Introductie

Europa in omwenteling. Transatlantische perikelen. Haagse meerderheden of niet. Drie schaakborden waarop de zetten ongewis zijn. Want dit zijn weken dat soms decennia aan gebeurtenissen in een enkele dag geconcentreerd lijken. De labiliteit en onzekerheden bij alle wereldmachten beïnvloeden elkaar, soms ongemerkt. Europa lijkt te ontwaken uit een boze droom en aan de slag te gaan met een eigen perspectief en daarbij nieuwe partners te vinden. En Nederland dreigt als muurbloempje achter de feiten aan te hobbelen. Jaap Jansen en PG Kroeger kijken naar die drie schaakborden en wie per bord op winst staat.

***

Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show!

Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend ons een mailtje  en wij zoeken contact.

***

De Europese signalen tonen een herstel van zelfvertrouwen en coherentie in de aanpak. Ursula von der Leyen en Manfred Weber kregen ineens de volle steun van Emmanuel Macron en Donald Tusk voor de inzet van het zwaarste kanon in het EU-arsenaal. Alleen zo zou Donald Trump ontnuchterd kunnen worden. In een geheime sessie van de EVP in het Europees Parlement én en plein public op Cyprus kondigde de Commissiepresident een geheel nieuw beleidspakket aan: de Europese veiligheidsstrategie. Ze zette het nieuwe Mercosur-verdrag en komende vrijhandelsverdragen zoals met India nadrukkelijk in dat wereldwijde, geopolitieke kader. Zelfs de inrichting van een EU-Veiligheidsraad met een twaalftal leden staat op de agenda. Dat daarbij meteen 'Arctische veiligheid' prioriteit kreeg kan niet verbazen. Bovendien heeft Noorwegen alarm geslagen over de cruciale eilandengroep Spitsbergen en Vladimir Poetins ambities daar. Ooit was dat een industrieel machtscentrum van de Republiek (het huidige Nederland) en haar mercantiele expansie op wereldschaal.

Maar onverwacht werd niet de Poolregio het finale breekpunt voor Europa en haar partners. De 'Board of Peace' waarmee Trump de G7, de G20 en zelfs de VN wil marginaliseren was de laatste druppel. Een entreegeld van $1 miljard en de eerste invitatie aan Viktor Orbán deden de deur dicht. En vervolgens werden Poetin en Aleksandr Loekasjenko uitgenodigd. Deze bewuste poging om de instituties van de op regels gebaseerde wereldorde te onttakelen en door autoritaire structuren te vervangen cementeerde de alliantie van de EU met partners als Canada, het Verenigd Koninkrijk, Noorwegen, Oekraïne en ook landen als Japan. "De ergste bondgenootschappelijke crisis sinds Suez in 1956" werd dit genoemd.

De onsamenhangendheid van deze situatie is verbluffend. Terwijl Nederland met nieuwe heffingen bedreigd werd, nodigde Trump Dick Schoof uit lid te worden van zijn Board of Peace en Sigrid Kaag voor acties daarvan voor Gaza. En de Noren werden uitgefoeterd om de Nobelprijs en kregen ook strafheffingen, terwijl ze voor Arctische veiligheid onmisbaar zijn. De inzet om vanuit de coalition of the willing voor Oekraïne nu snel én een Europese NAVO-pijler én een eigen veiligheidsraad in te richten kreeg zo een forse impuls.

Alsof dit niet incoherent genoeg was, begon Trump de partner uit 'the special relationship' uit te schelden. De Britten waren slapjanussen omdat zij het eiland Diego Garcia niet in hun macht wilden houden. Amerika dreigde daar plots een soort Krim in de Indische Oceaan van te maken. De geopolitieke consequenties hiervan worden duidelijk als je de locatie, militaire rol en strategische samenwerking rond dat eiland bekijkt. Niet alleen de Britten waren ontzet. Trump joeg met zijn heffingen ook zijn geestverwanten in Europa in de gordijnen. Jordan Bardella bleek een Gaullist, Alice Weidel deed of ze Merkel was, Giorgia Meloni was giftig. In feite isoleerde Trump zich van iedereen, behalve Poetin.

Voor het Haagse schaakbord zijn deze turbulente ontwikkelingen evenzovele nieuwe realiteiten. Toen Rob Jetten en Henri Bontenbal hun eerste proeve van samenwerking formuleerden, was van ontmanteling van de NAVO, G20, VN en van de nieuwe EU-structuren rond defensie en geopolitiek nauwelijks nog sprake. Met Dilan Yesilgöz moeten ze hun fundamentele denklijnen vastleggen en Tweede en Eerste Kamer een krachtig, wenkend perspectief presenteren. Ook wat betreft de indringende consequenties voor investeringen in veiligheid, in wereldwijde diplomatie en bovenal in een zeer actieve rol van ons land daarbij na de verlamming onder Schoof. Voor de Voorjaarsnota en Prinsjesdag zal er een langetermijnperspectief moeten komen dat brede steun vindt in beide Kamers. Hoe goed is Rob Jetten als schaker op elk van de drie borden?

***

Verder luisteren

Het Europese Schaakbord

558 – Poetins rampjaar, Jettens kans https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/558-2025-was-voor-poetin-een-rampjaar-2026-wordt-rob-jettens-kans

528 - ‘Europa, ontwaak!’ Manfred Weber en de eenzaamheid van Europa https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/528-europa-ontwaak-manfred-weber-en-de-eenzaamheid-van-europa-en-vicepremier-vincent-van-peteghem-over-belgi-en-nederland

490 – Duitslands grote draai. Friedrich Merz, Europa en Nederland https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/8bac6adf-1b0e-49f1-8a4a-8340c99c6db3

484 - Hoe Trump de Europeanen in elkaars armen drijft https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/c725d191-aa05-46ff-946f-de0d951a94ab

427 - Europa wordt een grootmacht en daar moeten we het over hebben  https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/84273d61-0203-4764-b876-79a25695bed1

Het Trans-Atlantische Schaakbord

548 – Poetins dictaat voor Oekraïne https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/548-poetins-dictaat-voor-oekra-ne

505 - Donald Trump, een ramp voor radicaal-rechts in Europa https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/f0fb8fa8-3cae-401c-8d71-ab5ef4db7f23

497 – De krankzinnige tarievenoorlog van Donald Trump https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/6726d535-1e03-4b41-92d0-98b29876db9d

476 – Trump II en de gevolgen voor Europa en de NAVO https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/3330bc70-e865-4a9b-a480-914f254f7f16

Het Haagse Schaakbord

557 – Hoe overleeft Rob Jetten het premierschap? https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/557-rob-jetten-minister-president-tips-en-trucs-voor-de-nieuwe-premier

100 - Nederland in Europa: lusten en lasten door de eeuwen heen https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/94ea4076-3118-4fe9-97e5-13b12f7a0355

***

Tijdlijn

00:00:00 – Deel 1

00:44:04 – Deel 2

01:01:16 – Deel 3

01:11:03 – Einde

See omnystudio.com/listener for privacy information.