november 1788 en maart 1789. Het experiment werd zonder omhalen concreet gemaakt en uitgeprobeerd.

Lukte dat? Hoe dan? Merk je daar nu nog wat van? Is die volksvertegenwoordiging van toen nog herkenbaar in het huidige Huis van Afgevaardigden? Hoe werkt dat parlement in de dagelijkse praktijk? Jaap Jansen en PG Kroeger duiken daar in met Pirmin Olde Weghuis, die in 2015 als jong medewerker op Capitol Hill rondliep en zo een blik kon werpen in die machinekamer van een wereldmacht, in dat hart van de historie van die 250 jaar oude democratie.

***

Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show!

Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend ons een mailtje  en wij zoeken contact.

***

Pirmins cheffin was een levende legende. Grace Napolitano was al in de 80 en vertegenwoordigde haar San Gabriel Valley in California al decennia. Noordwest van Los Angeles was haar district gevuld met suburbs met in meerderheid Latino-kiezers. Elke twee jaar kon zij als Democraat op hen rekenen bij weer een volgende herverkiezing. Als stagiair uit Nederland kon Pirmin overal rondkijken, assisteren bij contacten met dat district en Napolitano’s kiezers en zo de sfeer en dagelijkse werkzaamheden van het Huis meebeleven. En hij ontmoette ook andere legendes, zoals de rechterhand van Martin Luther King, ooit een rebelse studentenleider: John Lewis, de man van “Make trouble, good trouble.”

Het Huis – samen met de Senaat het Congres - is een volwaardig deel van de trias en heeft een eigen kiezersmandaat. Al vanaf dag één was het een door en door politieke arena, ook al beriep men zich steeds op 'bipartisanship' en 'nationaal belang'.  In het Huis wordt geknokt met machtsmiddelen. Bovendien is het Huis - anders dan in Europa gebruikelijk - de maker van de federale begroting. De speaker bezit hier de macht over de schatkist, niet de president! En de zittingstermijn van twee jaar dwingt de leden van het Huis permanent hun district en de achterban daar alle aandacht te geven. Pirmin Olde Weghuis zag ook dat in de praktijk.

In de 250 jaar historie is veel veranderd, niet in het minst de locaties en faciliteiten van het Huis. Maar het opvallendst is toch hoe wéinig er veranderd is. Veel van de zeden, begrippen en machtsfactoren zijn nog altijd achttiende-eeuws en grijpen terug naar het bewind van legendarische voorzitters en Huis-leden die een groot stempel drukten op de geschiedenis van de democratie.

De eerste speaker, Frederick Muhlenberg, zette al direct de toon bij het door en door machtspolitieke invullen van deze functie. Hij was politiek leider van de meerderheid van de nieuwgekozen leden én de voorzitter die de orde en agenda van het Huis bewaakte. Dat is sindsdien nooit meer veranderd. De meest legendarische parlementariër was niet een van de speakers, maar een voormalig president. Alleen John Quincy Adams werd na zijn termijn als president (1824-1828) lid van het Huis en excelleerde in wetgeving en strijd tegen de slavernij en voor de burgerrechten. 'Old man eloquent' stierf in zijn bankje tijdens een vergadering in 1848.

Andere speakers waren minstens zo effectief en machtig. Henry Clay was bijvoorbeeld ook nog Senator, Minister van Buitenlandse Zaken en de grote inspirator van Abraham Lincoln. En een groot gokker, overigens. Nicholas Longworth was fameus om de elegante, moeiteloze manier waarmee hij de macht van de speaker over het Huis onaantastbaar wist te maken. "Een Tsaar, maar je had dat niet door." Fameuzer was nog dat hij trouwde met ‘de prinses van Washington DC', presidentsdochter Alice Roosevelt. Zij werd bijna honderd, ontmoette meer presidenten dan wie ook, was berucht om haar scherpe tong, machtige netwerk en als de ontdekker van Richard Nixon.

Niemand was vaker en langer speaker dan 'Mister Sam'. Sam Rayburn was van 1913 tot 1961 lid van het Huis, invloedrijk wetgever voor de modernste infrastructuur en 17 jaar lang de speaker. Franklin Delano Roosevelt had ontzag voor hem, wist ook hoe loyaal hij was, wist van zijn onkreukbare integriteit en hoe hij de grootste staatsgeheimen - zoals de bouw van de atoombom - kon wegmoffelen in de begroting. Rayburn was een van de zeer weinigen die precies wist wat hier geprobeerd werd te ontdekken en te realiseren. Zijn protegé - net als hij uit Texas - was Lyndon Johnson, wiens carrière hij tot zijn dood met alle middelen bevorderde.

Ale speakers na 'Mister Sam' zijn diens discipelen gebleken. Tip O'Neill in zijn openlijke machtsstrijd met zowel partijgenoot Jimmy Carter als met opponent Ronald Reagan. Nancy Pelosi als eerste vrouw die bijna zo lang als Rayburn diende en wier greep op het Huis en de president bijna zo legendarisch werd. De MAGA-speakers van nu kunnen niet in hun schaduw staan. Dat eigen mandaat binnen de trias politica hebben zij bijna geheel verspeeld. Ook daarom zullen de 'midterms' van november zo cruciaal blijken.

***

Verder luisteren

250 jaar Verenigde Staten

281 - Fourth of July: Amerika reisgids voor politieke junkies https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/d1f6fb79-49b3-456e-a7b3-b09ddf2a5ae8

382 - 250 jaar Verenigde Staten: de Boston Tea Party https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/c44ec04f-9408-41be-b5e3-3fab8905ab66

519 - Thomas Jefferson, de revolutionaire schrijver van de Onafhankelijkheidsverklaring https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/62bc338c-78f6-4cba-a7ab-1718ce679e81

459 – Rolmodel George Washington https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/92f012be-cd93-4928-b3b3-5bef409c6bca

397 - Benjamin Franklin, Zijner Majesteits meest loyale rebel https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/18e40074-a4f4-4752-8dc9-6fbdaf8c91f0

513 – Tanks rollen door Washington DC, 250 jaar US Army https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/d60c7997-538c-4064-a0fc-b21dd2e2478d

494 - Trumps aanval op de geschiedenis en de geest van Amerika https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/ec4b170a-05a9-4af3-9010-c0986376dd3a

142 - De smerigste verkiezingscampagnes in de Amerikaanse geschiedenis https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/2975aea6-29e6-4756-acfa-b331cbcf4f0c

Grote parlementariërs

473 - 2025. 200 jaar John Quincy Adams president   https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/1aeb5474-57fe-49a8-a98a-d014372079c3

475 – Trumps rolmodel Andrew Jackson https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/06d493a9-b8fd-4fb9-a125-6399192697c0

481 - Donald Trumps nieuwe idool William McKinley, ‘de tarievenkoning’ https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/018eaa63-b81a-4b17-9342-e98ee53bf516

221 - Madam Speaker: de spijkerharde charme van Nancy Pelosi https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/e8781d8f-a367-4df5-9459-ab071fb9e4ac

472 - Winterboekeneditie - Nancy Pelosi 'The Art of Power' https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/8c25a5e4-9cee-4656-b226-8cbbb6f2c6a5

319 - Lyndon B. Johnson, politiek genie en manipulator van de buitencategorie https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/a333928b-67b0-4639-bf0e-349f28d0ae9d

202 - 4th of July: Joe Biden in het spoor van LBJ https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/ec961d35-9624-4d6a-ad5d-8d9c6148ed49

***

Tijdlijn

00:00:00 – Deel 1

00:45:57 – Deel 2

01:02:51 – Deel 3

01:38:21 – Einde

See omnystudio.com/listener for privacy information.