Energiebesparingsplicht en regionale aanpak

Op woensdag 18 maart 2026 gaat Nederland weer ter stembus. Dit keer voor de gemeenteraadsverkiezingen. De taak van het lokaal bestuur is door de energietransitie in nog geen tien jaar fundamenteel veranderd. Gemeenten zijn onmisbaar voor het klimaat- en energiebeleid vanwege hun rol dichtbij burgers en bedrijven. Zij zijn de ‘regisseurs van de warmtetransitie' geworden en worstelen met complexe taken en uitdagingen. Van netcongestie tot windmolens en van ruimtegebrek tot slimme isolatie.

Jaap Jansen en PG Kroeger gaan hierover in gesprek met vijf toonaangevende energiewethouders uit vijf heel diverse gemeenten - van high tech wereldstad Eindhoven tot de kleinste in de provincie Noord-Holland, Oostzaan. Van vijf verschillende partijen. In het stadhuis van Eindhoven kruisen zij met elkaar de degens; vertellen van successen en frustraties, maar ontdekken daarbij ook vele thema's waarin ze van elkaar kunnen leren. Tobias van Elferen (D66) uit Nijmegen, Stijn Nijssen (VVD) uit Oostzaan, Rik Thijs (GoenLinks-PvdA) uit Eindhoven, Marco Verloop (SGP) uit Veenendaal en Maaike Zwart (Studenten Techniek In Politiek) uit Delft.

***

Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt door de Nederlandse Vereniging Duurzame Energie, HollandSolar, NedZero, Energie-Nederland, Netbeheer Nederland, Energie Samen, Energy Storage NL, Energie Beheer Nederland en de gemeente Eindhoven.

En natuurlijk met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show!

Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend ons een mailtje  en wij zoeken contact.

***

Het Eindhovens Stadhuis is zelf een sterk voorbeeld van concrete aanpak op lokaal niveau van de energietransitie. Het jaren ‘60 monument is recent helemaal verduurzaamd met de meest effectieve snufjes. Wethouder Rik Thijs noemt het een bewijs dat ook moeizame objecten en buurten wel degelijk planmatig verduurzaamd kunnen worden. Inzet op isolatie op deze manier blijft immers de meest concrete, doeltreffende manier van besparing en energietransitie. Eindhoven, Nijmegen en Veenendaal hebben nog een andere fundamentele stap gezet: een eigen publiek energiebedrijf. Na jaren waarin de nadruk sterk lag op geprivatiseerd aanbod zien we grote gemeenten deze omslag maken. Toenmalig energieminister Rob Jetten bepaalde dat warmtebedrijven voor tenminste 51 procent in publieke handen moesten zijn.

Elk van de gemeenten kiest daarbij voor een eigen aanpak. Maar ze zien op allerlei punten vergelijkbare obstakels en uitdagingen. Het dilemma tussen de promotie van individuele keuzes voor warmtepompen en collectief aanbod van warmtenetten is nu echt urgent aan het worden, zegt Maaike Zwart. Groot probleem is dat het rijksgeld voor die netten nog ontbreekt. Vanuit Nijmegen benadrukt Tobias van Elferen dat allianties met woningcorporaties essentieel zijn, omdat daarmee netten voor duizenden woningen tegelijk mogelijk worden. Die corporaties moeten dan wel kúnnen meedoen en geen onvoorziene risico's zien opdoemen. PG merkt op dat deze ontwikkeling in zekere zin een herhaling is van wat Nederland onderging na 1870, toen gemeenten ineens eigen 'gasfabrieken' en andere publieke bedrijven gingen exploiteren.

Bij die warmtenetten kan ingespeeld worden op nieuwe ontwikkelingen en nieuwe energiebronnen. Veenendaal werkt met aardwarmte als bron voor een nieuwe bouwlocatie. Delft is een echte voorloper bij zulke geothermie, mede dankzij het wetenschappelijk onderzoek van de Technische Universiteit. Dezer dagen werd een omvangrijk nieuw project gestart. In Veenendaal zoekt Marco Verloop zoveel mogelijk samenwerking met bedrijven om hen te motiveren de energietransitie als eigenbelang te erkennen. Energie delen met elkaar en met buurgemeenten helpt daarbij de grootste risico's van netcongestie te omzeilen: 'local for local' opwekken van energie. Beetje cynisch erkent hij dat Vladimir Poetin zich daar als de ijverigste bondgenoot van zijn gemeentebestuur ontpopte.

Het waar mogelijk en met alle middelen omzeilen van netcongestie is een thema waar elk van de wethouders licht wanhopig van wordt. Want hoe uniek elke gemeente ook is, de dreiging van de gevolgen van hardnekkige netcongestie voelen ze allemaal. Een kleine gemeente als Oostzaan heeft dan nauwelijks een apparaat om hier zelf beleid bij te maken. Meeliften met de provincie, met andere medeoverheden en vooral ook slimme trucs durven uithalen zijn de wapens van wethouder Stijn Nijssen in zijn beleidsarsenaal. "Soms moet je gewoon toch de Calimero-kaart trekken”, zegt hij. Maar in Oostzaan en andere gemeenten is ook dat niet genoeg om burgers windmolens op land dichtbij de bebouwing te accepteren. Calimero ontmoet hier NIMBY: niet in mijn achtertuin. Nijssens verzet ontmoet bij zijn vier collega's best wat begrip.

Net zo lastig is de ruimtelijke impact van de energietransitie. Van tienduizenden transformatorhuisjes in buurten en dorpen tot hoogspanningstracés door beschermd landschap, het zijn allemaal concrete realiteiten waar gemeenten voor worden geplaatst. Een wat minder directieve, meer meedenkende houding en communicatie van het Rijk en grote partijen als TenneT wordt regelmatig gemist. Niet minder dringend is de behoefte tijdrovende complexe procedures aan te pakken. Maar ook daar geldt: niet van bovenaf afkondigen zonder de concrete know how bij de gemeenten erbij te betrekken. Marco Verloop zegt het zo: "We hebben straks een circulaire economie of we hebben geen economie meer."

Dat besef kleurt ook de reactie van de vijf wethouders op de komst van het kabinet-Jetten. Gunstig stemt hen de duidelijk positieve toon en het wervend perspectief. Zorgelijk en kritisch vragen ze om 'boter bij de vis'. Rik Thijs vraagt zich zelfs af of het Klimaatakkoord zo nog wel overeind staat.

***

Kijken

De live opname van deze aflevering (met beeld!) 

***

Verder luisteren

562 - De uitgestoken hand van D66, VVD en CDA https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/562-de-uitgestoken-hand-van-d66-vvd-en-cda

557 – Hoe overleeft Rob Jetten het premierschap? Uitdagingen en risico's voor de nieuwe minister-president https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/557-rob-jetten-minister-president-tips-en-trucs-voor-de-nieuwe-premier

536 - Het Grote Energie Verkiezingsdebat   https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/536-het-grote-energie-verkiezingsdebat

516 – Files op het elektriciteitsnet: de energietransitie dreigt slachtoffer te worden van het eigen succes https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/54ccc73e-4200-4dbc-87c8-213c70e97491

499 - EU-klimaatdiplomaat Tony Agotha, speciaal gezant in turbulente tijden https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/67f2462a-3dff-4dc9-9436-34ee42e75f3c

471 - De verduurzaming is Nederlands grootste verbouwing ooit https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/e5cdb7b1-3c0a-4bb7-b180-ce3955e93887

435 - Klimaat en Groene Groei: Sophie Hermans heeft grote ambities, maar wordt het haar mogelijk gemaakt? https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/435-klimaat-en-groene-groei-sophie-hermans-heeft-grote-ambities-maar-wordt-het-haar-mogelijk-gemaakt

415 – Klimaatbeleid: de inhaalslag van Nederland in Europa https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/b6c685db-4cdd-4135-a8b7-f148ede7238d

389 - De lange en hobbelige weg naar een klimaatneutraal Nederland https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/4f1a53f7-01a8-482f-9d8d-873ffa005f3d

369 - Klimaatminister Rob Jetten (D66) https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/6c04c7bb-7d1d-4ad4-9e18-39750951de37

358 - Gesprek over ambitieus klimaat- en energiebeleid met Henri Bontenbal (CDA) https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/a157fa76-9412-4707-bc3b-f52a157aa6b1

338 - Hoe de stikstofcrisis de energietransitie vertraagt. En: wat intussen wél met sprongen vooruitgaat https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/44ca8c95-3d97-4311-ae55-f56bc5dd165c

***

Tijdlijn

00:00:00 – Deel 1

00:30:51 – Deel 2

01:03:23 – Deel 3

01:16:22 – Einde

See omnystudio.com/listener for privacy information.