De opkomst van de AfD westelijk en oostelijk

Zijn vader werd onlangs 102. Zoon Friedrich Merz releveerde dit als impliciete waarschuwing dat de Duitse politiek, Berlijn en zijn CDU nog lang niet van hem af zijn. De vraag naar de stabiliteit, het leiderschap en de perspectieven voor Duitsland en de coalitie van de twee volkspartijen CDU en SPD is hiermee ook meteen geagendeerd. De antwoorden op die vraag zijn ook de moeite waard voor de Haagse politiek en uiteraard veel breder in Europa en geopolitiek. De serie Landtag-verkiezingen in een reeks Bundesländer dit voorjaar en na de zomer geeft sowieso een relevant beeld. Alle reden voor Jaap Jansen en PG Kroeger om hierin te duiken.

***

Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show!

Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend ons een mailtje en wij zoeken contact.

***

Bij de eerste regionale verkiezing was het al raak. De uitslag in Baden-Württemberg zette ongeveer iedere partij op het verkeerde been. Merz' CDU leek met Manuel Hagel op een overwinning af te stevenen en won ook flink - naar bijna 30%. Maar de kandidaat-premier van de Groenen kon met een inhaalrace het verlies beperken tot min 2% en haalde net meer stemmen bij evenveel zetels als de CDU. Cem Özdemir kreeg vleugels dankzij massale winst van kiezers die eerder nog SPD en Linke stemden. En het zou binnenkort in Rijnland-Palts precies zo kunnen gaan, maar nu met een inhaalrace van – in dat geval - de SPD-voorman ten koste van een toch stemmen winnende CDU.

In het oosten kan het na de zomer om heel andere reden spannend en ongemakkelijk worden. Daar zou de AfD zoveel stemmen kunnen binnenhalen dat de andere partijen geen werkbare coalities meer kunnen vormen. Hoe houden ze dan nog de 'Brandmauer' tegen coalitievorming met extreemrechts overeind? De vrees voor destabilisering van het politieke landschap houdt CDU en SPD dan ook zeer bezig en 's nachts woelend wakker. Hopen op een implosie bij de AfD dankzij interne troebelen en corruptieschandalen kan niet het enige zijn dat nog moed geeft, beseffen zij.

De Duitse economie heeft het bovendien zwaar. Klassieke sectoren als de chemie en auto-industrie kreunen onder energiekosten en concurrentie uit China. Merz was bij zijn eerste bezoek als bondskanselier in Beijing dan ook erg helder: China is een vaste, sterke partner, maar de handelsrelaties moeten wel 'fair' zijn en 'wederzijds transparant.' In Brussel voert hij meteen de druk op om industrie en hightech te beschermen. De grote investeringen in de defensie en infrastructuur beginnen inmiddels de dynamiek aan te wakkeren. De bouwnijverheid bloeit op, bedrijven als Rheinmetall expanderen met tientallen procenten. Duitsland is zelfs China voorbij als exporteur van defensiematerieel. Des te zorgelijker is dan ook de impact van een langdurige oorlog aan de Golf, juist voor een land met een zeer energie-intensieve industrie. Als daardoor het herstel van de groei tegenslagen zou ondervinden, gaat ook het financieel beleid van SPD-vicekanselier Lars Klingbeil klappen krijgen met alle gevolgen van dien voor zijn sociaal beleid.

Klingbeils SPD zit toch al in de hoek waar de klappen vallen. Ook een meevaller in Rijnland-Palts zal dat niet kunnen maskeren. Binnen de coalitie kan de SPD niet echt dreigen of hoog spel spelen, want het alternatief zou weer een breuk zijn als bij Olaf Scholz en mogelijk een forse nederlaag. En de populaire defensieminister Boris Pistorius moet nu tweede viool spelen en impopulaire dingen voorbereiden, zoals een nieuwe dienstplicht.

De CDU kent ook problemen. Friedrich Merz opende onbedoeld discussie over zijn opvolging. Ineens besefte iedereen weer dat hij inmiddels 70 is. Zijn partij kent bovendien de luxe dat zij - anders dan de SPD - een reeks ervaren en jongere mensen klaar heeft staan. In plaats van Merkeliaanse rust zorgt Merz zo voor onderhuidse spanningen in zijn eigen club.

In 2027 staan twee belangrijke verkiezingen voor de deur. Die in het grootste bondsland Noordrijn-Westfalen (NRW), waar een succesvolle coalitie van CDU en Groenen graag door wil. Wint premier Hendrik Wüst daar, is hij de absolute uitdager van Merz uit de jongere generatie met een profiel dat te vergelijken is met de ‘Mitte’-koers waarmee Angela Merkel haar overwinningen boekte. Merz moet bij die andere verkiezing - die van een nieuwe Bondspresident - zijn leiderschap bewijzen. Vast staat al dat het nu toch echt een vrouw moet zijn. Maar wie? PG tipt een CDU-kandidaat met opmerkelijke wortels: Nederlands en joods. Minister Karin Prien.

Voor de langere termijn is het Duitse perspectief allereerst geopolitiek. Lukt het Pistorius inderdaad dat sterkste high tech leger van Europa te bouwen? Politiek is wezenlijk of de Groenen vanuit hun succes nu in Baden Württemberg en straks waarschijnlijk in NRW een nieuwe middencoalitie met de CDU te vormen zonder de linkse achterban af te stoten? En weet Merz met zijn coalitie de ingrijpende en zich versnellende effecten van de vergrijzing op te vangen en aan te pakken? AOW- en Pensioenhervorming, arbeidsmarkttekorten, zorgkosten en een meer activerende bijstand zijn hervormingen die pijn doen en controverses oproepen. Rob Jetten zal elk van die thema's meteen herkennen. Duitsland is ook hier het voorland van Nederland.

***

Verder luisteren

503 - Nieuwe start met Friedrich Merz 

490 – Duitslands grote draai. Friedrich Merz, Europa en Nederland

483 - Friedrich Merz, eerzuchtig en onbesuisd

465 – Nederland en Duitsland, labiel en leiderloos. En: de opmerkelijke overeenkomsten met Noordrijn-Westfalen 

451 - 75 jaar Duitse Democratie

444 - Het Oosten kiest, Duitsland siddert

399 - Politieke problemen in Duitsland, Nederland en Europa: de grote zorgen van Bondsdaglid Otto Fricke

366 - De zieke man van Europa: hoe komt Duitsland uit de economische verlamming?

331 – De Groenen 40 jaar in de Bondsdag: van ‘narrenschip’ naar solide regeringspartij

***

Tijdlijn

00:00:00 – Deel 1

00:31:29 – Deel 2

00:57:43 – Deel 3

01:28:18 – Einde

See omnystudio.com/listener for privacy information.